پیوند محیط‌زیست با امنیت؛ پیامدهای مخرب حملات نظامی بر اکوسیستم ایران

به گزارش رکنا  و به نقل از روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست، شینا انصاری در اجلاس وزرای محیط زیست کشورهای عضو بریکس در هند، با اشاره به تجربه جمهوری اسلامی ایران از منازعات و حملات نظامی اخیر اظهار کرد: حفاظت از محیط زیست موضوعی صرفاً نظری نیست بلکه به‌طور مستقیم با صلح و امنیت کشورها و ملت‌ها پیوند دارد.

وی با اشاره به حمله نظامی ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ به ایران گفت: این حمله، علاوه بر تلفات انسانی و خسارت به زیرساخت‌های غیرنظامی، مخاطرات و پیامدهای قابل توجهی برای محیط زیست به همراه داشته است.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با بیان اینکه تأسیسات انرژی، صنعتی و زیرساخت‌های حیاتی در شرایط جنگی بخشی از یک شبکه به‌هم‌پیوسته هستند، افزود: تخریب این تأسیسات می‌تواند موجب انتشار آلاینده‌ها، مواد شیمیایی، سوخت و سایر مواد خطرناک در هوا، خاک و منابع آبی شود و در کنار آثار ناشی از تغییرات اقلیمی، ابعاد بحران‌های محیط زیستی را تشدید کند.

انصاری تأکید کرد: محیط زیست در جنگ یک قربانی خاموش است و پیامدهای این آسیب‌ها الزاماً در مرزهای کشور درگیر جنگ متوقف نمی‌شود.

خلیج فارس؛ زیست‌بومی شکننده در برابر تبعات منازعات

معاون رئیس‌جمهوری با اشاره به اهمیت ویژه خلیج فارس و دریای عمان اظهار کرد: این پهنه‌ها از حساس‌ترین و شکننده‌ترین اکوسیستم‌های دریایی جهان هستند و زیستگاه‌های مرجانی، جنگل‌های حرا، سواحل، ذخایر آبزیان و گونه‌های دریایی و مهاجر آن‌ها در برابر آلودگی‌ها و اختلالات ناشی از فعالیت‌های نظامی آسیب‌پذیرند.

وی افزود: خلیج فارس و دریای عمان پیش از این نیز بر اثر پیامدهای جنگ‌های گذشته و حضور ناوگان‌های نظامی کشورهای فرامنطقه‌ای، آسیب‌های گسترده‌ای را تجربه کرده‌اند و استمرار چنین روندهایی می‌تواند امنیت اکولوژیک و معیشت جوامع ساحلی را تحت تأثیر قرار دهد.

انصاری با تأکید بر اینکه آثار زیست‌محیطی جنگ می‌تواند فراتر از مرزهای سیاسی گسترش یابد، تصریح کرد: جنگ در یک منطقه الزاماً به همان منطقه محدود نمی‌ماند و پیامدهای محیط زیستی آن می‌تواند نسل‌های آینده و بخش‌های مختلف کره زمین را تحت تأثیر قرار دهد.

تأکید ایران بر مسئولیت بین‌المللی در قبال تخریب محیط زیست

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اصول حقوق بین‌الملل محیط زیست و حقوق بشردوستانه بین‌المللی گفت: جلوگیری از خسارت‌های زیست‌محیطی فرامرزی، همکاری میان کشورها و استفاده مسئولانه از منابع طبیعی مشترک، از اصول مهم حقوق بین‌الملل است و محیط طبیعی باید در برابر آسیب‌های شدید، گسترده و بلندمدت ناشی از مخاصمات مورد حمایت قرار گیرد.

وی افزود: جنگ نمی‌تواند مجوزی برای تخریب بی‌ضابطه طبیعت باشد و محیط زیست نباید در محاسبات نظامی صرفاً یک «خسارت جانبی» تلقی شود.

انصاری ادامه داد: هنگامی که یک منازعه نظامی موجب آلودگی آب‌های مشترک، نابودی زیستگاه‌های طبیعی، انتشار مواد سمی یا تخریب زیرساخت‌های حیاتی می‌شود، آثار آن به‌طور مستقیم سلامت انسان، امنیت غذایی، اقتصاد و معیشت میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

پیشنهاد ایران برای ایجاد شبکه زیست‌محیطی بریکس

معاون رئیس‌جمهوری با اشاره به ظرفیت کشورهای عضو بریکس در حوزه منابع طبیعی، تنوع زیستی، سواحل، اقیانوس‌ها و اکوسیستم‌های ارزشمند، همکاری جنوب ـ جنوب را یک «فرصت تاریخی» برای مقابله با بحران‌های زیست‌محیطی دانست.

وی پیشنهادهایی از جمله قرار گرفتن امنیت محیط زیست در کنار امنیت انرژی و امنیت غذایی، ایجاد شبکه بریکس برای پایش و ارزیابی خسارات زیست‌محیطی ناشی از منازعات مسلحانه و تغییرات اقلیمی، ایجاد سازوکار پاسخ سریع به آلودگی‌های دریایی و نشت مواد خطرناک و تبادل فناوری و تجربه برای احیای اکوسیستم‌های آسیب‌دیده را مطرح کرد.

انصاری همچنین بر تقویت همکاری میان کشورهای عضو بریکس و نهادهای تخصصی بین‌المللی برای مقابله با پیامدهای بحران‌های محیط زیستی و پیگیری مسئولیت عاملان تخریب بر مبنای اصل «آلوده‌کننده مسئول جبران است» تأکید کرد.

وی پیشنهاد آغاز گفت‌وگو برای تدوین چارچوب مشترک بریکس در زمینه حفاظت از محیط زیست در شرایط منازعه مسلحانه را نیز مطرح کرد.

هشدار ایران نسبت به عادی‌سازی تخریب محیط زیست در جنگ

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در بخش دیگری از سخنان خود هشدار داد: اگر جامعه بین‌المللی در برابر تخریب محیط زیست در جریان تجاوزات نظامی سکوت کند، ممکن است همین استاندارد در نقطه دیگری از جهان علیه مردم و محیط زیست کشور دیگری تکرار شود.

انصاری با اشاره به سه بحران اصلی تغییر اقلیم، از دست رفتن تنوع زیستی و آلودگی گفت: در کنار این بحران‌ها، جنگ نیز به‌عنوان عاملی تشدیدکننده کمتر مورد توجه قرار گرفته است، در حالی که منازعات مسلحانه می‌توانند هم‌زمان انتشار آلاینده‌ها و گازهای گلخانه‌ای را افزایش دهند، زیستگاه‌ها و تنوع زیستی را نابود کنند و منابع آب، خاک و دریاها را در معرض آلودگی قرار دهند.

وی تأکید کرد: حفاظت از محیط زیست در برابر جنگ، یک ضرورت اخلاقی، انسانی و حقوقی است و صلح برای محیط زیست یک ضرورت است؛ همان‌گونه که حفاظت از محیط زیست بخشی از مسیر دستیابی به صلح پایدار به شمار می‌رود.

انصاری در پایان سخنرانی خود تصریح کرد: بریکس می‌تواند به بستری مؤثر برای همکاری کشورهای جنوب جهانی در حفاظت از محیط زیست تبدیل شود تا هیچ اکوسیستمی در قرن بیست‌ویکم به دلیل منازعات سیاسی و نظامی و نقض قوانین بین‌المللی، به «قربانی خاموش» تبدیل نشود.