سه ماه معطلی و بلاتکلیفی کامیون‌ های ایرانی در مرز پاکستان / رانندگان: «نه ایران گردن می‌ گیرد نه پاکستان!»

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، در روزهای اخیر ویدئوهایی در شبکه های اجتماعی منتشر شده که در آنها تعدادی از رانندگان کامیون های ایرانی از شرایط دشوار خود در مرز ایران و پاکستان گلایه دارند. رانندگان در این ویدئوها مدعی هستند که در «نقطه صفر» مرزی گرفتار شده اند؛ محلی که به گفته آنها نه امکان ورود به پاکستان برایشان فراهم است و نه امکان بازگشت به ایران. یکی از رانندگان در ویدئویی که در شبکه های اجتماعی منتشر شده، با اشاره به وضعیت کامیون های یخچال دار و کانتینری می گوید: «ما الان یک عده هستیم اینجا در نقطه صفر مرز؛ نه آن طرف هستیم، نه این طرف. ماشین های یخچال دار، سوخت یخچالشان دارد تمام می شود. کانتینرها هم وضعیت دیگری دارند. نه آب هست، نه حمام، نه دستشویی و نه امکانات غذایی.»

او با بیان اینکه سوخت کامیونش رو به اتمام است، ادامه می دهد: «امروز سوختم تمام می شود و از فردا یخچال خاموش می شود و خراب می شود. کسی نیست به فریاد ما برسد. خواهش ما این است که کسی بیاید پاسخگو باشد و اگر نمی توانند این ماشین ها را برگردانند، تکلیف ما را مشخص کنند.»

چرا کامیون های ایرانی در مرز پاکستان متوقف شده اند؟

برای بررسی علت این وضعیت و تعداد کامیون های گرفتار، خبرنگار رکنا با محمدرضا قربانی، رئیس کمیته سوخت انجمن صنفی شرکت های حمل و نقل استان خراسان رضوی و عضو کمیسیون حمل و نقل اتاق بازرگانی خراسان رضوی گفتگو کرد.

قربانی درباره علت توقف کامیون ها در مرز تفتان توضیح داد: «کامیون هایی که از مرز تفتان وارد پاکستان می شوند، عمدتا بار پاکستانی را حمل می کنند. این کامیون ها وارد پاکستان می شوند، بار تخلیه می شود و سپس بار توسط کامیون های پاکستانی به سمت کویته و اسلام آباد منتقل می شود.»

به گفته او، یکی از مشکلات اصلی به شرایط خاص حمل و نقل در پاکستان باز می گردد؛ چرا که کامیون های پاکستانی برای حمل بار در مسیرهای داخلی پاکستان مورد استفاده قرار می گیرند و کامیون های ایرانی پس از ورود به خاک این کشور باید بار خود را به کامیون های پاکستانی تحویل دهند.

قربانی با اشاره به تحولات و درگیری های داخلی در پاکستان گفت: «چند وقتی است یک درگیری داخلی در پاکستان به وجود آمده و مسیر کاملا خالی از کامیون های پاکستانی شده است. از کویته قرار است کامیون های خالی بیایند تا در مرز بارگیری کنند، اما به دلیل اتفاقاتی که افتاده و آتش زدن تعدادی از کامیون های پاکستانی، رانندگان و مالکان این کامیون ها از آمدن به منطقه هراس دارند.»

وی ادامه داد: «کامیون هایی که از ایران بار زده و وارد پاکستان شده اند، اگر آنجا کامیون پاکستانی نباشد که بارشان را تخلیه کنند، با مشکل مواجه می شوند.»

حدود هزار کامیون در دو سوی مرز

رئیس کمیته سوخت انجمن صنفی شرکت های حمل و نقل استان خراسان رضوی درباره تعداد کامیون های درگیر این وضعیت نیز گفت: «ممکن است نزدیک به هزار دستگاه کامیون از ابتدای خرداد ماه امسال تا امروز درگیر این موضوع باشند.»

او توضیح داد که بخشی از کامیون ها در سمت ایران و بخشی دیگر پس از عبور از مرز در خاک پاکستان متوقف شده اند.

قربانی درباره مدت زمان ادامه این وضعیت نیز اظهار کرد: «در ابتدا امید داشتند که تنش ها کاهش پیدا کند و کامیون های خالی بتوانند برای تخلیه بار به مرز بیایند. در مقاطعی هم برخی کامیون ها با اسکورت وارد می شدند و بارگیری یا تخلیه انجام می شد، اما به صورت پراکنده.»

به گفته او، «حدود یک ماه است که عملا این روند قفل شده» و میزان جابه جایی کامیون ها به شدت کاهش یافته است.

وی گفت: «از زمانی که این شرایط تشدید شده، حدود ۹۰ درصد فعالیت کاهش پیدا کرده است.»

راهکار تغییر مرز برای کامیون هایی که هنوز در ایران هستند

قربانی درباره اقداماتی که برای حل مشکل کامیون های گرفتار انجام شده است، گفت: «ما با گمرکات رایزنی هایی انجام دادیم. با هماهنگی های انجام شده از سوی رضا راستی، سرپرست حوزه نظارت بر گمرکات خراسان رضوی، تماس هایی با گمرکات استان سیستان و بلوچستان گرفته شد و پیگیری هایی نیز با گمرک ایران انجام شده است.»

قربانی با اشاره بر اینکه یکی از راهکارها، تغییر مرز برای کامیون هایی است که هنوز داخل ایران هستند، گفت: «اگر صاحب کالا پیگیری کند، امکان تغییر مرز وجود دارد؛ یعنی صاحب کالا درخواست کند که به جای مرز فعلی، کالا از یک مرز دیگر مانند مرز میرجاوه یا سایر مرزها ارسال شود.»

وی افزود: «در خصوص کامیون هایی که داخل ایران هستند، گمرکات در حال حاضر امکان تغییر مرز را پیگیری و انجام می دهند.»

اما تکلیف کامیون هایی که وارد پاکستان شده اند چیست؟

بخش دشوارتر ماجرا به کامیون هایی مربوط می شود که از مرز عبور کرده و اکنون در خاک پاکستان گرفتار شده اند.

قربانی در این باره گفت: «مشکل اصلی الان سر کامیون هایی است که رفته اند آن طرف. وزارت امور خارجه باید با طرف پاکستانی رایزنی کند تا این کامیون ها را برگردانند داخل ایران تا بتوانیم برای آنها تغییر مرز انجام دهیم و کالاها را از مرزهای دیگر ارسال کنیم.»

وی تعداد کامیون های گرفتار در خاک پاکستان را حدودی اعلام کرد و گفت: «آمار دقیق در اختیار ندارم، اما حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ دستگاه را می توان در نظر گرفت؛ تقریبا همین تعداد هم در این طرف مرز هستند.»

به گفته قربانی، بازگرداندن کامیون های ایرانی از خاک پاکستان، موضوعی است که نیازمند هماهنگی دیپلماتیک میان دو کشور است و از حوزه اختیارات گمرک و راهداری خارج می شود.

راننده ای که نزدیک به صد روز است که در مرز مانده، چگونه باید درخواست تغییر مرز بدهد؟

یکی از پرسش های مهم در این میان، وضعیت رانندگانی است که در مرز گرفتار شده اند و امکان دسترسی آسان به شرکت حمل و نقل یا صاحب کالا را ندارند.

قربانی در پاسخ به این موضوع گفت: «راننده باید از شرکت حمل درخواست کند و شرکت نیز موضوع را از صاحب کالا پیگیری کند تا تغییر مرز انجام شود.»

اما این سؤال همچنان مطرح است که راننده ای که نزدیک به صد روز است که در مرز و بدون امکانات اولیه متوقف مانده، چگونه باید این فرآیند اداری را دنبال کند؟

قربانی تأکید کرد: «این موضوع نیازمند مطالبه گری است. راننده باید مطالبه کند، از شرکت حمل بخواهد و شرکت نیز از صاحب کالا درخواست کند که تغییر مرز را انجام دهد. اگر صاحب کالا همکاری نکرد، موضوع وارد مرحله بعدی می شود و باید مراحل قانونی آن پیگیری شود.»

رئیس کمیته سوخت انجمن صنفی شرکت های حمل و نقل استان خراسان رضوی درباره نقش سازمان راهداری نیز گفت: «اگر نیاز به کمک و مساعدتی باشد، راهداری انجام می دهد؛ اما در حال حاضر مشکل اصلی دست راهداری نیست.»

او با تفکیک مسئولیت دستگاه ها افزود: «اگر کامیون قرار باشد برگردد، باید سند ترانزیت و موضوعات مربوط به آن انجام شود. در حال حاضر به نظر ما گمرکات و راهداری ایران با توجه به شرایط موجود، پیشنهادهای لازم را ارائه کرده اند.»

رانندگان؛ قربانیان بلاتکلیفی میان دو مرز

روایت رانندگان گرفتار در مرز اما تصویری متفاوت از پیچیدگی های اداری و مرزی ارائه می دهد. آنها می گویند در شرایطی قرار گرفته اند که نه امکان ادامه مسیر دارند و نه امکان بازگشت؛ در حالی که کامیون های یخچال دار برای حفظ محموله به سوخت نیاز دارند و توقف طولانی مدت می تواند خسارت سنگینی به راننده، شرکت حمل و صاحب کالا وارد کند.

از سوی دیگر، گفته های مطرح شده در این گزارش نشان می دهد برای کامیون هایی که هنوز در خاک ایران هستند، مسیر تغییر مرز از طریق درخواست صاحب کالا قابل پیگیری است؛ اما برای کامیون هایی که وارد پاکستان شده اند، ابتدا باید امکان بازگشت آنها به ایران فراهم شود؛ موضوعی که به گفته قربانی، نیازمند رایزنی وزارت امور خارجه ایران با طرف پاکستانی است.

اکنون پرسش اصلی این است که با توجه به ادعای توقف هزار کامیون در دو سوی مرز، چه زمانی برای بازگرداندن کامیون های ایرانی از خاک پاکستان و تعیین تکلیف رانندگانی که ماه ها در نقطه صفر مرزی بدون امکانات اولیه مانده اند، اقدام عملی انجام خواهد شد؟

تا آن زمان، رانندگانی که در مرز گرفتار شده اند، همچنان چشم انتظار پاسخی هستند که مشخص کند باید بمانند، بازگردند یا از مسیر دیگری بار خود را به مقصد برسانند.

گفتنی است، در این خصوص معاون بین الملل اتاق ایران در نامه به روسای اتاق‌ های سراسر کشور نیز اعلام کرده است: شکلات امنیتی در ایالت بلوچستان پاکستان و اختلال شدید در تردد ناوگان تجاری پاکستانی به سمت پایانه تفتان، موجب کاهش تردد ناوگان پاکستانی شده و این مسئله وقفه و توقف طولانی‌مدت بخشی از ناوگان باری ایران در پایانه مذکور و تاخیر در تخلیه و بارگیری از سوی طرف پاکستانی را رقم زده است.

در نامه سید حامد عسگری آمده است: توقف طولانی کامیون‌ها در مرز میرجاوه ـ تفتان، علاوه بر افزایش هزینه‌های سوخت، پارکینگ و معطلی رانندگان، مشکلات و مخاطراتی را برای رانندگان و صاحبان کالا ایجاد کرده است. فعالان اقتصادی و بازرگانان ضمن توجه به شرایط موجود، پیش از اعزام ناوگان به مرز، هماهنگی‌های لازم با طرف پاکستانی در خصوص امکان تخلیه و بارگیری کالا، زمان ورود ناوگان به پایانه مرزی و سایر ترتیبات حمل‌ونقل را انجام دهند.