۵۰۰ اثر تاریخی در شیراز داریم، اما نیروی کافی برای حفاظت نداریم/ میراث فرهنگی با کمبود نیرو تنها مانده است

مسعود منیعاتی، مدیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی و گردشگری استان فارس در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی رکنا گفت:  با تأکید بر اینکه اقدامات انجام‌شده برای حفاظت از بناهای تاریخی باید متناسب با مقیاس و ارزش هر اثر باشد، افزود: باغ ارم به‌عنوان یک اثر ثبت جهانی، نیازمند کار بسیار بیشتری است. این مجموعه تنها اثر ثبت جهانی شهری در داخل شهر شیراز است و به همین دلیل باید توجه ویژه‌ای به آن شود.

منیعاتی ادامه داد: وضعیت ثبت جهانی باغ ارم باید فعال باشد و اقدامات مربوط به اطلاع‌رسانی و حفاظت از آن باید بسیار شفاف و مشخص انجام شود. در حال حاضر بیشتر با یک فضای بازدیدمحور مواجه هستیم که مردم برای بازدید می‌آیند و خارج می‌شوند، در حالی که ارزش باغ ارم بسیار فراتر از یک فضای صرفاً بازدیدی است و ارزش آن در سطحی بالاتر قرار دارد.

برنامه پایش باید وجود داشته باشد اما کمبود نیرو وجود دارد

مدیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی و گردشگری فارس درباره ضرورت پایش مستمر بناهای تاریخی که مسئولان میراث فرهنگی روزانه از بنا بازدید و وضعیت آن را  مورد بررسی قرار دهند، گفت: اگر بخواهیم بگوییم این کار باید هر روز در شیراز انجام شود، عملاً نه منطقی است و نه شدنی؛ اما باید برای پایش آثار، برنامه مشخص وجود داشته باشد.

منیعاتی توضیح داد: برنامه پایش یعنی برای هر اثر، دوره‌های مشخصی مانند دو ماه یک‌بار یا سه ماه یک‌بار تعیین شود و شاخص‌هایی برای بررسی وضعیت آن در نظر گرفته شود. برای مثال، اگر در یک اثر ترک وجود دارد، باید بررسی شود که این ترک در دوره بعدی بیشتر شده، کمتر شده یا تغییری نکرده است. همین روند درباره سایر شاخص‌های آسیب نیز باید انجام شود.

او تأکید کرد: اساس کار حفاظت میراث فرهنگی این است که اتفاقات مربوط به حفاظت و نگهداری آثار به اداره کل میراث فرهنگی اطلاع داده شود، اما در این زمینه با یک مشکل جدی مواجه هستیم و آن، کمبود نیروی انسانی در اداره کل میراث فرهنگی است.

منیعاتی با اشاره به گستردگی آثار تاریخی شیراز گفت: در پهنه شهرستان شیراز حدود ۵۰۰ اثر ثبت ملی وجود دارد و باید پرسید اگر قرار باشد این آثار به‌صورت روزانه یا حتی هر دو ماه یک‌بار مورد بازدید و سرکشی قرار بگیرند، به چند نیرو نیاز داریم؟  ضمن اینکه کار به این سادگی نیست که یک نیرو بتواند در یک روز ۱۰ اثر را بررسی کند؛ آثار در نقاط مختلف قرار دارند و دسترسی و بررسی هرکدام شرایط خاص خود را دارد.

هوش مصنوعی و پهپادها برای پایش میراث

مدیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی و گردشگری فارس استفاده از فناوری‌های جدید را یکی از راهکارهای کمک به پایش آثار دانست و گفت: استفاده از تجهیزات نوین، هوش مصنوعی و ابزارهای دیجیتال می‌تواند در این زمینه کمک‌کننده باشد؛ به‌خصوص درباره نقش‌برجسته‌ها و آثاری که در خارج از شهر قرار دارند.

منیعاتی ادامه داد: برای این آثار می‌توان از پهپاد استفاده کرد و از آنها فیلم‌برداری و عکاسی انجام داد. سپس تصاویر ثبت‌شده در دوره‌های مختلف با یکدیگر مقایسه شوند تا مشخص شود آیا مثلاً در ۱۰ یا ۱۵ روز گذشته تغییری در وضعیت یک اثر ایجاد شده است یا خیر.

تکمیل باغ‌موزه مشاهیر می‌تواند به حافظیه کمک کند

درباره وضعیت حافظیه و سعدیه اظهار کرد: این دو مجموعه در وهله نخست پلتفرم‌های گردشگری هستند، اما به‌تدریج با گذشت زمان، جنبه تاریخی آنها پررنگ‌تر می‌شود. افرادی که در این مکان‌ها آرام گرفته‌اند، به‌عنوان شخصیت‌های فرهنگی در تاریخ ایران جایگاه ویژه‌ای دارند و مانند نگینی می‌درخشند، هرچند آرامگاه‌های فعلی آنها حدود یک قرن پیش ساخته شده است.

وی افزود: اگر این دو مجموعه از منظر گردشگری مورد توجه قرار نگیرند، با خسارت فرهنگی مواجه می‌شویم؛ در عین حال باید به حفظ و نگهداری خود بناها و آثار نیز توجه جدی شود.

مدیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی و گردشگری فارس درباره مقایسه وضعیت این مجموعه‌ها با چهار یا پنج سال گذشته گفت: به‌طور کلی وضعیت تقریباً همان وضعیت گذشته است و تغییر محسوسی در مدل نگهداری آنها ایجاد نشده است.

منیعاتی درباره وضعیت حافظیه ادامه داد: مجموعه باغ‌موزه مشاهیر که در پشت حافظیه و در مجاورت آن قرار دارد، در حال نهایی شدن است و تکمیل آن می‌تواند به حافظیه کمک کند.

وی ابراز امیدواری کرد تکلیف مدیریت و هیئت امنایی شدن این مجموعه‌ها نیز مشخص شود و گفت: در نهایت باید بودجه مشخص و یک سند مشخص برای وضعیت نگهداری آنها وجود داشته باشد تا مسئولیت و شیوه حفاظت از این مجموعه‌ها روشن باشد.

باغ عفیف‌آباد؛ بدون تغییر محسوس

مدیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی و گردشگری استان فارس در پاسخ به وضعیت باغ عفیف‌آباد نیز گفت: وضعیت باغ عفیف‌آباد تقریباً مانند گذشته است و تغییر محسوسی در آن دیده نشده است. اندرونی باغ ارم در گذشته برای بازدیدکنندگان قابل بازدید نبود. حدود یک سال است که پروژه مرمتی در اندرونی باغ ارم آغاز شده است که اقدام خوبی محسوب می‌شود، هرچند هنوز نتیجه نهایی آن مشخص نیست، چراکه عملیات مرمت به پایان نرسیده است.

مسجد نصیرالملک؛ گردشگری در کنار کارکرد مذهبی

وی در بخش دیگری از صحبت‌های خود درباره نحوه آماده‌سازی مسجد نصیرالملک برای بازدید و موضوع پوشاندن کف مسجد با فرش گفت: در اماکن مذهبی و فرهنگی باید هر دو جنبه را در نظر گرفت. یک بخش از کارکرد این بناها، گردشگری است و طبیعی است که گردشگر دوست دارد زیبایی کف فیروزه‌ای و معماری بنا را ببیند، چراکه از نظر زیبایی‌شناسی، این بخش از مسجد جذاب است.

منیعاتی افزود: اما از نظر کارکرد اجتماعی و فرهنگی، اینجا مسجد است و باید امکان اقامه نماز نیز وجود داشته باشد؛ نماز را که نمی‌توان روی کاشی خواند و بنابراین باید فضا برای استفاده مذهبی آماده باشد.  مسئله این است که آیا می‌توان هر روز این تعداد فرش را جمع کرد و دوباره پهن کرد؟ این موضوع نیز باید در مدیریت چنین بناهایی مورد توجه قرار گیرد.

منیعاتی همچنین درباره پیشینه فرش‌های مسجد نصیرالملک گفت: نکته دیگری که باید در نظر داشت این است که اصل مسجد نصیرالملک در گذشته این پوشش فرش فیروزه‌ای را نداشته و این موضوع در دوره جدید، یعنی در حدود ۵۰ سال گذشته، ایجاد شده است.

گردشگری می‌تواند به حفاظت از میراث فرهنگی کمک کند

این فعال میراث فرهنگی و گردشگری در ادامه با اشاره به نقش گردشگری در حفاظت از میراث فرهنگی اظهار کرد: گردشگری می‌تواند به دیده‌شدن آثار، شناسنامه‌دار شدن آنها و افزایش توجه به میراث فرهنگی کمک کند.

وی همچنین درباره رویداد «مهر شیراز» که برای نخستین‌بار در شیراز برگزار می‌شود، گفت: این رویداد می‌تواند به اقتصاد گردشگری و به‌صورت غیرمستقیم به حفاظت و نگهداری از آثار فرهنگی کمک کند. خوشبختانه بازدید و استقبال از آن تاکنون خوب بوده است.  اطلاع‌رسانی هم از طریق صفحه انجمن و هم از طریق وب‌سایت «مهر شیراز» انجام می‌شود و تلاش می‌کنیم تا کمک کنیم از اقتصاد گردشگری به حفاظت از میراث فرهنگی برسیم.

گفتنی است رویداد «مهر شیراز» از پنجم تا بیست‌وپنجم مهرماه برگزار خواهد شد و مجموعه‌ای از برنامه‌های گردشگری، فرهنگی، تاریخی و ادبی برای این بازه زمانی در نظر گرفته شده است. بخشی از برنامه‌ها به مولانا، حافظ و ظرفیت‌های ادبیات فارسی اختصاص دارد و در همین چارچوب، برنامه «شور عرفان تا راز غزل؛ از خون تا شیراز»، مراسم یادروز حافظ و همایش علمی «حافظ و آفرینش‌های هنری» با همکاری مرکز حافظ‌شناسی برگزار می‌شود.

وی همچنین از برگزاری همایش بزرگ سرمایه‌گذاری در حوزه گردشگری از هجدهم تا بیستم مهرماه خبر داد و افزود: این همایش با حضور سرمایه‌گذاران و فعالان حوزه گردشگری از سراسر کشور برگزار خواهد شد.