فردا آسمان ایران شاهد یک پدیده نادر خواهد بود؛ زمان و جزئیات را ببینید

دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵

شرایط مشاهده این پدیده در سراسر کشور یکسان نیست. در بخش هایی از شمال شرق ایران، اختفا به شکل خراشان رخ می دهد؛ یعنی زهره از نزدیکی لبه ماه عبور می کند و تنها بخشی از قرص آن پشت ماه قرار می گیرد. تفاوت مختصات جغرافیایی نیز سبب می شود زمان شروع و پایان رویداد در شهرهای مختلف تغییر کند و در مناطقی مانند مشهد و بجنورد، اصلا اختفایی رخ ندهد.

خسرو جعفری زاده، مسئول کارگروه ترویج کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران، مدرس نجوم، عضو هیئت دبیران این کمیته و عکاس آسمان شب، جزئیات این پدیده، محدوده قابل مشاهده، روش رصد و امکان ثبت داده های علمی آن را تشریح کرده است.

اختفای ماه و زهره چگونه رخ می دهد؟

اختفا زمانی اتفاق می افتد که یک جرم آسمانی از دید ناظر زمینی پشت جرم دیگری قرار بگیرد و برای مدتی دیده نشود. ماه به دلیل قطر ظاهری نزدیک به ۳۰ دقیقه قوسی، بارها باعث پوشیده شدن ستاره ها می شود، اما قرار گرفتن یک سیاره در پشت ماه رویدادی کم تکرارتر و از نظر رصدی جذاب تر است.

در رویداد ۲۳ شهریور، مسیر ظاهری ماه از مقابل زهره می گذرد و در بخش هایی از ایران، این سیاره برای مدتی پشت قرص ماه پنهان خواهد شد. حضور این اتفاق در آسمان روز و درخشش قابل توجه زهره، اهمیت رصدی آن را بیشتر می کند.

شبیه سازی رایانه ای اختفای پیش رو

زهره با درخشش منفی ۴.۵ در آسمان روز

قدر ظاهری زهره هنگام وقوع این اختفا حدود منفی ۴.۵

اگر آسمان صاف باشد و شرایط جوی مناسبی وجود داشته باشد، مشاهده زهره حتی بدون ابزار نیز امکان پذیر است. با این حال، برای تشخیص دقیق لحظه ورود و خروج سیاره از پشت ماه، استفاده از تلسکوپ مناسب توصیه می شود.

اختفای خراشان در بخش هایی از شمال شرق کشور

یکی از ویژگی های مهم این رویداد، تفاوت شکل آن در نقاط گوناگون ایران است. در قسمت هایی از استان های خراسان شمالی، خراسان رضوی و خراسان جنوبی و همچنین محدوده کوچکی از استان سمنان، زهره از نزدیکی لبه ماه عبور می کند و اختفا حالت خراشان خواهد داشت.

در چنین شرایطی، تمام قرص زهره در ناحیه ای دور از لبه ماه ناپدید نمی شود، بلکه بخشی از آن در امتداد لبه ماه پوشیده خواهد شد. پستی و بلندی های لبه ماه می توانند بر زمان و شکل ناپدید شدن و دوباره ظاهر شدن زهره اثر بگذارند؛ موضوعی که این نوع اختفا را برای رصدگران دقیق، جذاب تر می کند.

شبیه سازی رایانه ای اختفای پیش رو

مدت اختفا در برخی مناطق به ۸۰ دقیقه می رسد

موقعیت رصدگر، هم بر شکل اختفا و هم بر طول مدت آن اثر مستقیم دارد. هرچه از شمال شرق به سمت جنوب غرب ایران حرکت کنیم، مدت زمانی که زهره پشت ماه قرار دارد بیشتر می شود و در بعضی مناطق به حدود ۸۰ دقیقه

در تهران، بر اساس محاسبات انجام شده، آغاز اختفا حدود ساعت ۱۳:۵۹

وضعیت اختفای روزگاهی ماه و زهره در 23 شهریور 1405 برای مراکز استان های ایران
استخراج از نرم ­افزار Occult 4 / علی ابراهیمی سراجی
کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران

مشهد و بجنورد در محدوده اختفا قرار ندارند

این پدیده در بسیاری از نقاط ایران قابل مشاهده است، اما بخش هایی از شمال شرق کشور، از جمله مشهد و بجنورد

فرصتی برای ثبت علمی یک پدیده نجومی

اختفای پیش رو فقط برای تماشا و عکاسی مناسب نیست و می تواند به یک برنامه رصدی علمی تبدیل شود. منجمان آماتور و علاقه مندان، در صورت در اختیار داشتن تجهیزات لازم، می توانند زمان دقیق آغاز و پایان اختفا را ثبت کنند و داده های خود را برای بررسی های بعدی نگه دارند.

مهم ترین عامل در این کار، دقت زمانی است. پیش از آغاز رصد، ساعت یا ابزار زمان سنج باید با زمان جهانی UTC هماهنگ شود و میزان خطای آن نیز با ابزارها و برنامه های مناسب مشخص شود.

نقشه جهانی اختفا ماه و زهره

ثبت دقیق لحظه ورود و خروج زهره

آغاز اختفا، زمانی ثبت می شود که نخستین بخش از قرص زهره پشت لبه ماه قرار می گیرد. پایان رویداد نیز هنگامی است که اولین بخش روشن زهره دوباره نمایان می شود. ثبت دقیق این دو لحظه می تواند برای مقایسه مشاهده های واقعی با پیش بینی های نجومی ارزشمند باشد.

برای افزایش دقت، استفاده از تلسکوپ با بزرگنمایی مناسب و ترجیحا سامانه موتوردار پیشنهاد می شود. فیلم برداری پیوسته از ورود و خروج زهره نیز، به ویژه در صورتی که زمان دقیق روی تصویر ثبت شده باشد، کیفیت داده های رصدی را افزایش می دهد.

رصد خورشید بدون فیلتر استاندارد ممنوع است

از آنجا که اختفا در روشنایی روز رخ می دهد، خورشید نیز در آسمان حضور دارد و رعایت اصول ایمنی ضروری است. هرگز نباید تلسکوپ یا دوربین را بدون فیلتر خورشیدی استاندارد به سمت خورشید گرفت.

نگاه کردن حتی برای مدت کوتاه از طریق ابزارهای نوری بدون فیلتر مناسب، می تواند آسیب جدی و ماندگار به چشم وارد کند. تجهیزات رصد و تصویربرداری باید به شکلی استفاده شوند که نور مستقیم خورشید به چشم، حسگر یا بخش های نوری دستگاه نرسد.

نقشه­ اختفا ماه و زهره در ایران. در شمال شرق کشور این اختفا قابل مشاهده نیست.

پیوند رصد آماتوری با علم شهروندی

اختفای روزگاهی ماه و زهره، علاوه بر جلوه دیداری کم نظیر، فرصتی برای همکاری میان رصدگران آماتور، عکاسان نجومی و طرح های علم شهروندی فراهم می کند. علاقه مندان می توانند با کمک نقشه ها و جدول های زمانی، زمان رویداد را برای محل خود به دست آورند و در صورت برخورداری از ابزار مناسب، مشاهدات و تصاویر خود را ثبت کنند.

کمیته آماتوری انجمن نجوم ایران از علاقه مندان خواسته است راهنمای این رویداد و جدول زمان بندی شهرهای مختلف را مطالعه کنند و با ثبت دقیق مشاهدات، در مستندسازی این پدیده نجومی مشارکت داشته باشند.

مسیر عبور سیاره زهره از پشت ماه برای شهرهای مختلف ایران

۲۲۷۳۲۳