تورم 89 درصدی مردادماه سفره مردم را کوچک تر کرد / دهک‌ های پایین؛ قربانیان اصلی تورم خوراکی ها

به گزارش رکنا،  گزارش تورم مرداد ۱۴۰۵ تصویری نگران‌ کننده از وضعیت معیشت خانوارهای ایرانی ارائه می‌ دهد؛ تصویری که در آن افزایش قیمت‌ ها دیگر صرفاً به رشد یک شاخص آماری محدود نمی‌ شود و آثار آن به شکل مستقیم‌ تری در هزینه‌ های روزمره خانوارها دیده می‌ شود. ثبت تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۹ درصدی، تورم سالانه ۶۹.۹ درصدی و تداوم رشد قیمت خوراکی‌ ها، نشان می‌ دهد فشار هزینه‌ های زندگی همچنان بالاست و در برخی گروه‌ ها با شدت بیشتری احساس می‌ شود.

در این میان، فاصله میان تجربه تورمی دهک‌ های مختلف اهمیت ویژه‌ ای دارد. خانوارهای کم‌ درآمد که بخش بزرگ‌ تری از درآمد خود را صرف تامین مواد غذایی و کالاهای ضروری می‌ کنند، با جهش قیمت خوراکی‌ ها آسیب‌ پذیرترند؛ موضوعی که باعث شده شکاف تورمی میان دهک‌ های پایین و بالا نیز افزایش پیدا کند. از سوی دیگر، تورم بالاتر در مناطق روستایی نسبت به شهرها نشان می‌ دهد فشار افزایش هزینه‌ ها در همه نقاط کشور به یک شکل توزیع نشده است.

رکورد ۸۹ درصدی و فشار مضاعف بر سفره خانوار

گزارش مرکز آمار ایران از تورم مرداد ماه باز هم حکایت نگران‌ کننده ای از اقتصاد خانوارها دارد. شاخص قیمت مصرف‌ کننده خانوارهای کشور به ۷۰۰.۱ واحد رسید؛ رقمی که نسبت به تیرماه ۳.۴ درصد، نسبت به مرداد سال گذشته ۸۹ درصد و در دوازده‌ ماهه منتهی به مرداد نسبت به دوره مشابه قبل ۶۹.۹ درصد افزایش را نشان می‌ دهد. به این ترتیب، هزینه خرید یک مجموعه یکسان از کالاها و خدمات برای خانوار ایرانی در مقایسه با مرداد ۱۴۰۴ به طور متوسط ۸۹ درصد بیشتر شده است.

این ارقام تنها از تداوم تورم بالا حکایت نمی‌ کنند؛ بلکه نشان می‌ دهند فشار افزایش قیمت‌ ها در مردادماه همچنان گسترده بوده و به‌ ویژه در بخش خوراکی‌ ها، برای دهک‌ های پایین درآمدی سنگین‌ تر از متوسط کل کشور احساس شده است.

در مرداد ۱۴۰۵، سه شاخص اصلی تورم پیام‌ های متفاوت اما مکملی از وضعیت قیمت‌ ها ارائه می‌ کنند:

تورم ماهانه: ۳.۴ درصد

تورم نقطه‌به‌نقطه: ۸۹ درصد

تورم سالانه: ۶۹.۹ درصد

تورم ماهانه ۳.۴ درصدی به این معناست که سطح عمومی قیمت‌ ها تنها در یک ماه، از تیر تا مرداد، به طور متوسط بیش از سه درصد افزایش یافته است. این در حالی است که تورم ماهانه در تیرماه ۳.۱ درصد بود و بنابراین شتاب افزایش قیمت‌ها در مرداد دوباره بیشتر شده است.

تورم نقطه‌به‌نقطه نیز از ۸۷.۹ درصد در تیر به ۸۹ درصد در مرداد رسیده و ۱.۱ واحد درصد افزایش یافته است. به بیان دیگر، خانوارها در مرداد امسال برای خرید همان مجموعه کالاها و خدمات نسبت به مرداد سال گذشته به طور متوسط نزدیک به ۹۰ درصد بیشتر هزینه کرده اند.

در همین حال، نرخ تورم سالانه از ۶۶ درصد در تیر به ۶۹.۹ درصد در مرداد افزایش یافته؛ یعنی تنها در یک ماه، شاخص تورم سالانه ۳.۹ واحد درصد بالا رفته است. این افزایش قابل توجه نشان می‌ دهد که موج گرانی‌ های ماه‌ های گذشته اکنون به‌ طور کامل در میانگین دوازده‌ ماهه نیز منعکس شده است.

خوراکی‌ ها همچنان موتور اصلی فشار بر معیشت

اگرچه تورم ماهانه کل کشور ۳.۴ درصد ثبت شده، فشار قیمت‌ ها در بخش خوراکی‌ ها بیشتر بوده است. تورم ماهانه گروه «خوراکی‌ ها، آشامیدنی‌ ها و دخانیات» به ۳.۶ درصد رسید، در حالی که تورم ماهانه «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» ۳.۳ درصد بود.

اما فاصله میان این دو گروه در تورم نقطه‌به‌نقطه بسیار معنادارتر است: تورم نقطه‌ ای خوراکی‌ ها، آشامیدنی‌ ها و دخانیات به ۱۲۸.۱ درصد رسیده، در حالی که تورم نقطه‌ ای کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۶۷.۶ درصد بوده است. نرخ تورم سالانه این دو گروه نیز به ترتیب ۱۰۳.۹ و ۵۲.۵ درصد ثبت شده است.

این شکاف نشان می‌ دهد که اگرچه همه خانوارها با افزایش هزینه‌ های زندگی مواجه‌ اند، اما جهش قیمت اقلام ضروری و مصرف روزمره، فشار بیشتری بر خانوارهایی وارد می‌ کند که بخش بزرگی از درآمد خود را صرف خوراک می‌ کنند.

تخم‌ مرغ، سبزیجات و میوه‌ ها؛ پیشتازان گرانی ماهانه

در میان گروه‌ های اصلی، «سبزی‌ ها و حبوبات» با تورم ماهانه ۹.۳ درصد و «شیر، پنیر و تخم‌ مرغ» با ۸.۶ درصد بیشترین افزایش قیمت را در مرداد ثبت کردند. «ارتباطات» نیز ۶.۷ درصد و «محصولات خوراکی طبقه‌ بندی‌ نشده در جای دیگر» ۵.۴ درصد افزایش ماهانه داشتند.

در سطح اقلام منتخب خوراکی، جهش قیمت‌ ها حتی شدیدتر بوده است. تخم‌ مرغ در مرداد نسبت به تیرماه ۲۴.۸ درصد گران شد؛ هویج فرنگی ۳۶.۸ درصد، پرتقال ۳۵.۷ درصد، سیب‌ زمینی ۲۵.۵ درصد، بادمجان ۲۱.۹ درصد و پیاز ۱۹.۹ درصد افزایش قیمت داشتند. همچنین کنسرو ماهی تن ۸.۸ درصد، رب گوجه‌ فرنگی ۸.۷ درصد و کره پاستوریزه ۸.۱ درصد گران شدند.

این تحولات نشان می‌ دهد تورم مرداد فقط به یک یا دو قلم خاص محدود نبوده و بخش قابل توجهی از سبد خوراکی خانوار را درگیر کرده است.

تخم‌ مرغ در یک سال نزدیک به چهار برابر گران شد

بررسی تغییرات سالانه برخی اقلام، عمق بحران قیمت مواد غذایی را روشن‌تر می‌کند. قیمت متوسط تخم‌مرغ در مرداد ۱۴۰۵ نسبت به مرداد سال قبل ۲۹۳.۸ درصد افزایش داشته است. در همین بازه، روغن مایع ۳۴۰.۳ درصد و روغن نباتی جامد ۳۸۳.۲ درصد افزایش قیمت را تجربه کرده‌اند.

در گروه سبزیجات نیز هویج فرنگی نسبت به مرداد سال قبل ۲۲۲.۶ درصد، سیب‌زمینی ۱۸۲.۸ درصد، مرغ ۱۷۶.۸ درصد و هندوانه ۱۶۳.۲ درصد گران‌تر شده‌اند. سس مایونز نیز رشد سالانه ۲۵۵.۷ درصدی داشته است.

نکته مهم‌ تر اینکه از میان ۵۳ قلم خوراکی منتخب در مناطق شهری، ۴۱ قلم دارای تورم سالانه بالاتر از نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه مناطق شهری کشور، یعنی ۸۵.۶ درصد، بوده اند. این موضوع نشان می‌ دهد گرانی مواد غذایی در مرداد صرفاً یک پدیده محدود و موردی نبوده و دامنه آن در بخش بزرگی از اقلام خوراکی گسترده شده است.

روغن و چربی‌ ها؛ صدرنشین تورم سالانه

در میان گروه‌ های اصلی مصرفی، «روغن‌ ها و چربی‌ ها» با تورم نقطه‌به‌نقطه ۲۵۸.۲ درصدی و تورم سالانه ۱۸۰ درصدی یکی از بحرانی‌ ترین وضعیت‌ ها را داشته اند.

پس از آن، گروه «شیر، پنیر و تخم‌ مرغ» با تورم نقطه‌به‌نقطه ۱۶۳.۷ درصدی، دخانیات با ۱۶۰.۹ درصد، گوشت قرمز، سفید و فرآورده‌ های آن با ۱۴۱.۴ درصد و کالاهای بادوام با ۱۲۹.۶ درصد در میان گروه‌ های دارای تورم بالا قرار گرفته‌ اند.

این ارقام نشان می‌ دهد خانوارها نه فقط در خرید اقلام روزمره، بلکه در تامین کالاهای سرمایه‌ ای و بادوام نیز با افزایش شدید هزینه مواجه شده اند.

مسکن؛ تورم کمتر از متوسط، اما سهمی بسیار بزرگ در هزینه خانوار

در مردادماه، تورم نقطه‌به‌نقطه گروه «مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ ها» ۳۷.۲ درصد ثبت شد؛ رقمی که از متوسط تورم نقطه‌ ای کل کشور فاصله زیادی دارد. با این حال، اهمیت این گروه در تحلیل هزینه زندگی بسیار بالاست، زیرا وزن آن در شاخص قیمت مصرف‌ کننده ۳۶.۱۱ درصد است.

تورم ماهانه این گروه ۳ درصد و تورم سالانه آن ۳۵.۷ درصد گزارش شده است. تورم ماهانه اجاره نیز ۲.۵ درصد بوده است. بنابراین، حتی با وجود تورم نقطه‌ ای پایین‌ تر از سایر گروه‌ ها، رشد مستمر هزینه مسکن به دلیل سهم سنگین آن در سبد خانوار همچنان یکی از مهم‌ ترین فشارهای معیشتی محسوب می‌ شود.

شکاف تورمی دهک‌ ها بزرگ‌تر شد

یکی از مهم‌ ترین نشانه‌ های نگران‌ کننده گزارش مرداد، افزایش فاصله تورمی میان دهک‌ های مختلف هزینه‌ ای است.

تورم سالانه در مرداد برای دهک دوم به ۷۸.۳ درصد رسید، در حالی که دهک دهم تورم سالانه ۶۷.۶ درصدی را تجربه کرد. فاصله میان این دو رقم به ۱۰.۷ واحد درصد رسیده که نسبت به فاصله ۹.۶ واحد درصدی ماه قبل، ۱.۱ واحد درصد بیشتر شده است.

علت اصلی این شکاف را باید در ساختار سبد مصرفی دهک‌ ها جست‌وجو کرد. بر اساس ضرایب اهمیت، خوراکی‌ ها، آشامیدنی‌ ها و دخانیات حدود ۴۲.۳ درصد از سبد هزینه دهک دوم را تشکیل می‌ دهند، اما سهم این گروه در سبد دهک دهم تنها ۲۱.۶ درصد است. در مقابل، کالاهای غیرخوراکی و خدمات در دهک دهم سهم بسیار بیشتری دارند. به همین دلیل، هنگامی که تورم خوراکی‌ ها به مراتب بالاتر از تورم خدمات و کالاهای غیرخوراکی قرار می‌ گیرد، خانوارهای کم‌ درآمد به شکل طبیعی فشار بیشتری را تحمل می‌ کنند.

دهک‌ های پایین؛ قربانیان اصلی تورم خوراکی

تورم سالانه خوراکی‌ ها، آشامیدنی‌ ها و دخانیات برای دهک اول ۱۰۹.۴ درصد، برای دهک دوم ۱۰۸.۶ درصد و برای دهک سوم ۱۰۷.۱ درصد بوده است؛ در حالی که همین نرخ برای دهک دهم ۱۰۰.۶ درصد ثبت شده است.

در بخش غیرخوراکی و خدمات نیز تورم سالانه دهک‌ های پایین پایین‌ تر از تورم خوراکی است. برای نمونه، تورم سالانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات در دهک اول ۴۹ درصد و در دهک دوم ۵۱ درصد بوده است. بنابراین، عامل اصلی افزایش بیشتر تورم دهک‌ های پایین، نه خدمات، بلکه سهم بالاتر خوراکی‌ ها در هزینه‌ های این خانوارهاست.

این موضوع از منظر سیاست‌ گذاری اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا تورم بالا تنها یک مسئله مربوط به افزایش سطح عمومی قیمت‌ ها نیست، بلکه با تغییر قدرت خرید گروه‌ های مختلف جامعه، می‌ تواند نابرابری اقتصادی و فشار بر دهک‌ های پایین را تشدید کند.

تورم در روستاها همچنان شدیدتر از شهرها

داده‌ های مرداد همچنین نشان می‌ دهد شدت تورم در خانوارهای روستایی از خانوارهای شهری بیشتر است.

تورم نقطه‌به‌نقطه خانوارهای روستایی در مرداد ۱۰۸.۴ درصد بوده، در حالی که این رقم برای خانوارهای شهری ۸۵.۶ درصد ثبت شده است. تورم سالانه روستایی نیز ۸۳.۱ درصد بوده که ۱۵.۴ واحد درصد بالاتر از تورم سالانه شهری با رقم ۶۷.۷ درصد است.

تورم ماهانه نیز در مناطق روستایی ۳.۵ درصد و در مناطق شهری ۳.۴ درصد گزارش شده است. این ارقام نشان می‌ دهد شکاف تورمی میان شهر و روستا نیز همچنان به نفع مناطق شهری نیست و خانوارهای روستایی با سرعت بالاتری از افزایش هزینه‌ های زندگی مواجه اند.

تورم مرداد چه تصویری از اقتصاد خانوار ترسیم می‌ کند؟

داده‌ های مرداد ۱۴۰۵ نشان می‌ دهد اقتصاد خانوار با سه لایه فشار هم‌ زمان مواجه است:

نخست، تورم نقطه‌ ای همچنان در سطح بسیار بالا قرار دارد. نرخ ۸۹ درصدی به معنای آن است که افزایش قیمت‌ ها نسبت به سال گذشته هنوز به سطحی رسیده که قدرت خرید خانوارها را به‌ شدت تحت تاثیر قرار می‌ دهد.

دوم، تورم ماهانه دوباره شتاب گرفته است. افزایش تورم ماهانه از ۳.۱ درصد در تیر به ۳.۴ درصد در مرداد، نشان می‌ دهد فشار قیمتی صرفاً یک میراث آماری از ماه‌ های گذشته نیست و روند افزایش قیمت‌ ها در ماه جاری نیز ادامه داشته است.

سوم، ساختار تورم به زیان دهک‌ های پایین عمل می‌ کند. رشد شدیدتر قیمت خوراکی‌ ها در کنار سهم بالاتر مواد غذایی در سبد خانوارهای کم‌ درآمد، موجب شده تورم سالانه دهک‌ های پایین از دهک‌ های بالاتر بیشتر باشد و فاصله تورمی میان آنها افزایش پیدا کند.

سفره خانوار کوچک‌ تر شده است

اگرچه شاخص کل تورم تصویر عمومی افزایش هزینه‌ های زندگی را نشان می‌ دهد، اما جزئیات گزارش مرکز آمار روشن می‌ کند که مسئله اصلی خانوارها فقط «گران شدن همه چیز» نیست؛ بلکه گران شدن سریع‌ تر اقلامی است که امکان حذف یا کاهش مصرف آنها برای بخش بزرگی از جامعه محدودتر است.

تخم‌ مرغ، روغن، گوشت، لبنیات، سیب‌ زمینی، پیاز، سبزیجات و دیگر اقلام خوراکی در مرداد با افزایش‌ های قابل توجه ماهانه یا سالانه مواجه شده اند. هم‌ زمان، بیش از ۴۱ قلم از ۵۳ قلم خوراکی منتخب در شهرها تورمی بالاتر از نرخ تورم نقطه ای شهری داشته‌ اند.

به همین دلیل، تورم ۸۹ درصدی مرداد را نمی‌ توان صرفاً یک عدد در گزارش آماری دانست. این نرخ، در کنار تورم بیش از ۱۰۰ درصدی خوراکی‌ ها و افزایش شکاف میان دهک‌ ها، از انتقال فشار تورمی به لایه‌ های اصلی مصرف خانوار خبر می‌ دهد.

مرداد ۱۴۰۵ را می‌ توان ماهی دانست که در آن تورم نه‌ تنها بالا ماند، بلکه نشانه‌ های نگران‌ کننده ای از عمیق‌ تر شدن نابرابری در جامعه در آن وجود دارد؛ شکافی که اگر مهار نشود، آثار آن می‌ تواند فراتر از شاخص‌ های اقتصادی، در سطح رفاه و معیشت خانوارها نمایان شود.