لایی کریمی به پهلوی؛ لحظه ای تماشایی که خبرساز شد

اختلاف میان علی کریمی و جریان سلطنت طلب از همان ابتدا نیز در سطحی پایین شکل گرفت و با گذشت زمان، ابعاد نازل تری پیدا کرد. این درگیری اکنون از مجادلات سیاسی فراتر رفته و حتی به بحث علنی درباره پرداخت صورت حساب رستوران رسیده است. در جریان این کشمکش مجازی، دو طرف یکدیگر را به نفوذی بودن، همکاری با نهادهای امنیتی، بی توجهی به مشکلات مردم و بهره برداری از نام جان باختگان متهم می کنند. افزون بر این اتهام ها، هر طرف مطالبی را درباره عملکرد طرف مقابل افشا کرده است.

تحولات سیاسی مطابق انتظار مخالفان جمهوری اسلامی پیش نرفته است. با وجود حمایت نظامی آمریکا و اسرائیل از این جریان، جمهوری اسلامی همچنان پابرجاست، تمامیت ارضی ایران حفظ شده و مخالفان خارج از کشور نیز با پیامدهای شکست خود روبه رو هستند. در چنین شرایطی، بخشی از این جریان به جای بررسی عملکرد خود، اختلافات داخلی را تشدید کرده است. علی کریمی پیش تر مخالفان رضا پهلوی را به داشتن منافع در جمهوری اسلامی یا نقش داشتن در وقایع سال ۱۳۵۷ متهم کرده بود، اما اکنون خود در برابر پهلوی قرار گرفته است.

روایت کریمی از سازوکار فعالیت های مجازی

یکی از مهم ترین نکاتی که کریمی در مشاجرات اخیر مطرح کرده، ادعای اختصاص بودجه های گسترده برای پیش برد اهداف پهلوی در فضای مجازی است. او از وجود طرحی سازمان یافته برای اثرگذاری بر افکار عمومی از طریق حساب های اجاره ای و هشتگ های از پیش تعیین شده سخن گفته و مدعی شده است منابع مالی به جای آموزش مدنی یا مقابله واقعی با جمهوری اسلامی، صرف ایجاد و اجاره صدها حساب، کانال و صفحه پرمخاطب می شود.

بر اساس روایت او، این صفحات مانند یک اتاق فکر مرکزی هدایت می شوند و واژه های کلیدی، هشتگ ها و موضوعات تخریبی در زمان مشخص در اختیار گردانندگان قرار می گیرد. هدف چنین روشی، ایجاد موج های مصنوعی خشم یا حمایت در شبکه های اجتماعی است؛ موج هایی که ممکن است در ظاهر گسترده و مردمی به نظر برسند، اما پشتوانه طبیعی در جامعه نداشته باشند.

این ادعا از آن جهت اهمیت دارد که کریمی ظاهرا درباره سازوکاری صحبت می کند که پیش تر خود نیز با آن مواجه بوده است. در آذر سال گذشته، شبکه اجتماعی ایکس قابلیتی ارائه کرد که کشور محل فعالیت کاربران را نشان می داد. اطلاعات حساب کاربری کریمی در آن مقطع، انگلستان را محل فعالیت این حساب معرفی کرد؛ در حالی که او پیش از آن در کانادا سکونت داشت و اکنون در آمریکا زندگی می کند.

این موضوع در کنار گزارش هایی قرار می گیرد که در جریان ناآرامی های سال ۱۴۰۱ درباره واگذاری حساب کاربری کریمی به فردی در امارات منتشر شد؛ فردی که گفته می شد با موساد ارتباط دارد. در آن زمان نیز تفاوت میان ادبیات و سطح اطلاعات سیاسی کریمی با مطالب منتشر شده در حساب او، توجه کاربران را جلب کرده بود. اطلاعات تازه، گمانه زنی های پیشین درباره اجاره یا واگذاری حساب های مجازی او را دوباره مطرح کرده است.

با این حال، هنوز روشن نیست که جدال فعلی کریمی با سلطنت طلبان را شخصا دنبال می کند یا این رویارویی از سوی جریان دیگری هدایت می شود. سابقه فعالیت های مجازی کریمی، عملکرد مخالفان خارج از کشور و شناخت روش های اثرگذاری سرویس های امنیتی آمریکا و اسرائیل، باعث شده است این پرسش همچنان مطرح بماند.

تردید در اعتبار موج های مجازی

طرح این مطالب، واکنش تند سلطنت طلبان را در پی داشته و آنان نیز با حمله لفظی پاسخ داده اند. فارغ از این واکنش ها، محتوای افشاگری کریمی دست کم دو نکته را برجسته می کند. نخست، شکاف عمیق در میان مخالفان خارج از کشور است؛ شکافی که دیگر تلاش چندانی برای پنهان کردن آن صورت نمی گیرد و طرفین آشکارا به تخریب یکدیگر مشغول هستند. چنین وضعیتی در جریانی که با فردگرایی، رفتار اقتدارگرایانه و ضعف در منطق سیاسی شناخته می شود، دور از انتظار نیست.

نکته دوم، خدشه وارد شدن به اعتبار فعالیت های مجازی به عنوان ابزار مبارزه سیاسی است. اگر بخش مهمی از موج های شبکه های اجتماعی با حساب های اجاره ای و دستورهای متمرکز ساخته شود، تشخیص مرز میان نظر واقعی مردم و عملیات سازمان یافته دشوار خواهد شد. مخالفان جمهوری اسلامی همواره خود را نماینده مردم ایران معرفی می کنند، اما در صورت وجود حمایت گسترده مردمی، این حمایت باید در فضای مجازی نیز به شکل طبیعی دیده شود و نیازی به ساختن تصویر مصنوعی از افکار عمومی وجود نداشته باشد.

این اظهارات همچنین نشان می دهد بخشی از مطالبی که با عنوان صدای مردم در شبکه های اجتماعی منتشر می شود، ممکن است حاصل فعالیت های مهندسی شده و بودجه محور باشد، نه نتیجه یک حرکت خودجوش اجتماعی. هنگامی که هشتگ ها از پیش تعیین می شوند، زمان انتشار مطالب مشخص است و میزان حمایت یا خشم به صورت مصنوعی افزایش می یابد، نمی توان این جریان را بازتاب دقیق افکار عمومی دانست.

در چنین شرایطی، موج های پر سر و صدا در فضای مجازی لزوما نشانه برخورداری از پایگاه اجتماعی واقعی نیستند. تجربه ماه های اخیر نیز نشان داده است که جریان های مخالف جمهوری اسلامی در فضای واقعی جامعه، با ادعای نمایندگی اکثریت فاصله دارند و اختلافات داخلی آنان بیش از پیش این واقعیت را آشکار کرده است.