کاهش ۴۱ درصدی اسقاط خودروهای فرسوده در سال ۱۴۰۴ / انباشت بیش از ۱۳ میلیون خودروی فرسوده و پرمصرف

به گزارش رکنا و به نقل از تسنیم، بررسی شاخص‌های کلیدی صنعت خودرو در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد این صنعت، با وجود گذشت بیش از نیم‌قرن از آغاز فعالیت خود، همچنان با چالش‌هایی همچون بی‌ثباتی سیاست‌گذاری، مشکلات ارزی، کاهش تولید، ضعف در صادرات و عقب‌ماندگی در نوسازی ناوگان مواجه است.

کاهش ۱۹۵ هزار دستگاهی تولید خودرو

تولید خودرو در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل با افت قابل توجهی همراه شد. خودروسازان کشور در سال ۱۴۰۳ موفق به تولید یک میلیون و ۱۲۱ هزار دستگاه خودرو شده بودند، اما این رقم در سال ۱۴۰۴ با کاهش ۱۹۵ هزار دستگاهی به ۹۲۶ هزار دستگاه رسید.

بررسی‌ها نشان می‌دهد عواملی مانند شوک‌های مقطعی، جنگ ۱۲ روزه، نوسانات و اختلال در تخصیص و تأمین ارز و همچنین انفجار در بندر شهید رجایی، از جمله عوامل مؤثر بر کاهش فعالیت خطوط تولید در این دوره بوده‌اند.

صادرات خودرو و قطعات نصف شد

در بخش تجارت خارجی نیز صنعت خودرو عملکرد ضعیف‌تری نسبت به سال گذشته ثبت کرد. مجموع ارزش صادرات خودرو و قطعات یدکی در سال ۱۴۰۴ به حدود ۶۵ میلیون دلار رسید؛ در حالی که این رقم در سال ۱۴۰۳ بالغ بر ۱۲۶ میلیون دلار بود.

به این ترتیب، صادرات این بخش با کاهش ۶۱ میلیون دلاری، تقریباً ۵۰ درصد افت کرده است. ضعف رقابت‌پذیری محصولات، محدودیت‌های ارزی و مبادلاتی و همچنین نبود رویکرد صادرات‌محور در ساختار تولید، از مهم‌ترین دلایل این کاهش عنوان می‌شود.

بخش عمده صادرات فعلی نیز به کشنده‌ها و کامیون‌ها اختصاص دارد و تعداد این محصولات نیز به چند هزار دستگاه در سال نمی‌رسد.

تداوم این وضعیت می‌تواند تحقق اهداف برنامه هفتم توسعه را با چالش جدی مواجه کند. در این برنامه، تولید ۳ میلیون دستگاه خودرو هدف‌گذاری شده است؛ هدفی که بدون توسعه بازارهای صادراتی و افزایش تقاضای خارجی، با محدودیت ظرفیت بازار داخلی روبه‌رو خواهد شد.

رشد محدود واردات خودرو

در مقابل، واردات خودروهای کامل در سال ۱۴۰۴ اندکی افزایش یافت. تعداد خودروهای وارداتی از ۶۳ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۳ به ۶۷ هزار دستگاه رسید.

اگرچه واردات با هدف تنظیم بازار و جبران بخشی از کسری عرضه دنبال شده است، اما این میزان واردات همچنان نتوانسته ناترازی میان عرضه و تقاضا در بازار خودرو را به شکل محسوسی برطرف کند.

اسقاط خودروهای فرسوده ۴۱ درصد کاهش یافت

یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت خودرو در سال گذشته، وضعیت اسقاط و نوسازی ناوگان بود.

پس از ابلاغ آیین‌نامه جدید اسقاط در پایان سال ۱۴۰۳، تعداد خودروهای اسقاط‌شده به حدود ۳۵۰ هزار دستگاه رسید؛ اما این روند در سال ۱۴۰۴ متوقف شد و تعداد اسقاط با کاهش ۴۱ درصدی به ۲۰۴ هزار دستگاه رسید.

این کاهش در حالی اتفاق افتاده که بر اساس تکالیف برنامه هفتم توسعه، کشور باید تا پایان برنامه به ظرفیت اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه برسد. بنابراین عملکرد سال ۱۴۰۴ تنها حدود ۴۱ درصد از این هدف را پوشش داده است.

۱۳ میلیون خودروی فرسوده در کشور

توقف یا کاهش روند اسقاط طی سال‌های گذشته، اکنون خود را در حجم بالای خودروهای فرسوده نشان می‌دهد. طی سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۲، میزان اسقاط سالانه خودرو در کشور در بیشتر موارد کمتر از ۱۰۰ هزار دستگاه بود؛ روندی که در نهایت به انباشت بیش از ۱۳ میلیون خودروی فرسوده و پرمصرف در جاده‌ها و شهرهای کشور منجر شده است.

این خودروها علاوه بر افزایش مصرف سوخت، آثار قابل توجهی بر آلودگی هوا، مصرف انرژی، ایمنی تردد و هزینه‌های حمل‌ونقل دارند.

صنعت خودرو نیازمند اصلاحات ساختاری

مجموع عملکرد صنعت خودرو در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد حل مشکلات این صنعت تنها با افزایش تولید یا واردات امکان‌پذیر نیست و مجموعه‌ای از اصلاحات هم‌زمان ضروری است.

ثبات در سیاست‌گذاری، اصلاح قانون ساماندهی صنعت خودرو به‌ویژه ماده ۱۰ و آیین‌نامه‌های مرتبط با اسقاط، ایجاد منابع مالی پایدار برای نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی، اصلاح سبد انرژی خودروها و تقویت صادرات، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به ایجاد تعادل در این صنعت کمک کند.

در نهایت، بدون شکل‌گیری یک زنجیره متوازن میان تولید، واردات رقابتی، اسقاط مؤثر و صادرات پایدار، مشکلات صنعت خودرو در حوزه بازار، انرژی و نوسازی ناوگان همچنان ادامه خواهد داشت.