روی برج خموشان یزد یادگاری می‌نویسند و هیچکس جلویش را نمی‌گیرد/ میراث یزد ناظر می‌خواهد

حسین جعفری‌نسب، راهنمای گردشگری فرهنگی و تاریخی یزد، در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی رکنا درباره وضعیت حفاظت از بناها و محوطه‌های تاریخی این استان اظهار کرد: برج خاموشان یزد (دخمه زرتشتیان) از جمله محوطه‌های تاریخی مرتبط با آیین زرتشتیان است که در گذشته پیکر درگذشتگان در آن قرار می‌گرفته و پس از آن، طبیعت و پرندگان در فرایند طبیعی آن نقش داشته‌اند.

وی با اشاره به قرار گرفتن این محوطه در فاصله‌ای حدود ۱۵ کیلومتری از شهر یزد، افزود: بسیاری از گردشگران از همان ابتدای ورود به یزد با چنین بناها و محوطه‌هایی آشنا می‌شوند و به همین دلیل نحوه حفاظت از آنها اهمیت زیادی دارد.

جعفری‌نسب درباره وضعیت حفاظت از بناهای زرتشتی نیز گفت: بناهایی مانند دخمه و آتشکده تحت نظارت انجمن زرتشتیان قرار دارند و در معرض عوامل طبیعی مختلفی مانند باد هستند، اما در کنار عوامل طبیعی، عوامل انسانی و تخریبی نیز می‌توانند تهدیدی برای این آثار باشند.

یادگاری‌نویسی؛ آسیبی که همچنان ادامه دارد

این راهنمای گردشگری با انتقاد از برخی رفتارهای نادرست گردشگران در محوطه‌های تاریخی اظهار کرد: متأسفانه هنوز در برخی اماکن تاریخی افرادی اقدام به نوشتن یادگاری روی بناها می‌کنند و در مواردی نیرویی برای تذکر دادن و جلوگیری از این رفتارها حضور ندارد.

وی ادامه داد: این مسئله تنها به بناهای تاریخی یزد محدود نمی‌شود و نمونه‌های مشابهی را می‌توان در دیگر آثار تاریخی کشور نیز مشاهده کرد. حتی در تخت جمشید نیز مواردی از ورود افراد به بخش‌های ممنوعه و آسیب‌پذیر بنا و نوشتن یادگاری دیده شده است.

جعفری‌نسب تأکید کرد: در چنین شرایطی، فرهنگ‌سازی اهمیت زیادی دارد و لازم است گردشگران بدانند که نوشتن یادگاری روی آثار تاریخی یا ورود به قسمت‌های حفاظت‌شده، بخشی از یک بنای تاریخی را برای همیشه از بین می‌برد.

حفاظت فیزیکی در کنار فرهنگ‌سازی

جعفری‌نسب درباره آسیب‌هایی که ممکن است به بناهای تاریخی وارد شود، خاطرنشان کرد: حفاظت فیزیکی از آثار اهمیت زیادی دارد، اما در کنار آن باید برای ارتقای فرهنگ عمومی و آگاهی گردشگران نیز برنامه‌ریزی شود؛ زیرا حتی اگر یک بنا از نظر فیزیکی تحت مراقبت باشد، رفتار نادرست بازدیدکنندگان می‌تواند به آن آسیب وارد کند.

وی افزود: حضور نیروهای مراقب و ناظر در محوطه‌های تاریخی می‌تواند از بسیاری از رفتارهای آسیب‌زا جلوگیری کند و در کنار آن، اطلاع‌رسانی به گردشگران درباره ارزش و حساسیت بناها ضروری است.

کاهش شدید گردشگران خارجی پس از جنگ

وی در ادامه با اشاره به وضعیت گردشگری خارجی یزد گفت: شرایط گردشگری در ماه‌های اخیر، به‌ویژه پس از جنگ، بسیار دشوار شده است. برنامه‌های گردشگری که از شهریور تا پایان سال از قبل تنظیم شده بود، تقریباً به صفر رسیده و کاهش حضور گردشگران خارجی، فعالیت فعالان این حوزه را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است.

کاروانسرای زین‌الدین؛ نمونه‌ای از مدیریت خصوصی

این راهنمای گردشگری همچنین درباره وضعیت حفاظت از بناهای تاریخی که در اختیار بخش خصوصی قرار گرفته‌اند، به کاروانسرای زین‌الدین اشاره کرد و گفت: این بنا از جمله مکان‌هایی است که گردشگران در مسیر سفر به سمت کرمان از آن بازدید می‌کنند و مدیریت آن در اختیار بخش خصوصی قرار دارد.

جعفری‌نسب با بیان اینکه مدیریت خصوصی می‌تواند در برخی موارد به حفاظت بهتر از بنا کمک کند، ادامه داد: وقتی مدیریت و بهره‌برداری از یک بنای تاریخی به شکل مناسب انجام شود، امکان رسیدگی مستمر و حفاظت بهتر از آن نیز افزایش پیدا می‌کند؛ به‌ویژه اینکه نگهداری بناهای تاریخی هزینه‌بر است و تأمین منابع مالی برای حفاظت از آنها اهمیت زیادی دارد.

وی در پایان تأکید کرد: حفاظت از میراث تاریخی تنها به مرمت بناها محدود نمی‌شود، بلکه نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات شامل حفاظت فیزیکی، تأمین اعتبار، نظارت مستمر، فرهنگ‌سازی و آموزش گردشگران است تا آثار تاریخی برای نسل‌های آینده نیز باقی بمانند.