جلوه: سه ضلع «هرم بقا» یعنی خوراک، پوشاک و مسکن با بحران روبه‌رو است / تمام مسائل کشور در حوزه اقتصادی خلاصه می‌شود

مجید جلوه دارای دکتری مدیریت کارآفرینی گرایش کسب و کار در گفت و گو با خبرنگار اجتماعی رکنا اینگونه گفت:در روزهایی که اقتصاد ایران زیر فشارهای چندلایه تورم، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی‌های مزمن حرکت می‌کند، یکی از مهم‌ترین پیشران‌های اقتصاد یعنی کسب‌وکارهای کوچک و خانگی بیش از هر زمان دیگری آسیب‌پذیر شده‌اند. در سکوتی قابل تأمل، اختلال و قطعی‌های مکرر اینترنت به عاملی تبدیل شده که مستقیماً شریان‌های حیاتی اقتصاد خرد را هدف قرار داده است؛ بخشی از اقتصاد که اگرچه در آمارهای رسمی کمتر دیده می‌شود، اما در عمل سهم بزرگی در گردش مالی روزمره جامعه و معیشت خانوارها دارد.

جلوه در ادامه گفت : در بسیاری از کشورهای جهان، کسب‌وکارهای کوچک به‌عنوان موتور محرکه اقتصاد شناخته می‌شوند؛ واحدهایی انعطاف‌پذیر که با سرمایه اندک، نوآوری بالا و نیروی انسانی محدود می‌توانند نقش مهمی در اشتغال‌زایی و پویایی اقتصادی ایفا کنند. اما در ایران، این بخش در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از محدودیت‌ها و نااطمینانی‌ها مواجه شده که اکنون اختلالات اینترنتی یکی از جدی‌ترین آن‌ها به شمار می‌رود.

وی افزود: فضای کار بسیاری از کسب‌وکارهای خانگی و استارتاپ‌ها در سال‌های گذشته به بسترهای آنلاین منتقل شده بود. فروش در شبکه‌های اجتماعی، بازاریابی دیجیتال، پرداخت‌های آنلاین و ارتباط با مشتریان همگی بر پایه دسترسی پایدار به اینترنت شکل گرفته‌اند. در چنین شرایطی، هرگونه محدودیت یا قطع ارتباط عملاً به معنای توقف فعالیت اقتصادی است؛ توقفی که برای بسیاری از فعالان این حوزه، به معنای از دست رفتن مشتری، کاهش درآمد و در مواردی تعطیلی کامل کسب‌وکار است.

اینترنت؛ زیرساختی که نادیده گرفته می‌شود

مجید جلوه دکتر کسب و کارهای کوچک در ادامه گفت : در اقتصاد امروز جهان، اینترنت دیگر یک ابزار جانبی نیست بلکه زیرساختی حیاتی مشابه برق، آب و شبکه حمل‌ونقل محسوب می‌شود. با این حال در فضای سیاستگذاری اقتصادی کشور، این زیرساخت همچنان به‌عنوان یک مسئله فنی یا امنیتی دیده می‌شود و کمتر از زاویه اقتصادی به آن پرداخته می‌شود.برای هزاران فروشنده آنلاین، تولیدکنندگان خانگی، طراحان مستقل، برنامه‌نویسان و استارتاپ‌های نوپا، اینترنت نه یک امکان اضافی بلکه بستر اصلی فعالیت اقتصادی است. اختلال در این بستر، به‌طور مستقیم چرخه تولید تا فروش را مختل می‌کند. در عمل، بسیاری از این فعالان اقتصادی در شرایطی قرار گرفته‌اند که بدون وجود اینترنت پایدار، امکان ادامه فعالیت برایشان وجود ندارد.پیامد این وضعیت، شکل‌گیری نوعی اقتصاد معلق است؛ اقتصادی که نه به‌طور کامل تعطیل شده و نه امکان فعالیت عادی دارد. نتیجه چنین وضعیتی کاهش درآمد خانوارها، افزایش نااطمینانی اقتصادی و فرسایش تدریجی سرمایه‌های کوچک است.

فروپاشی تدریجی سه‌گانه معیشت

این متخصص مدیریت کسب و کارها در ادامه افزود: اگر نیازهای اولیه انسان را در قالب سه ضلع خوراک، پوشاک و مسکن تعریف کنیم، این سه مؤلفه در واقع حداقل‌های معیشتی هر جامعه محسوب می‌شوند. اما بررسی شرایط اقتصادی سال‌های اخیر نشان می‌دهد که همین نیازهای پایه نیز با چالش‌های جدی روبه‌رو شده‌اند.افزایش مداوم قیمت مواد غذایی، رشد شدید هزینه‌های مسکن و کاهش توان خرید پوشاک برای بخش قابل توجهی از جامعه، تصویری از اقتصادی ارائه می‌دهد که در آن تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی نیز دشوار شده است. در چنین شرایطی، آسیب دیدن کسب‌وکارهای کوچک عملاً به معنای ضربه مستقیم به توان معیشتی خانوارهاست؛ زیرا بسیاری از این کسب‌وکارها دقیقاً با هدف جبران همین فشارهای اقتصادی شکل گرفته بودند.کسب‌وکارهای خانگی برای هزاران خانواده به یک منبع درآمد مکمل یا حتی اصلی تبدیل شده بود. اما با کاهش دسترسی به بازارهای آنلاین، همین روزنه اقتصادی نیز در حال بسته شدن است.

جامعه‌ای گرفتار در قاعده هرم نیازها

وی تاکید داشت : از منظر نظریه‌های توسعه انسانی، شرایط فعلی را می‌توان با ارجاع به هرم نیازهای مازلو بهتر توضیح داد. در این نظریه، انسان ابتدا باید نیازهای پایه‌ای خود مانند غذا، سرپناه و امنیت اقتصادی را تأمین کند تا بتواند به سطوح بالاتر رشد فردی، خلاقیت و خودتحقق‌بخشی برسد.در حالی که بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته امروز در سطوح بالاتر این هرم قرار گرفته‌اند و تمرکز خود را بر کیفیت زندگی، نوآوری، خلاقیت و رفاه اجتماعی گذاشته‌اند، بخش قابل توجهی از جامعه ایران همچنان درگیر تأمین نیازهای اولیه است. در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در زیرساخت‌های اقتصادی – از جمله اینترنت – نه‌تنها یک مشکل فنی بلکه عاملی برای عقب‌گرد بیشتر در مسیر توسعه انسانی محسوب می‌شود.

اقتصاد خرد؛ مسئله‌ای که کمتر دیده می‌شود

مجید جلوه در ادامه گفت: یکی از چالش‌های جدی در سیاستگذاری اقتصادی کشور، کم‌توجهی به اقتصاد خرد است. تمرکز اصلی اغلب بر شاخص‌های کلان مانند رشد اقتصادی، صادرات نفت یا تراز تجاری قرار دارد، در حالی که زندگی روزمره مردم در سطح کسب‌وکارهای کوچک و درآمدهای خرد جریان دارد.بی‌توجهی به مشکلات این بخش می‌تواند در بلندمدت پیامدهای گسترده‌ای داشته باشد؛ از کاهش نرخ اشتغال گرفته تا افزایش وابستگی خانوارها به منابع درآمدی ناپایدار.در شرایطی که اقتصاد جهانی به‌سرعت به سمت اقتصاد دیجیتال حرکت می‌کند، پایداری و دسترسی آزاد به زیرساخت‌های ارتباطی به یکی از مهم‌ترین شروط فعالیت اقتصادی تبدیل شده است. اگر این زیرساخت دچار اختلال شود، بخش بزرگی از اقتصاد نوظهور کشور عملاً از کار می‌افتد.

ضرورت بازنگری در نگاه به اقتصاد دیجیتال

این متخصص مدیریت کسب و کارها تاکید داشت : اقتصاد دیجیتال در بسیاری از کشورها به یکی از موتورهای اصلی رشد تبدیل شده است. استارتاپ‌ها، فروشگاه‌های آنلاین و خدمات مبتنی بر اینترنت نه‌تنها اشتغال‌زایی گسترده‌ای ایجاد کرده‌اند بلکه به افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های مبادله نیز کمک کرده‌اند.در ایران نیز طی سال‌های گذشته نشانه‌هایی از شکل‌گیری چنین اقتصادی دیده می‌شد. هزاران کسب‌وکار کوچک در بستر فضای مجازی شکل گرفتند و توانستند با سرمایه اندک وارد بازار شوند. اما تداوم اختلال در اینترنت می‌تواند این روند را متوقف کند و حتی باعث مهاجرت سرمایه‌های انسانی و کارآفرینان جوان شود.در نهایت، مسئله اینترنت دیگر صرفاً یک موضوع ارتباطی نیست؛ بلکه مستقیماً با معیشت، اشتغال و آینده اقتصاد کشور گره خورده است. اقتصادی که در آن کسب‌وکارهای کوچک تضعیف شوند، در واقع یکی از مهم‌ترین موتورهای رشد خود را از دست خواهد داد.