نقشه ایران در روزهای بحران اینترنت / رونمایی از یک اطلس تاریخی و طرحی با ۲۰۰ لایه اطلاعاتی

به گزارش رکنا، در شرایطی که داده‌های دقیق و به‌روز به یکی از مهم‌ترین ابزارهای حکمرانی و مدیریت بحران تبدیل شده‌اند، سازمان نقشه‌برداری کشور از مجموعه‌ای از برنامه‌ها و دستاوردهای جدید خود رونمایی کرده است؛ برنامه‌هایی که از بازنگری نقشه‌های قدیمی و توسعه زیرساخت داده‌های مکانی تا استفاده از هوش مصنوعی و تهیه نقشه پایه ملی را در بر می‌گیرد.

در جریان بازدید محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، و سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، از سازمان نقشه‌برداری کشور، اسکندر صیدایی، رئیس این سازمان، از آغاز تهیه نقشه پایه ملی با ۲۰۰ لایه اطلاعاتی خبر داد؛ طرحی که به گفته او، می‌تواند در زمان بروز بحران و اختلال یا قطعی اینترنت، نیازهای اطلاعاتی کشور را پاسخ دهد.

صیدایی با اشاره به اهمیت داده‌های مکانی در تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی گفت: اطلاعات مکانی به دلیل آنکه هم‌زمان کالبد و محتوای محیط را نشان می‌دهند، از جامع‌ترین داده‌های مورد نیاز برای مدیریت کشور هستند. به گفته او، سازمان نقشه‌برداری در حال فراهم کردن بستر اجرای نقشه پایه ملی است تا با مشارکت بخش خصوصی، این طرح به مرحله اجرا برسد.

نقشه‌ای با ۲۰۰ لایه برای روزهای بحران

یکی از مهم‌ترین محورهای برنامه‌های اعلام‌شده، ایجاد نقشه پایه ملی است؛ زیرساختی که قرار است اطلاعات مختلف مکانی کشور را در قالب لایه‌های متعدد گردآوری و یکپارچه کند.

این نقشه با ۲۰۰ لایه اطلاعاتی آغاز شده و هدف از اجرای آن، فراهم کردن بستری برای دسترسی به اطلاعات ضروری کشور در شرایط خاص، از جمله بحران‌ها و قطعی اینترنت است. سازمان نقشه‌برداری اعلام کرده که راهبری این طرح را بر عهده خواهد داشت و اجرای آن با فراهم شدن زیرساخت‌های لازم به بخش خصوصی سپرده می‌شود.

۲۵ هزار لایه اطلاعاتی در خدمت بیش از ۶۰۰ دستگاه اجرایی

رئیس سازمان نقشه‌برداری همچنین از ظرفیت سامانه زیرساخت داده‌های مکانی کشور (SDI) سخن گفت؛ سامانه‌ای که اکنون بیش از ۲۵ هزار لایه اطلاعات مکانی را در خود جای داده و بیش از ۶۰۰ دستگاه اجرایی از آن بهره‌برداری می‌کنند.

به گفته صیدایی، این سامانه امکان تجمیع و تحلیل هم‌زمان داده‌های دستگاه‌های مختلف را فراهم می‌کند؛ به‌گونه‌ای که می‌توان اطلاعات مربوط به مدارس، خانه‌های بهداشت، جمعیت، زیرساخت‌ها و شرایط محیطی را در کنار یکدیگر بررسی کرد.

این ظرفیت می‌تواند در برنامه‌ریزی خدمات عمومی، شناسایی کمبودها، ارزیابی وضعیت مناطق و حتی هدایت سرمایه‌گذاری مورد استفاده قرار گیرد. ایجاد زیرپورتال سرمایه‌گذاری با همکاری وزارت اقتصاد و همچنین راه‌اندازی زیرپورتال رصد پروژه‌های عمرانی در سازمان برنامه و بودجه از دیگر برنامه‌های اعلام‌شده در این زمینه است.

بازگشت هواپیمای نقشه‌برداری پس از هشت سال

یکی دیگر از خبرهای مهم این نشست، آغاز دوباره فعالیت هواپیمای عکس‌برداری سازمان نقشه‌برداری پس از هشت سال توقف بود. صیدایی اعلام کرد این هواپیما طی دو هفته گذشته عملیات تصویربرداری خود را برای تولید داده‌های جدید آغاز کرده است.

به گفته وی، آماده‌سازی این هواپیما حدود یک میلیون دلار هزینه داشته و بازگشت آن به چرخه فعالیت می‌تواند به روزآمدسازی تصاویر هوایی و تکمیل اطلاعات مورد نیاز نظام برنامه‌ریزی کشور کمک کند.

سازمان نقشه‌برداری همچنین دارای آرشیوی شامل حدود شش میلیون تصویر هوایی از مناطق مختلف کشور است که در دوره‌های گوناگون تهیه و اسکن شده‌اند.

افزایش ۱۰ برابری وضوح تصاویر با هوش مصنوعی

استفاده از فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی و تکنیک سوپر رزولوشن، از دیگر محورهای فعالیت این سازمان است.

رئیس سازمان نقشه‌برداری اعلام کرد با استفاده از این تکنیک، وضوح تصاویر تا ۱۰ برابر افزایش می‌یابد و امکان پایش دقیق‌تر تحولات کشور فراهم می‌شود.

از جمله کاربردهای این فناوری، شناسایی مرز اراضی زراعی و باغی و تفکیک نوع محصولات کشاورزی است؛ پروژه‌ای که به‌صورت آزمایشی در استان البرز آغاز شده است.

همچنین اطلاعات ماهواره خیام با داده‌های سازمان نقشه‌برداری تکمیل می‌شود تا امکان استفاده کاربردی‌تر از تصاویر ماهواره‌ای در بخش‌های مختلف فراهم شود. این همکاری با وزارت ارتباطات و سازمان فضایی آغاز شده و بخشی از تهران به‌عنوان محدوده اولیه اجرای آن انتخاب شده است.

بازنگری نقشه‌های کشور پس از سه دهه

صیدایی از آغاز بازنگری نقشه‌های ۲۵ هزارم کشور پس از حدود ۳۰ سال خبر داد و گفت این عملیات از محدوده اهواز آغاز شده است. قرار است راهبری این پروژه با سازمان نقشه‌برداری باشد و بخش خصوصی نیز در اجرای آن مشارکت کند.

تولید نقشه برای ۳۵۰ شهر با هدف کمک به سرشماری، به‌روزرسانی نقشه تقسیمات کشوری و تهیه اطلاعات مورد نیاز استان‌ها نیز از دیگر اقدامات این سازمان عنوان شده است.

در حوزه دریایی نیز تولید نقشه‌های دریایی، پایش تغییرات سواحل و رصد تغییرات سطح آب دریای خزر در دستور کار قرار دارد. صیدایی همچنین به تولید ۳۵۰ هزار چارت دریایی و بلوکه شدن درآمدهای حاصل از این فعالیت در یکی از کشورها اشاره کرد و خواستار پیگیری برای حل این مسئله شد.

رونمایی از اطلس تاریخ ایران به زبان انگلیسی

در بخش دیگری از این مراسم، اطلس تاریخ ایران در نگارش دوم و به زبان انگلیسی رونمایی شد؛ اثری که نخستین بار در سال ۱۳۷۸ توسط سازمان نقشه‌برداری کشور منتشر شده بود.

این اطلس حاصل چندین سال تحقیق و مطالعه با مشارکت و نظارت ۱۶ استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه‌های تاریخ، باستان‌شناسی و جغرافیاست و دوره‌های مختلف تاریخی ایران را با استفاده از نقشه‌ها و اطلاعات مکانی مستند بررسی می‌کند.

در نسخه جدید، موقعیت‌های مکانی نقشه‌ها دقیق‌تر شده و منتخبی از نقشه‌های تاریخی خلیج فارس نیز به آن افزوده شده است. انتشار انگلیسی این اثر با هدف معرفی مستندات تاریخی و استفاده در مجامع بین‌المللی و سفارتخانه‌ها انجام شده است.

همچنین نقشه برجسته ایران با ابعاد یک‌ونیم در یک‌ونیم متر رونمایی شد؛ محصولی که با انطباق بر آخرین مرزهای مصوب وزارت کشور و با استفاده از فناوری روز و ظرفیت داخلی سازمان نقشه‌برداری تولید شده و ناهمواری‌ها و پستی‌وبلندی‌های کشور را به‌صورت ملموس نمایش می‌دهد.

پورمحمدی: بدون داده نمی‌توان در مسیر درست حرکت کرد

سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، نیز در این نشست با تأکید بر ضرورت حکمرانی داده‌محور گفت: امروز دیگر نمی‌توان بدون چشم بینا حرکت کرد و حرکت در تاریکی هزینه‌های فراوانی به کشور تحمیل می‌کند.

وی با اشاره به نقش اطلاعات خانوار و داده‌های مکانی در برنامه‌ریزی کشور اظهار کرد: سازمان برنامه و بودجه برای شناخت دقیق وضعیت کشور به دو مجموعه اطلاعاتی نیاز دارد؛ نخست داده‌های خانوار در سراسر کشور و دیگری اطلاعات مکان‌محوری که از طریق سازمان نقشه‌برداری جمع‌آوری می‌شود.

به گفته پورمحمدی، ترکیب این اطلاعات امکان تحلیل روندهای گذشته، شناخت واقعیت‌های موجود و آینده‌نگری را فراهم می‌کند و به تصمیم‌گیری دقیق‌تر در سطح ملی منجر می‌شود.

مجموع برنامه‌های اعلام‌شده در این نشست نشان می‌دهد که توسعه زیرساخت‌های اطلاعات مکانی، دیگر صرفاً به تولید نقشه محدود نیست و به یکی از ابزارهای اصلی برنامه‌ریزی، مدیریت منابع، نظارت بر پروژه‌های عمرانی و مواجهه با بحران‌ها تبدیل شده است؛ ظرفیتی که میزان موفقیت آن، بیش از هر چیز به روزآمدسازی داده‌ها، هماهنگی دستگاه‌های اجرایی و دسترسی عملیاتی به اطلاعات در شرایط اضطراری وابسته خواهد بود.