پته در دستان زنان زنده مانده است/ ۲۰ هزار هنرمند پته‌دوز در کرمان داریم

به گزارش خبرگزاری رکنا، پته‌دوزی، هنر نقش‌آفرینی با نخ‌های رنگی بر زمینه پارچه‌های پشمی، از اصیل‌ترین صنایع‌دستی کرمان است؛ هنری که قرن‌ها با هویت فرهنگی و اقتصاد خانوارهای این استان پیوند خورده و نسل‌به‌نسل، از مادران و مادربزرگ‌ها به دختران منتقل شده است. با این حال، این میراث ارزشمند امروز با مشکلاتی چون گرانی مواد اولیه، ضعف بازار فروش، گسترش محصولات غیراصیل و ناشناخته ماندن در سطح ملی و بین‌المللی مواجه است.

هنری با ریشه در تاریخ کرمان

پته‌دوزی در دوره صفویه در کرمان رواج داشته و نمونه‌های تاریخی باقی‌مانده از آن، ظرافت و مهارت هنرمندان این دیار را نشان می‌دهد. از آثار شاخص این هنر، روپوش مقبره شاه نعمت‌الله ولی در ماهان است که در سال ۱۲۸۵ هجری قمری، حاصل دو سال کار مداوم ۱۶ بانوی پته‌دوز کرمانی بوده است. این اثر با نخ‌های ابریشمی رنگارنگ روی پارچه پشمی دوخته شده و اکنون به دلیل ارزش هنری در موزه نگهداری می‌شود.

نقوشی مانند بته‌جقه و درخت زندگی، در کنار دوخت کاملاً دستی، به هر پته هویتی منحصربه‌فرد می‌بخشند. این هنر تنها یک محصول تزئینی نیست؛ بلکه بازتابی از باورها، زیبایی‌شناسی بومی و تجربه زیسته زنان کرمانی است.

گرانی مواد اولیه و دشواری تولید

مرضیه، یکی از پته‌دوزان باسابقه کرمان، تأمین مواد اولیه را از مهم‌ترین مشکلات این حرفه می‌داند. به گفته او، شال مناسب و برخی مواد مورد نیاز، از جمله رنگ‌های گیاهی، با دشواری و هزینه بالا تهیه می‌شوند و نوسان قیمت‌ها، برنامه‌ریزی برای تولید را دشوار کرده است.

او تأکید می‌کند که استفاده از مواد اولیه باکیفیت برای حفظ اصالت و دوام پته ضروری است؛ اما افزایش هزینه‌ها، فشار زیادی بر هنرمندان وارد می‌کند و گاهی آنان را به استفاده از مواد ارزان‌تر سوق می‌دهد.

هنر ناشناخته و رقابت با محصولات غیراصیل

مهدیه، هنرمندی که در تهران نیز برای معرفی پته کرمان فعالیت کرده است، معتقد است ناشناخته بودن این هنر، بازار فروش آن را محدود کرده است. به گفته او، حتی برخی مخاطبان در دیگر استان‌ها پته را با سایر انواع سوزن‌دوزی اشتباه می‌گیرند.

گسترش نمونه‌های تقلیدی و محصولات ماشینی ارزان‌تر نیز رقابت را برای تولیدکنندگان دست‌دوز دشوار کرده است. در چنین شرایطی، معرفی ویژگی‌های اصیل پته و آگاه‌سازی خریداران درباره تفاوت محصولات دست‌دوز و غیراصیل اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

پروین، دیگر پته‌دوز کرمانی، مشکل اصلی را در بازار فروش و سهم اندک تولیدکنندگان از قیمت نهایی محصول می‌بیند. به گفته او، نبود شبکه توزیع مناسب، دلالی و فقدان بسته‌بندی استاندارد برای صادرات، درآمد حاصل از این هنر را کاهش داده و ادامه فعالیت را برای بسیاری از هنرمندان دشوار کرده است.

از هنر خانگی تا برند جهانی

در حال حاضر حدود ۲۰ هزار هنرمند پته‌دوز در استان کرمان فعالیت دارند؛ ظرفیتی که علاوه بر حفظ میراث فرهنگی، می‌تواند در تقویت اقتصاد خانوار و توانمندسازی زنان نقش داشته باشد.

محمدعلی طالبی، استاندار کرمان، با اشاره به ظرفیت صنایع‌دستی استان، بر ضرورت معرفی بهتر این هنرها و استفاده از توان گردشگری برای ایجاد ارزش اقتصادی تأکید کرده است. غلامرضا فرخی، معاون صنایع‌دستی استان نیز پته را بخشی از هویت بصری کرمان می‌داند که دانش و مهارت آن عمدتاً در خانواده‌ها و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است.

افتتاح موزه پته در کرمان می‌تواند فرصتی برای معرفی بهتر این هنر باشد؛ با این حال، حفظ و توسعه آن به اقداماتی فراتر از نمایش آثار نیاز دارد. آموزش نسل جوان، تأمین مواد اولیه مناسب، طراحی متناسب با نیاز بازار، ایجاد شبکه‌های فروش، بسته‌بندی حرفه‌ای و بازاریابی هدفمند، از جمله اقداماتی است که می‌تواند جایگاه پته را تقویت کند.

پته کرمان برای ادامه حیات باید هم اصالت خود را حفظ کند و هم راهی به بازارهای جدید بیابد. حمایت از این هنر، تنها حفاظت از چند نقش رنگین روی پارچه نیست؛ بلکه پشتیبانی از دانش بومی، هویت فرهنگی و زنانی است که با دستان خود بخشی از تاریخ کرمان را زنده نگه داشته‌اند./ مهر