تغییر نگاه آموزش‌وپرورش به ورزش مدارس؛ «زنگ ورزش» در مسیر تبدیل شدن به یک زیست روزمره

به گزارش خبرگزاری رکنا، 

صبح که می‌شود، حیاط مدرسه کم‌کم پر از دانش‌آموزانی می‌شود که هر کدام با حال و هوای خودشان وارد مدرسه شده‌اند. بعضی‌ها هنوز خواب‌آلودند، بعضی‌ها با دوستانشان مشغول صحبت‌اند و گروهی از همان ابتدای صبح انرژی بیشتری برای دویدن و بازی دارند. برای گروه آخر، اگر همان اول صبح، زنگ ورزش باشد، چه حس خوبی ایجاد خواهد شد. با به صدا درآمدن زنگ ورزش، فضای مدرسه برای مدتی تغییر می‌کند؛ کلاس از چهار دیوار خود بیرون می‌آید و حیاط، زمین بازی دانش‌آموزان می‌شود.

در این لحظه، تربیت‌بدنی دیگر یک عنوان در جدول هفتگی مدرسه نیست. بچه‌ها می‌دوند، توپ بازی می‌کنند، با هم رقابت می‌کنند و بخشی از انرژی خود را در فضایی متفاوت از کلاس درس تخلیه می‌کنند. اما پرسش اینجاست که آیا ورزش در مدرسه واقعاً همین یک زنگ است یا باید سهم بزرگ‌تری از زندگی روزمره دانش‌آموزان داشته باشد؟

این پرسش زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم همه دانش‌آموزان به یک اندازه از فرصت‌های ورزشی خارج از مدرسه برخوردار نیستند. برای بخشی از دانش‌آموزان، مدرسه شاید اصلی‌ترین جایی باشد که امکان فعالیت بدنی و تجربه یک فعالیت ورزشی منظم را در اختیارشان می‌گذارد. به همین دلیل، تربیت‌بدنی در مدرسه فقط موضوعی مرتبط با ورزشکار شدن دانش‌آموزان نیست؛ موضوع به سلامت، نشاط، تحرک و کیفیت زندگی روزمره آنها نیز ارتباط پیدا می‌کند.

وقتی ورزش از مدرسه فاصله می‌گیرد

وزیر آموزش‌وپرورش با اشاره به ضرورت افزایش پوشش فعالیت‌های تربیت‌بدنی و سلامت، یکی از چالش‌های سال‌های گذشته را فاصله گرفتن بخشی از فعالیت‌های تربیتی از فضای مدرسه دانسته است.

علیرضا کاظمی تأکید کرده است که وقتی فعالیت‌های تربیتی از مدرسه خارج می‌شوند، بخشی از دانش‌آموزان عملاً فرصت بهره‌مندی از آنها را از دست می‌دهند. از همین منظر، بازگرداندن تربیت‌بدنی و سلامت به مدرسه، تنها به معنای اضافه کردن چند برنامه ورزشی به تقویم آموزشی نیست؛ مسئله این است که این فعالیت‌ها در زندگی روزمره مدرسه جریان داشته باشند.

مدرسه قرار است جایی برای یادگیری باشد، اما یادگیری تنها پشت میز و درون کلاس اتفاق نمی‌افتد. دانش‌آموزی که ساعت‌های طولانی نشسته است، به تحرک نیاز دارد؛ دانش‌آموزی که با همکلاسی‌هایش رقابت می‌کند، همکاری را تجربه می‌کند و کودکی که در زمین بازی شکست می‌خورد و دوباره تلاش می‌کند، بخشی از مهارت‌های اجتماعی خود را در فضایی غیر از کتاب و دفتر می‌آموزد.

سلامت؛ بخشی از یادگیری

در این میان، تربیت‌بدنی از سلامت دانش‌آموزان جدا نیست. کاظمی سلامت دانش‌آموزان را یکی از شاخص‌های مهم کیفیت زندگی در مدرسه دانسته و بر تأمین شرایط اولیه سلامت و بهداشت برای تحقق آموزش اثربخش تأکید کرده است.

مشکلات مربوط به بهداشت، دهان و دندان، بینایی، شنوایی و دیگر ابعاد سلامت می‌تواند بر کیفیت یادگیری دانش‌آموزان اثر بگذارد. بنابراین مدرسه‌ای که قرار است محل آموزش باشد، نمی‌تواند نسبت به وضعیت جسمی و سلامت دانش‌آموزان بی‌تفاوت بماند. در واقع، سلامت و تربیت‌بدنی دو موضوع جدا از جریان آموزشی نیستند؛ بخشی از همان زیست روزمره‌ای هستند که دانش‌آموز در مدرسه تجربه می‌کند.

هر مدرسه یک زمین بازی متفاوت دارد

اما وقتی از بازگشت تربیت‌بدنی به متن مدرسه حرف می‌زنیم، یک واقعیت مهم نیز وجود دارد: همه مدارس شرایط یکسانی ندارند. یک مدرسه ممکن است حیاط وسیعی داشته باشد و مدرسه‌ای دیگر فضای محدودی برای فعالیت دانش‌آموزان در اختیار داشته باشد. یک مدرسه شاید به امکانات ورزشی دسترسی بیشتری داشته باشد و مدرسه دیگر مجبور باشد با ساده‌ترین امکانات، برنامه ورزشی خود را اجرا کند.

به همین دلیل، طراحی فعالیت‌های ورزشی نمی‌تواند برای همه مدارس یک نسخه ثابت داشته باشد. وزیر آموزش‌وپرورش نیز بر همین مسئله تأکید کرده و معتقد است برنامه‌های تربیت‌بدنی نباید صرفاً از مرکز طراحی و به مدارس ابلاغ شوند. «مدیر مدرسه و معلم تربیت‌بدنی باید بتوانند متناسب با ظرفیت‌ها و شرایط هر مدرسه، رویدادهای ورزشی و تربیتی را طراحی و اجرا کنند.» این یعنی حیاط هر مدرسه، تعداد دانش‌آموزان، امکانات موجود، شرایط اقلیمی و ظرفیت معلمان می‌تواند در شکل اجرای برنامه ورزشی نقش داشته باشد.

زنگ ورزش یا زیست ورزشی؟

در طراحی جدید برنامه درسی، بخشی از زمان آموزشی به رویدادهای تربیتی اختصاص یافته و این رویدادها در برنامه درسی و کارنامه دانش‌آموزان نیز مورد توجه قرار می‌گیرند.

این تغییر می‌تواند معنای زنگ ورزش را نیز گسترده‌تر کند. ورزش قرار نیست فقط در ساعتی مشخص آغاز شود و با به صدا درآمدن زنگ، پایان یابد؛ اگر هدف، افزایش تحرک و نشاط دانش‌آموزان است، باید فرصتی برای تجربه فعالیت‌های ورزشی و تربیتی در موقعیت‌های مختلف مدرسه ایجاد شود.

در چنین نگاهی، معلم تربیت‌بدنی تنها مسئول اجرای یک برنامه هفتگی نیست. او می‌تواند طراح بخشی از تجربه ورزشی دانش‌آموزان باشد؛ از مسابقات و رویدادهای مدرسه گرفته تا برنامه‌هایی که دانش‌آموزان را به مشارکت و تحرک بیشتر دعوت می‌کند.

در کنار او، مدیر مدرسه نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد؛ زیرا بسیاری از این برنامه‌ها زمانی امکان اجرا پیدا می‌کنند که مدیریت مدرسه، ورزش را بخشی از زندگی مدرسه بداند، نه فعالیتی حاشیه‌ای در کنار درس‌های اصلی.

تربیت‌بدنی پشت ویترین نماند

کاظمی در همین زمینه تأکید کرده است که تربیت‌بدنی نباید به «تربیت گلخانه‌ای» محدود شود؛ یعنی ورزش نباید فقط برای گروه خاصی از دانش‌آموزان یا در شرایط ویژه اتفاق بیفتد.

اگر قرار است تربیت‌بدنی در مدارس جدی گرفته شود، دانش‌آموزان باید امکان حضور، تحرک، نشاط و تجربه واقعی ورزش را داشته باشند؛ نه اینکه ورزش صرفاً در قالب چند مسابقه، جشنواره یا برنامه مناسبتی دیده شود.

در حیاط مدرسه، همه چیز ساده‌تر و واقعی‌تر است. دانش‌آموز می‌دود، زمین می‌خورد، دوباره بلند می‌شود، با همکلاسی‌اش رقابت می‌کند و گاهی هم می‌بازد. همین تجربه‌های ساده، بخشی از تربیت او هستند؛ تجربه‌هایی که شاید در هیچ کتاب درسی نوشته نشده باشند اما در شکل‌گیری شخصیت و مهارت‌های اجتماعی او نقش دارند.

بازگشت ورزش به متن مدرسه

حالا قرار است تربیت‌بدنی و سلامت در زیست‌بوم جدید برنامه درسی جایگاه پررنگ‌تری پیدا کنند؛ برنامه‌ای که در آن مدرسه فقط محل انتقال محتوای درسی نیست و رویدادهای تربیتی نیز بخشی از تجربه دانش‌آموز به شمار می‌روند.

مسئله اما این است که این تغییر چقدر در حیاط واقعی مدارس دیده خواهد شد؛ در مدرسه‌ای که فضای ورزشی محدودی دارد، در مدرسه‌ای که تعداد دانش‌آموزانش زیاد است یا در مدرسه‌ای که معلم تربیت‌بدنی باید برای گروه بزرگی از دانش‌آموزان برنامه طراحی کند.

پاسخ هر مدرسه ممکن است متفاوت باشد، اما اصل ماجرا یکی است: ورزش نباید بیرون از متن زندگی دانش‌آموز قرار بگیرد.

وقتی زنگ ورزش به صدا درمی‌آید و بچه‌ها به حیاط می‌روند، مدرسه برای ساعتی چهره دیگری پیدا می‌کند؛ چهره‌ای پر از حرکت، رقابت، خنده و انرژی. شاید قرار باشد این تصویر دیگر فقط یک اتفاق هفتگی نباشد؛ بلکه بخشی از همان مدرسه‌ای باشد که قرار است دانش‌آموز را برای زندگی آماده کند.