آلودگی هوا؛ از خودروهای فرسوده و کاتالیست‌های اجاره‌ای تا چالش خودروهای برقی
به گزارش رکنا، کنترل آلودگی ناشی از وسایل نقلیه تنها با محدودیت تردد امکان‌پذیر نیست و به مجموعه‌ای از اقدامات از جمله نظارت بر تولید خودروهای جدید، مقابله با تخلفات معاینه فنی، اسقاط خودروهای فرسوده و توسعه حمل‌ونقل پاک نیاز دارد.

احمد طاهری، رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست، از اجرای آزمون «انتهای خط تولید» برای شناسایی خودروهای آلاینده پیش از خروج از کارخانه خبر داده است. بر اساس این طرح، خودروهایی که در آزمون آلایندگی مردود شوند، برای رفع نقص به خط تولید بازگردانده خواهند شد.

کاتالیست‌های اجاره‌ای؛ راهی برای دور زدن معاینه فنی

یکی از مشکلات موجود در کنترل آلایندگی خودروها، تخلف موسوم به کاتالیست اجاره‌ای است. در این روش، برخی مالکان خودروهایی که در آزمون معاینه فنی مردود شده‌اند، به‌طور موقت کاتالیست نصب می‌کنند تا تأییدیه دریافت کنند و پس از آن قطعه را از خودرو خارج می‌کنند.

رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست همچنین از اجرای طرح شناسه‌دار کردن کاتالیست‌ها و پیگیری ایجاد چرخه بازیافت این قطعه خبر داده است.

با این حال، مقابله با چنین تخلفاتی به‌تنهایی برای کاهش آلودگی کافی نیست. ادامه تردد خودروهای فرسوده و پرآلاینده، ضرورت تسریع در اسقاط و نوسازی ناوگان را افزایش داده است؛ اقدامی که بدون تأمین تسهیلات مناسب و ایجاد مشوق‌های اقتصادی برای مالکان، با موانع جدی روبه‌رو خواهد بود.

قانون هوای پاک چه تکالیفی برای دستگاه‌ها تعیین کرده است؟

بر اساس قانون هوای پاک مصوب سال ۱۳۹۶ و آیین‌نامه‌های اجرایی آن، برقی‌سازی ناوگان حمل‌ونقل یکی از محورهای قانونی کاهش آلودگی هوا محسوب می‌شود. در این قانون، ۲۱ دستگاه اجرایی در قالب حدود ۱۷۶ تکلیف مسئول اجرای برنامه‌های کنترل آلودگی هوا شده‌اند.

طبق ماده ۹ این قانون، وزارت کشور با همکاری وزارتخانه‌های صنعت، معدن و تجارت و امور اقتصادی و دارایی، مسئولیت نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی شهری را با اولویت شهرهای بالای ۲۰۰ هزار نفر جمعیت بر عهده دارد. استفاده از مشوق‌های مالی، تسهیلات و تسهیل واردات خودروهای برقی و هیبریدی نیز از ابزارهای پیش‌بینی‌شده برای تحقق این هدف است.

همچنین وزارت صمت موظف است تعرفه حداقلی حقوق ورودی خودروهای برقی و قطعات مرتبط را پیشنهاد کند.

بر اساس آیین‌نامه فنی موضوع ماده ۲ قانون هوای پاک نیز دستگاه‌های اجرایی در شهرهای دارای اولویت موظف به برقی‌سازی موتورسیکلت‌های ملکی شهری خود هستند. صدور مجوز فعالیت شرکت‌های جدید پیک موتوری در این شهرها نیز به برقی بودن تمام ناوگان موتورسیکلت آن‌ها مشروط شده است.

خودروهای برقی با چه موانعی روبه‌رو هستند؟

با وجود ظرفیت خودروهای برقی برای کاهش آلایندگی در سطح شهرها، توسعه این خودروها در ایران همچنان با مشکلاتی مانند قیمت بالا، کمبود ایستگاه‌های شارژ، ناترازی برق، ضعف خدمات پس از فروش و دشواری تأمین قطعات مواجه است.

بابک صدرایی، کارشناس و تحلیل‌گر صنعت خودرو، با انتقاد از تمرکز واردات بر خودروهای گران‌قیمت و تنوع بالای مدل‌ها، معتقد است عرضه محدود خودروهای برقی اقتصادی و نبود مشوق‌های مؤثر، مانع گسترش استفاده عمومی از این خودروها شده است.

به گفته وی، وعده‌های مربوط به تولید خودروهای برقی داخلی نیز تاکنون به عرضه گسترده و ملموس در بازار منجر نشده است.

صدرایی توسعه تاکسی‌ها و اتوبوس‌های برقی را یکی از مسیرهای مهم کاهش آلایندگی ناوگان پرتردد شهری می‌داند. او وعده ورود ۸۰ هزار تاکسی برقی را فرصتی برای گسترش این فناوری ارزیابی کرده و معتقد است تمرکز بر تعداد محدودی از مدل‌ها می‌توانست به توسعه شبکه شارژ، تأمین قطعات و خدمات پس از فروش کمک کند.

با این حال، تأمین مالی پایدار، آماده‌سازی زیرساخت‌های شارژ و تسریع فرایندهای اجرایی از پیش‌نیازهای تحقق این هدف به شمار می‌روند.

کیفیت سوخت همچنان یکی از عوامل مؤثر بر آلودگی هواست

در کنار وضعیت خودروها و توسعه حمل‌ونقل برقی، کیفیت سوخت نیز در میزان انتشار آلاینده‌ها نقش مهمی دارد.

فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، با استناد به داده‌های نیمه نخست سال ۱۴۰۵ اعلام کرده است که میزان گوگرد بنزین در محدوده مجاز استاندارد یورو ۴ قرار داشته، اما غلظت گوگرد گازوئیل، با وجود کاهش نسبت به فصل بهار، همچنان بالاتر از حد مجاز این استاندارد بوده است.

گوگرد موجود در سوخت، به‌ویژه گازوئیل مصرفی ناوگان دیزلی، در انتشار دی‌اکسید گوگرد و تشکیل ذرات معلق ثانویه نقش دارد. از این رو، ارتقای کیفیت سوخت باید هم‌زمان با نوسازی و برقی‌سازی ناوگان دنبال شود.

کریمی همچنین از قرار داشتن توسعه حمل‌ونقل عمومی، تأمین اتوبوس‌های تمام‌برقی، جایگزینی تاکسی‌های فرسوده با تاکسی‌های برقی و گسترش زیرساخت‌های شارژ در دستور کار مدیریت شهری خبر داده است.

به گفته وی، خدمات حمل‌ونقل عمومی از ماه‌های ابتدایی سال ۱۴۰۵ به‌صورت رایگان ارائه شده تا استفاده از مترو و اتوبوس افزایش یابد و تردد خودروهای شخصی کاهش پیدا کند.

با این حال، تأخیر در آغاز دوره روزهای آلوده تهران در پاییز امسال نسبت به مدت مشابه سال گذشته را نمی‌توان تنها به یک اقدام مشخص نسبت داد؛ چراکه شرایط جوی، میزان انتشار آلاینده‌ها و عوامل محیطی و مدیریتی مختلف در کیفیت هوا اثرگذار هستند.

کاهش آلودگی هوا به برنامه‌ای هماهنگ نیاز دارد

خودروهای تمام‌برقی هنگام حرکت، آلاینده‌های ناشی از احتراق سوخت را مستقیماً در خیابان‌ها منتشر نمی‌کنند، اما میزان اثرگذاری زیست‌محیطی آن‌ها به نحوه تولید برق، زیرساخت شارژ و جایگزینی واقعی خودروهای آلاینده بستگی دارد. خودروهای هیبریدی نیز با وجود امکان کاهش مصرف سوخت و انتشار آلاینده‌ها، همچنان به سوخت فسیلی وابسته هستند.

در مجموع، مقابله با آلودگی هوا به یک راهکار محدود نمی‌شود. کنترل آلایندگی خودروهای جدید، برخورد با تخلفات مربوط به کاتالیست، اسقاط خودروهای فرسوده، ارتقای کیفیت سوخت و توسعه حمل‌ونقل عمومی و برقی باید در قالب برنامه‌ای هماهنگ دنبال شوند.

به نظر می‌رسد تا زمانی که نظارت بر تولید و تردد خودروها تقویت نشود و نوسازی ناوگان و دسترسی عمومی به گزینه‌های حمل‌ونقل پاک از مرحله وعده فراتر نرود، دستیابی به هوای پاک همچنان با چالش روبه‌رو خواهد بود.

درباره این خبر سوالی دارید؟ در نظرات از رکنا بپرسید. پایان خبر / رکنا / کدخبر 1266983