بازار کار ایران در سال 1404؛ بیکاری تک رقمی شد اما مشارکت اقتصادی افت کرد و خروج صدها هزار نفر از بازار کار!

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، بر اساس گزارش «چکیده نتایج آمارگیری نیروی کار سال 1404» مرکز آمار ایران، نرخ بیکاری جمعیت 15 ساله و بیشتر در سال گذشته به 7.5 درصد رسید که نسبت به سال 1403، 0.1 واحد درصد کاهش یافته است.

در همین مدت، جمعیت شاغلان کشور نیز به 24 میلیون و 822 هزار نفر رسید؛ رقمی که نسبت به سال قبل تنها 34 هزار نفر افزایش نشان می دهد. این در حالی است که جمعیت فعال اقتصادی (مجموع شاغلان و بیکاران) حدود 26 میلیون و 837 هزار نفر برآورد شده است.

اگرچه کاهش نرخ بیکاری در نگاه نخست می تواند خبر مثبتی تلقی شود، اما بررسی همزمان سایر شاخص ها نشان می دهد این کاهش الزاماً به معنای رونق بازار کار نیست.

افت مشارکت اقتصادی؛ مهم ترین هشدار گزارش 1404

یکی از مهم ترین یافته های این گزارش، کاهش نرخ مشارکت اقتصادی است.

در سال 1404 تنها 40.6 درصد جمعیت 15 ساله و بیشتر از نظر اقتصادی فعال بوده اند؛ یعنی یا شاغل بوده اند یا در جست وجوی کار قرار داشته اند.

این شاخص نسبت به سال قبل 0.4 واحد درصد کاهش یافته است.

به بیان ساده، بخشی از جمعیت که پیش تر در بازار کار حضور داشتند، اکنون از بازار کار خارج شده اند؛ موضوعی که می تواند ناشی از ناامیدی از یافتن شغل، ادامه تحصیل، بازنشستگی، خانه داری یا عوامل اقتصادی و اجتماعی دیگر باشد.

791 هزار نفر به جمعیت غیرفعال اضافه شدند

شاید مهم ترین عدد این گزارش، رشد قابل توجه جمعیت غیرفعال باشد.

بر اساس آمار مرکز آمار ایران، جمعیت غیرفعال کشور شامل دانشجویان، خانه داران، بازنشستگان، افراد دارای درآمد بدون کار و سایر افرادی که نه شاغل اند و نه در جست وجوی شغل، به 39 میلیون و 311 هزار نفر رسیده است.

این رقم نسبت به سال 1403 حدود 791 هزار نفر افزایش یافته است؛ افزایشی که چندین برابر رشد تعداد شاغلان کشور است و از کاهش انگیزه حضور در بازار کار حکایت دارد.

بیکاری جوانان همچنان دو تا سه برابر میانگین کشور

اگرچه نرخ بیکاری کل کشور تک رقمی است، اما وضعیت جوانان همچنان نگران کننده است.

مطابق این گزارش:

نرخ بیکاری جوانان 15 تا 24 ساله به 20.3 درصد رسیده که نسبت به سال قبل 0.2 واحد درصد افزایش یافته است.

نرخ بیکاری گروه سنی 18 تا 35 سال نیز 15 درصد ثبت شده که نسبت به سال قبل 0.3 واحد درصد رشد داشته است.

این آمار نشان می دهد ورود نسل جوان به بازار کار همچنان دشوار است و بخش مهمی از متقاضیان نخستین شغل موفق به یافتن فرصت مناسب نشده اند.

وضعیت زنان؛ شکاف اشتغال همچنان عمیق است

یکی دیگر از نکات قابل توجه گزارش، فاصله چشمگیر زنان و مردان در بازار کار است.

بر اساس داده های رسمی:

نرخ مشارکت اقتصادی مردان 67.9 درصد است، اما این شاخص برای زنان تنها 13.4 درصد ثبت شده است.

نرخ بیکاری زنان نیز 15 درصد است؛ بیش از دو برابر نرخ بیکاری مردان که 6 درصد اعلام شده است.

همچنین نرخ بیکاری زنان جوان 15 تا 24 ساله به بیش از 33 درصد رسیده که بیانگر دشواری بیشتر ورود زنان به بازار کار است.

خدمات همچنان موتور اصلی اشتغال ایران

ترکیب اشتغال بخش های اقتصادی نیز تغییر محسوسی نداشته است.

در سال 1404:

53.2 درصد شاغلان در بخش خدمات فعالیت کرده اند.

سهم صنعت 32.8 درصد بوده است.

بخش کشاورزی نیز 13.9 درصد اشتغال کشور را در اختیار داشته است.

در مقایسه با سال قبل، سهم خدمات اندکی افزایش یافته و سهم صنعت کاهش جزئی را تجربه کرده است؛ روندی که بیانگر ادامه حرکت اقتصاد ایران به سمت اشتغال خدمات محور است.

اشتغال ناقص؛ چالش پنهان بازار کار

گزارش مرکز آمار تنها به نرخ بیکاری اکتفا نمی کند.

بر اساس این گزارش، 7.6 درصد شاغلان کشور دارای اشتغال ناقص هستند؛ یعنی به دلایل اقتصادی کمتر از 44 ساعت در هفته کار می کنند و آمادگی انجام کار بیشتر را دارند.

در مقابل، 38.4 درصد شاغلان بیش از 49 ساعت در هفته کار کرده اند که نشان دهنده توزیع نامتوازن ساعات کار در بازار کار است.

چرا کاهش نرخ بیکاری به معنای بهبود بازار کار نیست؟

کارشناسان اقتصاد کار معتقدند نرخ بیکاری زمانی تصویر دقیقی از وضعیت اشتغال ارائه می دهد که همزمان نرخ مشارکت اقتصادی نیز افزایش یابد.

در گزارش سال 1404، اگرچه نرخ بیکاری اندکی کاهش یافته، اما افت نرخ مشارکت اقتصادی و افزایش نزدیک به 800 هزار نفری جمعیت غیرفعال نشان می دهد بخشی از افراد از بازار کار خارج شده اند؛ موضوعی که به کاهش مصنوعی نرخ بیکاری کمک می کند.

از سوی دیگر، رشد تنها 34 هزار نفری تعداد شاغلان در اقتصادی با جمعیت بالای 66 میلیون نفرِ 15 ساله و بیشتر، نشان می دهد ظرفیت ایجاد اشتغال همچنان محدود است.

افزایش نرخ بیکاری جوانان نیز پیام دیگری از این گزارش است؛ اینکه بازار کار هنوز نتوانسته پاسخگوی ورود فارغ التحصیلان و نیروهای تازه وارد باشد.

در مجموع، گزارش سال 1404 تصویری از بازاری ارائه می دهد که اگرچه از نظر آماری کاهش اندکی در نرخ بیکاری را ثبت کرده، اما همچنان با چالش هایی مانند کاهش مشارکت اقتصادی، افزایش جمعیت غیرفعال، بیکاری بالای جوانان، شکاف اشتغال زنان و مردان و رشد کند اشتغال مواجه است؛ چالش هایی که برای عبور از آنها، اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به سرمایه گذاری مولد، رونق تولید، توسعه کسب و کارهای خصوصی و ایجاد فرصت های شغلی پایدار نیاز دارد.