17 ژوئن؛ روز جهانی مقابله با بیابان زایی و زنگ خطر نابودی زمین
رکنا: بیابان به مناطقی گفته میشود که با بارندگی اندک، تبخیر بالا، پوشش گیاهی محدود، وزش بادهای شدید و نوسانات زیاد دمایی شناخته میشوند. تپههای ماسهای نیز از مهمترین ویژگیهای طبیعی این مناطق به شمار میآیند.
به گزارش رکنا، ۱۷ ژوئن بهعنوان روز جهانی مقابله با بیابان زایی و خشکسالی نامگذاری شده است؛ مناسبتی که با هدف افزایش آگاهی عمومی درباره حفاظت از منابع طبیعی و جلوگیری از تخریب زمین در سراسر جهان گرامی داشته میشود.
بیابانزایی چیست؟
بیابانزایی فرآیندی است که در نتیجه تغییرات اقلیمی و بهویژه فعالیتهای نادرست انسانی رخ میدهد و باعث تخریب خاک در مناطق خشک، نیمهخشک و کمبارش میشود. این پدیده بخش بزرگی از جمعیت و اراضی جهان را تحت تأثیر قرار داده و به یکی از مهمترین چالشهای زیستمحیطی تبدیل شده است.
بر اساس آمارها، حدود یکششم جمعیت جهان، ۷۰ درصد اراضی خشک و نزدیک به یکچهارم مساحت کره زمین تحت تأثیر پیامدهای بیابانزایی قرار دارند.
مهمترین عوامل انسانی گسترش بیابانزایی
کارشناسان برخی از مهمترین عوامل تشدید این پدیده را چنین عنوان میکنند:
شخم زدن زمین در جهت شیب
بهرهبرداری نادرست از زمینهای کشاورزی
مصرف بیرویه کودها و سموم شیمیایی
چرای بیش از ظرفیت مراتع
تخریب جنگلها و بهرهبرداری بیرویه از منابع جنگلی
برداشت بیش از اندازه از منابع آب زیرزمینی و افزایش شوری خاک
تغییر کاربری غیراصولی اراضی ملی برای کشاورزی، ساختوساز و ویلاسازی
بیابانزدایی به چه معناست؟
بیابانزدایی به معنای از بین بردن بیابانهای طبیعی نیست، بلکه هدف آن جلوگیری از تبدیل زمینهای حاصلخیز به بیابان بر اثر فعالیتهای مخرب انسانی است. در واقع، این مفهوم بر حفاظت و احیای سرزمینهایی تأکید دارد که در معرض تخریب قرار گرفتهاند.
راهکارهای مقابله با بیابانزایی
برای کاهش سرعت گسترش بیابانها، راهکارهای متعددی پیشنهاد شده است که مهمترین آنها عبارتاند از:
کاشت درختان و گیاهان مقاوم به خشکی
مدیریت و ذخیرهسازی آب باران
اجرای طرحهای پخش سیلاب
ایجاد تعادل میان تعداد دام و ظرفیت مراتع
احیای شورهزارها
استفاده از سوختهای جایگزین برای کاهش فشار بر منابع طبیعی
ایران و چالش گسترش بیابانها
ایران در کمربند خشک جهان قرار دارد و حدود ۸۰ درصد از مساحت کشور دارای اقلیم خشک و نیمهخشک است. به همین دلیل، خطر گسترش بیابانزایی در بسیاری از مناطق کشور جدی است.
فلات مرکزی ایران از شناختهشدهترین مناطق خشک جهان به شمار میرود و کویر لوت و دشت کویر نیز از مهمترین و وسیعترین بیابانهای کشور هستند؛ مناطقی که حفاظت از آنها و مدیریت صحیح منابع طبیعی، نقش مهمی در آینده زیستمحیطی ایران خواهد داشت.
