17 می روز جهانی ارتباطات؛ روزی که فاصله ها معنی خود را از دست دادند
رکنا: تاریخچه ارتباطات؛ از گذشته تا عصر اطلاعات را در این مطلب بررسی کرده ایم؛ همراه ما باشید.
به گزارش رکنا، امروز در تقویم میلادی روز جهانی ارتباطات نام گذاری شده است. به همین بهانه در این مطلب به موضوع مهم ارتباطات پرداخته ایم.
ارتباطات در گذشته
از گذشته تا به حال، ارتباطات همواره بهعنوان یکی از موضوعات بسیار مهم برای بشر محسوب میشده است. در روزگاران دور، دوندگان مسئولیت حمل و انتقال پیامهای فرمانروایان و اشخاص مهم را بر عهده داشتند. دود، نور و پرچم نیز از دیگر اشکال برقراری ارتباط و فرستادن پیام بودند که اغلب از نقاط بلند و مرتفع یا برجها به این منظور استفاده میگردید. استفاده از کبوتران نامهبر و اسبها نیز از دیگر روشهای متداول برای ارسال پیام به شمار میرفت.
آغاز ارتباطات نوین
تاریخچه ایجاد ارتباط به شکل امروزی به اوایل قرن نوزدهم و با کشف الکتریسیته و خاصیت انتقال آن به صورت سیگنال و علامت برمیگردد. از طریق این فناوری، برای اولین بار یک پیام با سرعتی افزونتر از سرعت هر انتقالدهندهٔ دیگری فرستاده شد. تلگراف اولین وسیلهای است که برای ارسال این نوع پیام در دنیای مخابرات مورد استفاده قرار گرفت.
شکلگیری اتحادیه بینالمللی ارتباطات
در ۱۷ مه ۱۸۶۵ میلادی، «اتحادیه تلگرافی بینالمللی» در پاریس تشکیل شد. از آن تاریخ به بعد، نام این اتحادیه دستخوش تحول گردید و سرانجام در ۳۰ اکتبر ۱۹۰۶ میلادی در کنفرانس اتحادیه تلگرافی بینالملل تصمیم گرفته شد که «اتحادیه رادیو و تلگرافی بینالملل» نیز تشکیل شود.
در ۹ دسامبر ۱۹۳۲ میلادی، به موجب «عهدنامه مادرید» و با وحدت دو اتحادیه یادشده، «اتحادیه بینالمللی ارتباطات دور» (ITU) شروع به کار کرد. در واقع، روز جهانی ارتباطات یادآور تأسیس این اتحادیهها برای پیشرفت ارتباطات است.
جایگاه ایران در اتحادیه بینالمللی
سابقه عضویت ایران در اتحادیه تلگرافی بینالمللی بیش از یکصد سال است. این نهاد پس از جنگ جهانی دوم و تشکیل سازمان ملل، به موجب تصمیم کنفرانس عمومی نمایندگان دولتهای عضو، به صورت نهاد تخصصی سازمان ملل درآمد و از آن زمان تاکنون جزو مؤسسات ویژه سازمان ملل متحد بوده است.
اهداف کشورهای جهان سوم در اتحادیه
از اواخر سال ۱۹۷۰ میلادی، کشورهای جهان سوم از طریق این اتحادیه کوششهای وسیعی برای رسیدن به دو هدف مشخص در پیش گرفتند:
۱) تقسیم و توزیع عادلانه امواج رادیویی
۲) توزیع عادلانه کانالهای تلویزیونی ماهوارهای پخش مستقیم در سراسر جهان
اقدام مهم دیگر این اتحادیه، کمک به کشورهای جهان سوم برای توسعه ارتباطات و کاربرد هرچه بیشتر آن در توسعه ملی این کشورها بوده است.
آثار مثبت ارتباطات
در جمعبندی کلی، آثار متفاوتی در نقش و تأثیر ارتباطات در جهان معاصر محسوس است. برخی از آثار مثبت آن عبارتند از:
۱) تسهیل همگرایی سیاسی در داخل جوامع و بین ملتها در صحنه بینالمللی
۲) توسعه شهرنشینی، ارتقای سطح سواد، افزایش درآمد سرانه و تقویت پیوندهای اجتماعی بین جوامع که نهایتاً روند دستیابی به «رفاه اقتصادی» را هموار خواهد کرد.
۳) افزایش مناسبات و مبادلات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و علمی میان ملل و اقوام گوناگون، از میان رفتن فواصل جغرافیایی و کمک به برقراری تفاهم، همبستگی، همگونگی و همکاری بینالمللی
۴) کمک به پیشبرد سیاستهای ملی و افزایش سطح مشارکت اجتماعی و برقراری وضع مناسب برای حل و فصل بحران نفوذ، مشارکت، هویت و مشروعیت
۵) توانایی کمک به برقراری صلح جهانی از طریق تغییر در تصورات طرف مناقشه، ایجاد تصورات دوستانه و گسترش صلح، ثبات و امنیت
۶) کارکرد آموزشی و دادن اطلاعات به ملتها و آگاه ساختن ملل از سنتهای ریشهدار ملی و تاریخی
۷) کمک به گسترش آزادی و احترام به حقوق انسانی، چرا که جوهر آزادی و عدالتخواهی، بسط اطلاعات و ارتباطات و تسهیل اجتماعی است.
نتایج منفی ارتباطات
شاید بهرهگیری از واژه «منفی» در ارزشیابی تأثیرات ارتباطات نادرست باشد، زیرا اگر هر ابزاری در جای خود به کار گرفته نشود، به طور یقین آثار زیانباری به دنبال خواهد داشت. بخشی از کاربردهای منفی ارتباطات عبارتند از:
۱) توانایی تجزیه گروههای اجتماعی و اخلال در جریان وحدت ملی جوامع؛ نظیر بحران یوگسلاوی، تجزیه اتحاد جماهیر شوروی سابق، یا ایجاد شورشها و ناآرامیهای قومی و منطقهای همچون ناآرامیهای تبت در جمهوری خلق چین و شمار زیادی از کشورهای آفریقایی
۲) انتقال فناوری نامناسب و وابستگی به کمپانیهای چندملیتی بهویژه غربی
۳) ایجاد اختلاف و شکاف میان ملتها به منظور توسعه ناسیونالیسم افراطی، ایدئولوژیهای متضاد و در نتیجه بروز شکاف فرهنگی
۴) تغییر الگوهای مصرف و روشهای زیستی از طریق افزایش خواستهها و ایجاد دنیای پرزرقوبرق همراه با دامهای جذاب جامعه مصرفی
۵) تضعیف پیوندهای سنتی از طریق تقویت و تبلیغ ارزشهای غربی و نیز کمک به استحاله فرهنگی
۶) ایجاد نخبگان سیاسی و فرهنگی وابسته به جریانات خودساخته از طریق شبکههای ارتباطی
۷) کمک به تشدید تضادهای فرهنگی و بهرهبرداریهای مقطعی و درازمدت از آن
۸) بهرهبرداری تبلیغاتی و انتشار اخبار غیرواقعی و تحریفی، بمباران خبری و جریان یکسویه مبادله اطلاعات و اخبار از طرف غرب به جهان سوم به منظور اظهار تواناییهای مالی، فنی و فناورانه در برابر ضعف ساختاری کشورهای جهان سوم
عصر ارتباطات
همکاریهای بینالمللی، نقش ارتباطات را در جامعه اطلاعاتی انکارناپذیر ساخته است؛ به نحوی که افزایش بازدهی جامعه از طریق توسعه شبکههای اطلاعاتی و ارتباطی که بار اطلاعاتی و ارزش افزوده دارند، کلیه محلهای کار را از طریق اتوماسیون اداری (خودکارسازی) به یکدیگر پیوند داده و ایجاد ارتباط بین دولت و واحدهای محلی از طریق شبکه اطلاعاتی و مخابراتی اداری را تخصصی ساخته است.
حتی در کشورهای فراصنعتی، عمدتاً اجرای اتوماسیون کامل، انجام امور در منزل از طریق تلفنتلویزیونی، فعالیتهای بانکی، خرید و فروش، رزرو بلیت و سایر اقدامات مشابه از طریق شبکههای اطلاعاتی و مخابراتی صورت میپذیرد.
ارتباطات مخابراتی در قرن حاضر، در واقع عامل زیربنایی توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تلقی میشود و «دست راست تمدن» نامگذاری شده است. از همین روست که امروزه میزان توسعه ملی هر کشوری را با معیار توسعه ارتباطات مخابراتی در آن کشور ارزشیابی میکنند.
هدف ارتباطات مخابراتی این است که در مناسبترین وضع اقتصادی:
مسافرتهای زاید را حذف کند
مراجعات مردم را به سازمانهای دولتی تقلیل دهد
ضمن برقراری ارتباط همهجانبه، موجب صرفهجویی در اوقات و هزینههای جامعه شود
از سوی دیگر، امروزه ضرورت و اهمیت استفاده از شبکههای علمی و تحقیقاتی جهانی برای بسیاری از دانشپژوهان در اکثر رشتهها، قطعی و روشن است. آنچه کارایی و بهرهمندی از چنین شبکههایی را به سرعت افزایش میدهد، توانایی روزافزون ارتباطات مخابراتی است که به یاری رایانهها شتافتهاند و آنها را به صورت ابزاری برای جستجو، جمعآوری، دستهبندی، تجزیه و تحلیل و انتقال حجم بالایی از اطلاعات درآورده است.
از طرف دیگر، سهولت دسترسی به خدمات اطلاعاتی جدیدتر و گستردهتر، ایجاد امکان ارتباط با سایر محققان و سهیم شدن در تجربههای آنها نیز به طور مداوم بر مطلوبیت این ابزار در محیطهای علمی و تحقیقاتی میافزاید. همچنین با استفاده از این روش میتوان ضمن بهرهمندی از فناوری پیشرفته مخابراتی، به جریان جاری و آینده توسعه اطلاعات متصل شد.
جمعبندی نهایی
به هر حال، عصر ما، عصر ارتباطات است و در چنین دورانی، قدرت نیز در دست جوامعی است که از نیرومندترین شبکههای ارتباطی و به تبع آن، از بیشترین اطلاعات برخوردار باشند. این حقیقت انکارناپذیر تمدن کنونی جهان است.
ارسال نظر