انصاری: خزر پیش از مرزها، میراث مشترک ماست

به گزارش رکنا ؛ شینا انصاری روز سه شنبه در مراسم گرامیداشت روز ملی دریای خزر (۲۱ مرداد ) افزود: ۲۱ مرداد تنها یک مناسبت تقویمی نیست، بلکه یادآوری یک تعهد مشترک است. ۲۰ سال پیش، کنوانسیون منطقه‌ای حفاظت از محیط‌زیست دریایی دریای خزر که به احترام میزبانی جمهوری اسلامی ایران به «کنوانسیون تهران» شهرت یافت، لازم‌الاجرا شد.

وی اظهار کرد: پنج کشور ساحلی با همکاری و با وجود تفاوت‌ها، بر سر یک حقیقت بنیادین به توافق رسیدند؛ پیش از آنکه مرزهای جغرافیایی ما را از هم جدا کند، این دریا میراث مشترک ما است، امسال، در بیستمین سالگرد این کنوانسیون، این تعهد بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازخوانی و تقویت است.

انصاری ادامه داد: دریای خزر برای جمهوری اسلامی ایران تنها یک پهنه آبی نیست، بلکه بخشی از هویت ملی، تاریخی، فرهنگی و اقتصادی ایران است، سه استان گیلان، مازندران و گلستان حیات اجتماعی و معیشتی خود را با این دریا پیوند زده‌اند و میلیون‌ها ایرانی به صورت مستقیم و غیرمستقیم از مواهب آن بهره‌مند هستند. به همین جهت، حفاظت از دریای خزر برای ما یک انتخاب سیاسی یا یک انتخاب مقطعی نیست، بلکه مسئولیتی بین‌نسلی است.

وی اظهار کرد: در حوزه همکاری‌های منطقه‌ای، با پیگیری مستمر و همراهی ارزشمند مجلس شورای اسلامی، به‌ویژه کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط‌زیست، پروتکل ارزیابی اثرات زیست‌محیطی فرامرزی کنوانسیون تهران به تصویب رسید. این اقدام جایگاه جمهوری اسلامی ایران را در اجرای کامل تعهدات کنوانسیون تقویت کرد.

به گفته وی، همچنین در نشست‌های تخصصی ژنو و در قالب کارگروه پنج‌جانبه برای استقرار دبیرخانه دائمی کنوانسیون تهران در منطقه خزر نیز تلاش کردیم و امیدواریم این موضوع با عزم مشترک کشورهای ساحلی به نتیجه برسد.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست گفت: در کنار دیپلماسی محیط‌زیست، اقدامات میدانی و علمی نیز با جدیت دنبال شد. تقویت اطلس دریای خزر و اطلس زیستگاه‌ها و رودخانه‌های حوزه جنوبی، ایجاد بانک داده تنوع زیستی با ثبت بیش از ۲۳۰۰ گونه و اجرای برنامه جامع پایش آلاینده‌ها، در حقیقت زیرساخت دانشی تصمیم‌گیری‌های ما را تقویت کرده است.

انصاری تاکید کرد: حفاظت از گونه‌های شاخص همچون فک خزری و ماهیان بومی این دریا نیز در کانون توجه ما قرار دارد و برنامه اقدام ملی حفاظت از فک خزری هم تدوین شده و پناهگاه تخصصی آن نیز تأسیس شده است. مراکز امداد و تیمار در تنکابن، بابلسر، میانکاله، بندر ترکمن و پارک ملی ایجاد شده و همکاری‌های بین‌المللی، از جمله با مراکز تخصصی در اروپا، در همین راستا انجام شده است.

وی افزود: همچنین حفاظت از آزادماهی خزری و ماهیان خاویاری به عنوان میراث ژنتیکی ارزشمند منطقه، با تمرکز بر تأمین حقابه رودخانه‌های محل تخم‌ریزی، مقابله با صید غیرمجاز، کنترل آلودگی‌ها و طراحی ذخیره‌گاه ژنتیکی در دستور کار قرار دارد.

به گفته وی، تالاب‌های ساحلی خزر، از میانکاله و خلیج گرگان تا تالاب بین‌المللی انزلی، بخش مهمی از امنیت اکولوژیک منطقه را تشکیل می‌دهند. طرح‌های جامع احیا با محوریت تأمین آب، لایروبی مسیرها و استفاده از پساب تصفیه‌شده در دستور کار ما قرار دارد.

انصاری افزود: در حوزه آلودگی، پایش مستمر انجام می‌شود و استانداردهای محیط‌زیستی برای تأسیسات بندری با همکاری سازمان بنادر و دریانوردی اعمال می‌شود. موضوع تصفیه‌خانه‌های فاضلاب استان‌های شمالی نیز در چارچوب برنامه هفتم توسعه با جدیت در حال پیگیری است.

وی گفت: مدیریت پسماند استان‌های شمالی از دغدغه‌های جدی ما است، در همین منطقه، پرداختن به زباله‌های دریایی و پلاستیک‌های دریایی با رویکردی نظام‌مند در دریای خزر، با حمایت فدراسیون روسیه، در حال اجراست که می‌تواند به بهبود مدیریت آلودگی‌های خشکی در منطقه، تحلیل داده‌های منطقه‌ای و ارتقای چارچوب‌های سیاستی کمک کند.

رییس سازمان محیط زیست گفت: با این حال، در کنار این اقدامات پایه، می‌بایست صریح و شفاف درباره یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های محیط‌زیستی دریای خزر صحبت کنیم؛ که همان کاهش تراز آب دریا است، در یک دهه گذشته، سطح آب دریای خزر حدود دو تا دو و نیم متر کاهش یافته است. تغییر اقلیم، افزایش و کاهش آورد رودخانه‌ها از عوامل اصلی این روند هستند.

وی تاکید کرد: اگر این پدیده را با همکاری جمعی مدیریت نکنیم، پیامدهای آن بر اکوسیستم، بنادر، معیشت جوامع ساحلی و در واقع مردم منطقه، بسیار بسیار گسترده خواهد بود و تجربه تلخ دریاچه آرال هشدار جدی برای همه ما است، جمهوری اسلامی ایران در چارچوب همکاری پنج‌جانبه کشورهای ساحلی، پایش علمی و همچنین تدوین راهکارهای مشترک را در دستور کار دارد.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست ادامه داد: جمهوری اسلامی ایران برنامه اقدام کشورهای ساحلی حوزه دریای خزر درباره نوسانات تراز آب را از سال ۲۰۲۶ پیگیری می‌کند و در این چارچوب، برای تقویت همکاری‌های منطقه‌ای، ارتقای دانش و توسعه راهکارهای سازگارانه و فراهم کردن زمینه‌های لازم اقدام خواهد کرد.

وی افزود: در آستانه هفتمین اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر نیز آمادگی خود را برای قرار دادن موضوع کاهش تراز آب در دستور گفت‌وگوهای عالی‌رتبه منطقه‌ای اعلام می‌کنیم و از هر ابتکار مشترکی که بتواند به پایداری بلندمدت این پهنه ارزشمند کمک کند، استقبال می‌کنیم.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست از مدیران، نمایندگان مجلس شورای اسلامی و استانداران درخواست کرد از همه همکاری‌های مشترک، به‌ویژه تعهدات بین‌المللی و تأمین منابع لازم برای اجرای برنامه‌های حفاظتی حمایت کنند تا این برنامه‌ها با امکانات بیشتر و قدرت بالاتر تداوم یابد.

وی اظهار کرد: همان‌طور که نمایندگان مجلس شورای اسلامی کمک کردند و شاهد تصویب پروتکل ارزیابی اثرات زیست‌محیطی فرامرزی بودیم، همین موضوع الگویی از هم‌افزایی میان دولت و مجلس در سال گذشته را نشان داد.

وی خطاب به حاضران گفت: دریای خزر در طول تاریخ شاهد فراز و فرودهای بسیاری بوده است، اما امروز سرنوشت ما بیش از هر زمان دیگری در گرو همکاری‌های مشترک میان پنج کشور حوزه خزر است.

رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست تأکید کرد: جمهوری اسلامی ایران، همان‌گونه که در شکل‌گیری کنوانسیون تهران پیشگام بوده است، امروز نیز آماده است در کنار همه کشورهای دوست و همسایه، فصلی نو از همکاری‌های محیط‌زیستی را رقم بزند؛ همکاری‌هایی مبتنی بر اعتماد، علم، مسئولیت مشترک و آینده‌نگری است.

وی ابراز امیدواری کرد: بیستمین سالگرد کنوانسیون تهران و برگزاری هفتمین اجلاس سران خزر، سرآغاز دوره‌ای تازه از همگرایی و اقدام مؤثر برای حفاظت از این میراث گرانبها باشد.

 ۲۱ مرداد به عنوان «روز ملی دریای خزر» در تقویم رسمی کشور نام‌گذاری شده است، زیرا در همین تاریخ، کنوانسیون حفاظت از محیط زیست دریای خزر (کنوانسیون تهران) برای کشورهای ساحلی لازم‌الاجرا شد. این کنوانسیون پیش‌تر در سال ۱۳۸۲ در تهران توسط پنج کشور ساحلی خزر یعنی ایران، روسیه، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان امضا شده بود.

بنابراین ۲۱ مرداد به یاد آغاز رسمی اجرای نخستین توافق جامع زیست‌محیطی پنج کشور ساحلی خزر انتخاب شد تا این تاریخ هر سال فرصتی برای جلب توجه به حفاظت از اکوسیستم خزر، کاهش آلودگی و تقویت همکاری کشورهای ساحلی باشد.