از صید غیرقانونی تا انقراض زالوی مولد اورینتالیس در گیلان/ زالوی آلوده خطر ایدز، هپاتیت و عفونت های ویروسی دارد

سال‌ها است که صنعت پرورش زالو به عنوان یکی از حوزه های پرپتانسیل طب سنتی شناخته می‌شود. این صنعت با پتانسیل صادراتی بالا، کاربردهای گسترده‌ای را در زیبایی و درمان‌های پزشکی، در سال‌های اخیر داشته است.

طبق گزارش‌های رسمی سازمان شیلات، تولید زالوی طبی در کشور به سطوحی رسیده که ایران را می‌تواند به عنوان یکی از صادرکنندگان بالقوه این حوزه  تبدیل کند اما این قابلیت، همراهی‌های قانونی و نظارت‌های مسئولین کشوری را می‌طلبد.

در این میان با رشد این صنعت و درآمدزایی بالای آن؛ چالش‌هایی مانند فعالیت‌های غیرمجاز و ادعاهای کذب برخی سودجویان بیش از پیش به چشم می‌خورد. افرادی که فاقد هرگونه مجوز از نهادها، انجمن‌های مرتبط و ساماندهی در سازمان های مرتبط با این صنعت هستند و به صورت غیر قانونی به صید و استفاده‌های درمانی در منازل و کارگاه‌های خود مشغول هستند.

بالطبع نقش محوری سازمان های حفاظت محیط زیست، شیلات و دامپزشکی کشور در نظارت بر صنعت زالو می‌تواند بر توسعه این صنعت و کاهش فعالیت‌های غیر قانونی این حوزه کمک کند.

در این خصوص تدوین دستورالعمل‌هایی برای صادرات زالو و استفاده و بهره برداری از آن تنها توسط مراکز عضو انجمن صنفی می‌تواند بر حفظ و رعایت استانداردهای لازم در این حوزه موثر باشد.

بر طبق گزارش انجمن پرورش دهندگان زالو و جانوران طبی مبنی بر استفاده از زالوهای آلوده و خارج از نظارت؛ نامه نگاری‌هایی‌ با سازمان حفاظت محیط زیست مبنی بر صید غیر اصولی در تالاب‌های استان گیلان و انقراض گونه مولد منطقه گیلان (اورینتالیس) و متعاقب آن شیوع بیماری‌های خطرناکی نظیر ایدز، هپاتیت، کرونا و عفونت‌های ویروسی با منشا خون آلوده به عموم مردم شده است.

کمیته زالو از دستگاه‌ها مطالبه‌گر باشد

باتوجه به اهمیت این موضوع در اولین جلسه‌ای که در کمیته زالو معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در مرداد 1404 تشکیل شد، سازمان های متولی از جمله محیط زیست، دامپزشکی، وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، اداره طب ایرانی و سنتی، انجمن زالو و جانوران طبی و ستاد علمی و فناوری ریاست جمهوری در آن حاضر بودند.

با توجه به این که صید غیر قانونی زالو در بستر رودخانه و تالاب‌های گیلان اتفاق می‌افتد و ارسال آن به سلامتکده‌ها و مراکز درمانی نیز غیر اصولی است این مطالبه توسط کمیته زالو از سازمان حفاظت محیط زیست صورت گرفت تا با توجه به وظیفه سازمان، برخورد و اقدامات مقتضی صورت گیرد.

حتی در مکاتبات انجمن پرورش‌دهندگان زالو و جانوران طبی با سازمان محیط زیست، حمایت‌های لازم را در این خصوص اعلام کردند و حتی در  جلسه ریاست انجمن با مدیرکل سازمان حفاظت محیط زیست گیلان نیز مقرر شد تا مکان‌های صید غیر قانونی توسط انجمن معرفی شود تا برخوردهای قانونی یگان حفاظت سازمان با آنها صورت گیرد. گویا این موضوع فقط در حد یک نامه‌نگاری باقی ماند و در بروکراسی‌های اداری و در سلسله مراتب کارشناسی ترتیب اثری به آن داده نشد و کماکان شاهد سودجویی صیادان و خطر شیوع بیماری‌های عفونی از طریق زالو درمانی در میان آحاد جامعه هستیم.

بیماری‌های خطرناک در کمین استفاده‌کنندگان زالوهای آلوده

سمیه کرمانی، عضو هیات مدیره انجمن پرورش دهندگان زالو و جانوران طبی، با اشاره به اینکه این انجمن تنها تشکل رسمی این حوزه است که تحت نظارت مستقیم سازمان شیلات فعالیت می‌کند به رکنا گفت: این انجمن با هدف استانداردسازی فرآیندهای پرورش، تکثیر و عرضه زالو تشکیل شده است و عضویت فعالان بهره بردار از زالو در این انجمن نه تنها تضمین‌کننده کیفیت محصولات آنهاست، بلکه ضامنی برای حمایت از حقوق مصرف کنندگان و پرورش دهندگان نیز است.

این فعال محیط زیست به هشدار این انجمن نسبت به استفاده از زالوی آلوده و عواقبی نظیر شیوع بیماری‌های خطرناکی چون ایدز، هپاتیت و عفونت‌های ویروسی اشاره و خاطر نشان کرد: این انجمن سال ‌هاست که در زمینه‌های مختلف، مصوبه‌های زیادی از بخش‌های ذیربط و ناظر در خصوص برخورد جدی با صیادان سنتی غیرقانونی زالو دریافت کرده که متاسفانه فرآیند همکاری لازم در خصوص برخورد با این قاچاقچیان در دستگاه‌های مربوطه مانند محیط زیست صورت نگرفته است.

کرمانی به صید غیرقانونی و انقراض گونه با ارزش زالویی به نام اورینتالیس اشاره کرد و گفت: با وجود اعلام مکرر این انجمن مبنی بر انقراض این گونه و صیدهای غیرقانونی در برخی از نقاط استان گیلان؛ اما شاهدیم که سازمان محیط زیست در خصوص برخورد با این سودجویی کاری نکرده و این روند باعث مشکلات بسیاری برای جامعه شده است.

هیچ نظارتی بر سلامتکده‌ها وجود ندارد

باتوجه به اعلام انجمن پرورش دهندگان زالو، نحوه صید غیرقانونی توسط صیادان بدین صورت است که با پای برهنه داخل شالیزارها و تالاب‌ها می‌شوند و این موضوع سبب می‌شود تا زالوها به پاهای آنها بچسبند و در این فرآیند بخشی از خون بدن صیاد وارد بدن زالوها شود و بیماری از این طریق به انسان انتقال پیدا کند؛ بنابراین گزارش، انتقال غیر کارشناسی و بدون قرنطینه زالوها توسط صیادان از طریق پایانه‌های مسافری به سلامت ‌کده‌ها نیز معضل دیگری است که در آن استانداردها و نظارت‌‌های لازم صورت نمی گیرد و علی رغم توافق‌های میان انجمن و وزارت بهداشت مبنی بر نظارت های اصولی بر مراکز خدمات ارائه دهنده طب سنتی اما باید گفت که هیچ نظارتی تاکنون بر این سلامتکده‌ها صورت نگرفته است.

مردم مراکز درمانی معتبر را انتخاب کنند

به گفته کرمانی، سخنگوی انجمن پرورش دهندگان زالو، صدور مجوزهای قانونی لازم از طرف سازمان محیط زیست کشور برای برخورد با این سودجویی‌ها صادر شده است و بعد از دستورات لازم و اقدمات مقتضی با رجوع به اداره کل حفاظت محیط زیست استان گیلان موفق به دریافت دستور برخورد قانونی از جانب مدیرکل حفاظت محیط زیست استان گیلان شدیم اما این موضع فقط گویا در حد نامه نگاری باقی ماند و هیچ ترتیب اثری در خصوص برخوردهای لازم با سودجویان صورت نگرفته است.

وی با اشاره به اقبال روز افزون مردم به استفاده از جانوران طبی گفت: از مردم تقاضا دارم که به هر مکان پزشکی اعتماد نکنند تا خسارات جانی بیشتری را شاهد نباشیم و برای استفاده‌های درمانی حتما به مراکز مورد اعتماد و مجوزدار رجوع کنند.

انتقال آلودگی  از راه خون معضل جدی زالودرمانی

مطابق قانون ساماندهی، تکثیر و پرورش زالوها و جانوران طبی، تمامی پرورش‌دهندگان قانونی این جانوران باید تحت نظارت تشکل‌های تخصصی و علمی قرار گیرند و موظف هستند که زالو را به صورت وکیوم شده و با رعایت استاندارهای ابلاغی از طرف انجمن به سلامتکده‌ها تحویل دهند. در این خصوص سلامتکده‌ها نیز موظف هستند که این وکیوم‌ها را جلوی بیماران و درخواست کنندگان زالو درمانی بازگشایی کنند در غیر این‌صورت خطر جدی شیوع انواع بیماری‌های خطرناک در کل کشور قابل پیش‌بینی است.

اما طبق بررسی های صورت گرفته این موضوع در سلامتکده ها و مراکز درمانی خیلی جدی گرفته نمی شود و این زنگ خطری است که می تواند سبب انتقال آلودگی از راه خون به استفاده کنندگان زالو شود.

از اظهار بی‌اطلاعی حفاظت محیط زیست تا پاسکاری‌های بین‌سازمانی

روشنی، مدیرکل روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست استان گیلان، در خصوص اقداماتی که برای برخورد با صید غیر قانونی زالو در استان شده، ضمن اظهار بی اطلاعی و عدم همکاری برای ارتباط با مقام مسئول این حوزه گفت: طی بررسی های صورت گرفته این موضوع از نظر کارشناسی و نظارتی به وظایف سازمان حفاظت محیط زیست مربوط نمی‌شود. حفاظت از عرصه‌های طبیعی و جانوری و نظارت بر حیات‌وحش و همچنین تدوین ضوابط بر حریم رودخانه در حوزه کاری مجموعه ما است و در این خصوص فعالیت و اقدامات عملی صورت نگرفته است.

این اظهارات در حالی است که در اولین جلسه کمیته زالو که در معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری صورت گرفت نمایندگان سازمان حفاظت محیط زیست جهت بررسی چالش‌های پرورش دهندگان زالو و اتخاذ راه حل حضور داشتند.

حتی در نامه‌نگاری‌های معاونت محیط زیست طبیعی و دفتر حفاظت و احیا تالاب‌های سازمان با استان گیلان جهت پیگیری و برخورد با قاچاقیان دستورات لازم داده شد.

پیرو اهمیت این موضوع، جلسه‌ای هم از طرف انجمن پرورش دهندگان زالو با مدیرکل حفاظت محیط زیست‌گیلان ترتیب داده شد اما در مسیر روند اداری، اقدامات مقتضی صورت نگرفته است.

سوداگری متخلفان صید زالو در نبود نهاد متولی

باتوجه به اهمیت موضوع و این‌که سالانه شاهد افزایش تعداد کسانی که جهت مصارف درمانی در سلامتکده‌ها به استفاده از زالو درمانی روی می‌آورند، هستیم سازمان های مرتبط با این موضوع حتما باید پیگیری و  برخوردهای لازم را با صیادان غیرقانونی در استان گیلان داشته باشند. این خلأ در تصمیم‌گیری‌ها باعث سودجویی و بالطبع شیوع بیماری‌های عفونی در میان آحاد جامعه شده است که ریسک بیماری‌های واگیردار را دو چندان می‌کند.

بدون شک با توجه به ساماندهی که در سازمان‌های مرتبط با وزارت جهاد کشاورزی برای توجه هر چه بهتر به این صنعت شده همواره در جهت توسعه روز افزون صنعت و تجارت زالو با دروازه‌های جهانی، گام‌های قابل توجهی برداشته شده است که می‌توان امیدوار بود با هدفگذاری صحیح در انجمن و بهبود عملکرد پرورش‌دهندگان قانونی زالو به بحث صاداران و کسب در آمدزایی ارزی کشور کمک شایان توجهی کرد.