سگ‌ ها چگونه از اردوگاه‌ های شکار به حیوانات خانگی امروزی تبدیل شدند؟

به گزارش رکنا،  فرآیند اهلی شدن سگ، یکی از قدیمی‌ ترین و سرنوشت‌ سازترین پیوندهای میان انسان و حیوان در تاریخ تکامل است. شواهد باستان‌ شناسی و ژنتیکی نشان می‌دهد که نیاکان سگ‌های امروزی، یعنی گرگ‌ های خاکستری، دست‌کم بین ۱۵ تا ۴۰ هزار سال پیش به تدریج وارد زیست‌ بوم انسانی شدند؛ دوره‌ ای که انسان هنوز در عصر شکار و گردآوری خوراک زندگی می‌کرد.

بررسی‌های دی‌ ان‌ ای بر روی بقایای باستانی نشان داده است که سگ‌ ها از زیر گونه‌ ای از گرگ خاکستری منشأ گرفته‌اند. در برخی محوطه‌ های باستانی در سیبری و اروپا، از جمله در مناطقی از روسیه و آلمان، اسکلت‌ هایی کشف شده که نشان می‌دهد انسان‌ها و سگ‌ها در کنار یکدیگر دفن شده‌اند؛ نشانه‌ای از پیوند عاطفی و کارکردی که فراتر از یک رابطه صرفاً ابزاری بوده است.

چرا این پیوند شکل گرفت؟

نظریه غالب در میان پژوهشگران این است که فرآیند اهلی شدن، به صورت دو طرفه و تدریجی رخ داده است. گرگ‌ هایی که کمتر تهاجمی و جسورتر بودند، به اردوگاه‌های انسانی نزدیک می‌شدند تا از بقایای شکار و پسماندهای غذایی استفاده کنند. این نزدیکی، یک رابطه سودمند متقابل ایجاد کرد:

نخست، برای گرگ‌ ها منبع غذایی پایدار فراهم شد.
دوم، برای انسان‌ ها سامانه‌ای زنده برای هشدار در برابر خطر، به‌ویژه حضور جانوران درنده یا گروه‌ های رقیب انسانی شکل گرفت.
سوم، به تدریج از توانایی‌ های بویایی و تعقیب شکار سگ‌ها در فرآیند شکار بهره گرفته شد.

با گذر زمان، انسان‌ها به طور ناآگاهانه گرگ‌ های آرام‌تر و سازگارتر را بیشتر تحمل کردند و همین انتخاب طبیعی و انسانی، به تغییرات ژنتیکی و رفتاری انجامید. مغز کوچکتر نسبت به گرگ، کاهش پرخاشگری، افزایش توانایی در درک اشاره‌ های انسانی و وابستگی عاطفی بیشتر، از جمله نتایج این فرایند بود.

برخی پژوهش‌ها حتی نشان می‌دهد که سگ‌ها توانایی خواندن حالات چهره و اشاره دست انسان را بهتر از نزدیکترین خویشاوندان ما در میان نخستی‌ها،  دارند؛ نکته‌ ای که عمق هم‌ تکاملی انسان و سگ را نشان می‌دهد.

چه زمانی «حیوان خانگی» شدند؟

در آغاز، سگ‌ ها بیشتر همکار شکار و نگهبان بودند تا حیوان خانگی به معنای امروزی. با شکل‌ گیری جوامع کشاورزی در حدود ۱۰ هزار سال پیش و یکجانشینی انسان، نقش سگ‌ ها متنوع‌تر شد. نگهبانی از دام، حفاظت از خانه و حتی همراهی عاطفی.

به تدریج، به‌ ویژه در تمدن‌ های باستانی مانند مصر، میان‌ رودان و سپس یونان و روم، نگهداری سگ صرفاً برای کارکرد اقتصادی نبود، بلکه جنبه منزلتی و عاطفی نیز پیدا کرد. در نقاشی‌ها و کتیبه‌های مصر باستان، سگ‌ها با نام مشخص و گاه با آیین تدفین ویژه دیده می‌شوند.

در نهایت، آنچه امروز از آن به عنوان «حیوان خانگی» یاد می‌کنیم، نتیجه هزاران سال همزیستی، انتخاب و پیوند عاطفی است؛ پیوندی که نه تنها ساختار رفتاری سگ را تغییر داد، بلکه در شکل‌گیری امنیت، الگوهای شکار و حتی سازمان اجتماعی انسان اولیه نیز نقش ایفا کرد.

به بیان دیگر، سگ نخستین حیوانی بود که اهلی شد و این انتخاب، نه یک اتفاق ساده، بلکه نقطه عطفی در تاریخ تمدن انسانی به شمار می‌آید.