انتخاب رشته تحصیلی: فراتر از معدل؛ راهنمایی برای دانش‌آموزان نهمی

به گزارش رکنا ،  بسیاری از دانش‌آموزان تصور می‌کنند اگر رشته مورد علاقه‌شان در نمون‌برگ هدایت تحصیلی درج نشود دیگر راهی برای ورود به آن وجود ندارد.

گروه آموزش‌وپرورش: هر سال تابستان برای دانش‌آموزانی که پایه نهم را به پایان می‌رسانند یکی از حساس‌ترین مراحل زندگی آغاز می‌شود و بسیاری از خانواده‌ها آن را نقطه تعیین‌کننده آینده فرزندشان می‌دانند.

اگرچه در سال‌های گذشته اغلب خانواده‌ها موفقیت را در ورود به رشته‌های علوم تجربی یا ریاضی جست‌وجو می‌کردند اما با تغییرات بازار کار، گسترش آموزش‌های مهارتی و افزایش نیاز به حضور نیروهای متخصص، نگاه دانش‌آموزان و خانواده‌ها به انتخاب رشته تغییر کرده است و گرایش بیشتری به سمت رشته‌های فنی‌وحرفه‌ای و هنرستان‌ها ایجاد شده است.

البته به گفته کارشناسان، انتخاب رشته نباید بر پایه چشم و هم‌چشمی، علاقه خانواده یا تصور قدیمی از اعتبار رشته‌ها باشد بلکه لازم است دانش‌آموزان با شناخت دقیق استعدادها، علایق، توانایی‌های فردی به ویژه نیازهای آینده بازار کار مسیر تحصیلی خود را انتخاب کنند.

هدایت تحصیلی چگونه انجام می‌شود؟

هدایت تحصیلی صرفاً بر اساس معدل دانش‌آموز نیست و مجموعه‌ای از شاخص‌ها در آن نقش دارند. بر اساس دستورالعمل وزارت آموزش و پرورش، عملکرد تحصیلی دانش‌آموز در سه پایه هفتم، هشتم و نهم ۳۵ درصد امتیاز هدایت تحصیلی را تشکیل می‌دهد. نتایج آزمون‌های رغبت، استعداد، شخصیت و ارزش‌های شغلی نیز ۳۰ درصد در این فرایند سهم دارد.

علاوه بر این، نظر دانش‌آموز ۱۰ درصد، نظر مشاور مدرسه ۱۰ درصد، نظر معلمان ۱۰ درصد و نظر والدین نیز ۵ درصد در تعیین اولویت رشته تحصیلی مؤثر است.

دانش‌آموزان می‌توانند نمون‌برگ هدایت تحصیلی خود را از طریق سامانه my.medu.ir دریافت کرده و در صورت نیاز از خدمات مشاوره‌ای مدارس و سامانه تلفنی ۱۵۷۰ استفاده کنند.

اولویت «الف» و «ب» به چه معناست؟

دانش‌آموزانی که در نمون‌برگ هدایت تحصیلی اولویت «الف» را برای یک رشته کسب کرده‌اند در دو هفته نخست امکان ثبت‌نام در آن رشته را خواهند داشت و پس از پایان این مهلت ثبت‌نام دانش‌آموزان دارای اولویت «ب» آغاز می‌شود.

در این میان، ظرفیت مدارس و رشته‌ها نیز در پذیرش دانش‌آموزان نقش تعیین‌کننده‌ دارد بنابراین حتی در صورت کسب حدنصاب علمی، وجود ظرفیت خالی در منطقه آموزشی شرط نهایی ثبت‌نام خواهد بود.

اگر رشته دلخواه را نیاوردیم چه کنیم؟

بسیاری از دانش‌آموزان تصور می‌کنند اگر رشته مورد علاقه‌شان در نمون‌برگ هدایت تحصیلی درج نشود دیگر راهی برای ورود به آن وجود ندارد.

مهدی خراشادی‌زاده مدیر کمیسیون اساسنامه‌ها و مقررات تحصیلی شورای عالی آموزش و پرورش می‌گوید: دانش‌آموزانی که به دلیل کسب نکردن حداقل نمره لازم موفق به دریافت رشته مورد علاقه خود نشده‌اند، می‌توانند در آزمون تعیین رشته مجدد شرکت کنند.

در این آزمون تنها لازم است دانش‌آموز در همان درس یا درس‌هایی که حدنصاب لازم را کسب نکرده است، دوباره امتحان دهد تا در صورت افزایش میانگین نمرات، نمون‌برگ هدایت تحصیلی جدید برای او صادر شود.

البته مسئولان آموزش و پرورش توصیه می‌کنند این دانش‌آموزان پیش از برگزاری آزمون، ثبت‌نام اولیه خود را در رشته پیشنهادی انجام دهند تا در صورت عدم موفقیت ظرفیت رشته‌های دیگر را از دست ندهند.

اما باید در نظر داشت که با توجه به تغییرات صورت گرفته در زمینه کنکور سراسری و تأثیر قطعی سوابق تحصیلی برای ورود به دانشگاه، عملاً تغییر رشته سخت‌تر خواهد بود چراکه دانش‌آموز برای کسب معدل لازم در رشته مورد نظر باید تمام دروس آن رشته را در پایه‌های پایین‌تر آزمون بدهد. به عبارت دیگر چنانچه دانش‌آموزی در پایه یازدهم تغییر رشته دهد علاوه بر آزمون و کسب نمره در دروسی که برای تغییر رشته نیاز است باید در طول سال تحصیلی برای کسب نمره معدل تمامی دروس پایه دهم اقدام کند و این عملاً تغییر رشته مشکل‌تر از سال‌های قبل خواهد بود لذا جا دارد که دانش آموزان و اولیا اهتمام بیشتری در این خصوص داشته باشند.

دانش‌آموزان باید توجه داشته باشند که تغییر رشته در پایان پایه یازدهم محدودتر است و تنها درون شاخه نظری و با تصویب کمیسیون خاص منطقه امکان‌پذیر خواهد بود همچنین تغییر رشته میان شاخه نظری و شاخه‌های فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش در این مرحله مجاز نیست.

حداقل نمرات ورود به رشته‌ها

برای ورود به رشته ریاضی و فیزیک، میانگین درس ریاضی در سه پایه نباید کمتر از ۱۴ و میانگین علوم کمتر از ۱۳ باشد. برای ورود به رشته علوم تجربی نیز حداقل میانگین علوم ۱۴ و ریاضی ۱۳ تعیین شده است.

در رشته علوم انسانی نیز حداقل نمرات زبان و ادبیات فارسی ۱۴، مطالعات اجتماعی ۱۳ و عربی ۱۲ است و برای رشته علوم و معارف اسلامی نیز حداقل نمرات معارف اسلامی ۱۴، عربی ۱۳ و فارسی ۱۲ در نظر گرفته شده است.

محاسبه این نمرات نیز بر اساس میانگین سه سال دوره اول متوسطه انجام می‌شود به گونه‌ای که نمرات پایه هفتم و هشتم هر کدام با ضریب یک و نمرات پایه نهم با ضریب سه محاسبه می‌شوند.

هنرستان‌ها انتخابی که دیگر گزینه دوم نیست

شاید تا چند سال پیش بسیاری از خانواده‌ها هنرستان را انتخاب دوم می‌دانستند اما امروز شرایط بازار کار این نگاه را تغییر داده است.

نیاز صنایع، شرکت‌های دانش‌بنیان، حوزه فناوری اطلاعات، برق، الکترونیک، مکانیک، خودرو، تأسیسات، هوش مصنوعی، برنامه‌نویسی، طراحی، گرافیک، صنایع غذایی، گردشگری، کشاورزی نوین و ده‌ها حوزه دیگر به نیروی ماهر باعث شده فارغ‌التحصیلان رشته‌های مهارتی سریع‌تر از بسیاری از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی وارد بازار کار شوند.

از سوی دیگر امکان دریافت گواهینامه‌های مهارتی، کارآموزی در محیط واقعی کار، ورود زودتر به بازار کار، راه‌اندازی کسب‌وکار شخصی و ادامه تحصیل در دانشگاه‌های فنی و مهارتی از مهم‌ترین مزیت‌های این رشته‌ها به شمار می‌رود.

همچنین برخی از مشاغل مهارتی امروز با کمبود نیروی متخصص مواجه‌اند و در مقابل بخشی از فارغ‌التحصیلان رشته‌های نظری برای ورود به بازار کار با رقابت شدید و زمان طولانی‌تری روبه‌رو هستند.

سمیه ابراهیمی مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب‌های اجتماعی وزارت آموزش و پرورش نیز درباره هدایت تحصیلی با بیان اینکه دانش آموزانی که شرایط ورود به رشته یا زمینه مورد نظر را کسب نکرده‌اند و در قسمت مربوطه کلمه "خیر" درج شده است در صورت وجود ظرفیت در منطقه می‌توانند با مراجعه به مدیر و مشاور مدرسه و درخواست آزمون تعیین رشته مجدد و کسب حد نصاب مربوطه، شرایط ورود به رشته یا زمینه مورد نظر را کسب کنند، به اولویت‌بندی دانش آموزان اشاره می‌کند و می‌گوید: اولویت‌بندی دانش آموزان در رشته‌ها و زمینه‌های تحصیلی بر اساس عملکرد تحصیلی آنان در دوره اول متوسطه و تاثیر تمامی دروس محاسبه شده است و این اولویت‌بندی برای برنامه ریزی ثبت‌نام صورت می‌گیرد بنابراین دانش آموزانی که در رشتۀ مورد نظر دارای اولویت ب هستند بعد از ۲ هفته می‌توانند نسبت به درخواست ثبت نام اقدام کنند. 

وی اضافه می‌کند: جدول دوم موجود در نمون برگ هدایت تحصیلی دانش آموزان، نتایج آزمون‌های رغبت و توانایی و ویژگی‌های شخصیتی دانش آموزان را به طور خلاصه نشان می‌دهد.

تصمیمی برای آینده نه فقط سه سال دبیرستان

مشاوران تحصیلی تأکید می‌کنند انتخاب رشته نباید تنها بر اساس علاقه مقطعی، فشار اطرافیان یا تصور درآمد بالای یک شغل انجام شود، بلکه لازم است دانش‌آموزان تصویری واقع‌بینانه از آینده شغلی رشته‌ها، توانایی‌های فردی و مسیر ادامه تحصیل داشته باشند.

انتخاب رشته در پایان پایه نهم، در واقع انتخاب یک سبک زندگی و آینده شغلی است.