لباف‌خانیکی: شاید زشت‌ترین حرکت، ترک مملکت باشد/ دانش و تجربه بازنشستگان را نباید دور ریخت

رجبعلی لباف خانیکی، باستان‌شناس و کارشناس میراث فرهنگی در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی رکنا با اشاره به ماهیت میان‌رشته‌ای علم باستان‌شناسی گفت: باستان‌شناسی یک دانش جامع و میان‌رشته‌ای است که بسیاری از دانش‌های دیگر را در خود جای داده و در گذشته و حتی امروز از آن با عنوان «تاریخ هنر» نیز یاد شده است.

او درباره ویژگی‌هایی که یک فرد برای ورود به این رشته باید داشته باشد، اظهار کرد: فردی که باستان‌شناسی را انتخاب می‌کند باید دامنه مطالعات بسیار وسیعی داشته باشد و بر دانش‌های مختلف احاطه پیدا کند. علاوه بر دانش، یک باستان‌شناس باید عاشق این کار باشد و با عشق و ایمان به دنبال این دانش برود.

لباف خانیکی با اشاره به وضعیت اقتصادی این حرفه افزود: باستان‌شناسی شاید به اندازه رشته‌هایی مانند مهندسی عمران، معماری، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی یا پزشکی درآمد نداشته باشد. دلیل آن نیز این است که دستگاه‌هایی که باستان‌شناس را جذب می‌کنند، عمدتاً در مجموعه میراث فرهنگی قرار دارند و بازار کار این حوزه نیز چندان پررونق نیست.

به گفته او، نیاز موجود به باستان‌شناس در کشور به اندازه‌ای نیست که بتواند بازار کار گسترده‌ای برای فارغ‌التحصیلان این رشته ایجاد کند. با این حال، باستان‌شناسی به دلیل ماهیت پویا و میان‌رشته‌ای خود، علاقه‌مندان و شیفتگان زیادی دارد.

این باستان‌شناس تأکید کرد کسانی که وارد این رشته می‌شوند باید بدانند که با یک حرفه صرفاً درآمدزا مواجه نیستند و به اعتقاد او بهتر است افرادی که از نظر مالی تأمین هستند و می‌توانند با انگیزه علمی وارد این حوزه شوند، باستان‌شناسی را به عنوان دانشی برای رضایت درونی و علاقه شخصی دنبال کنند.

لباف خانیکی درباره جذابیت این حرفه گفت: شاید زیباترین و هیجان‌انگیزترین لحظه زندگی یک باستان‌شناس زمانی باشد که بتواند فرضیه‌ای را درباره یک محوطه باستانی یا یک دوره تمدنی اثبات کند یا اثری را کشف کند که در جهت اثبات آن فرضیه باشد.

او با بیان اینکه یک باستان‌شناس همواره با احساس و علاقه خود همراه است، افزود: باستان‌شناس در واقع با دل خود بازی می‌کند و با احساسش همراه است، اما این احساس باید متکی بر عینیت، آثار و شواهدی باشد که از خاک به دست می‌آورد.

لباف خانیکی همچنین درباره وضعیت فعالیت خود پس از بازنشستگی گفت که همچنان به تدریس، پژوهش و تحقیق مشغول است. او اعلام کرد دست‌کم ۲۰ عنوان کتاب و حدود ۱۷۰ تا ۱۸۰ مقاله در کارنامه خود دارد و در نخستین دوره انتخاب چهره‌های ماندگار میراث فرهنگی نیز به عنوان چهره ماندگار میراث فرهنگی انتخاب شده است.

او معتقد است بازنشستگان متخصص، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند باستان‌شناسی و تاریخ، سرمایه‌ای از دانش و تجربه هستند و نباید پس از بازنشستگی کنار گذاشته شوند.

او در واکنش به افزایش تمایل برخی افراد برای مهاجرت از کشور، ترک ایران را از نظر شخصی خود اقدامی نامناسب دانست و گفت به‌ویژه مهاجرت افراد متخصص و تحصیل‌کرده که می‌توانند در کشور اثرگذار باشند، موجب از دست رفتن بخشی از ظرفیت انسانی ایران می‌شود.

او با اشاره به افرادی که دارای تحصیلات عالی، رتبه‌های برتر کنکور یا رتبه‌های خوب در المپیادها هستند، گفت: کسانی که چنین ویژگی‌هایی دارند و افراد مفید و مؤثری هستند، نباید به شرایطی برسند که احساس کنند باید کشور را ترک کنند.

لباف خانیکی معتقد است نباید فرهنگی شکل بگیرد که در ذهن برخی افراد نسبت به ایران دافعه ایجاد کند. او با اشاره به سابقه تاریخی ایران در حوزه‌های مختلف علمی گفت ایران در دوره‌های بسیار دور در بسیاری از علوم پیشتاز بوده و امروز نیز ظرفیت ابتکار و خلاقیت در کشور وجود دارد.

او در عین حال یکی از مشکلات موجود را نبود یک مجموعه یا سازوکار منسجم برای به فعلیت رساندن این استعدادها دانست و گفت ممکن است ابتکارات و خلاقیت‌هایی در کشور شکل بگیرد، اما سازوکاری وجود نداشته باشد که بتواند این ظرفیت‌ها را به کارایی تبدیل کند و برای افراد انگیزه و شوق ایجاد کند.

لباف خانیکی درباره مهاجرت گفت: «شاید زشت‌ترین حرکت از نظر من همین ترک مملکت باشد»، به‌ویژه زمانی که این تصمیم از سوی افرادی گرفته شود که توانایی علمی و تخصصی بالایی دارند.

او این افراد را به فرزندانی تشبیه کرد که پدر و مادر خود را در شرایطی که به کمک، محبت و سرپرستی نیاز دارند، تنها می‌گذارند و می‌روند.

لباف خانیکی در ادامه تأکید کرد که از نظر او مهاجرت نباید به عنوان حرکتی مفید یا خردمندانه تلقی شود و گفت کسانی که کشور را ترک می‌کنند، در واقع ایران را تنها می‌گذارند.

او در عین حال بر ظرفیت‌های علمی و انسانی کشور تأکید کرد و گفت اگر امکان استفاده از توانایی‌ها و استعدادهای افراد فراهم شود، می‌توان انگیزه و شوق آنها را برای فعالیت در داخل کشور افزایش داد.

لباف خانیکی همچنین نقش بازنشستگان و افراد باتجربه را در انتقال دانش مهم دانست و گفت حتی پس از بازنشستگی نیز افراد متخصص می‌توانند با تدریس، پژوهش، تألیف و فعالیت‌های فرهنگی به جامعه خدمت کنند. او نمونه فعالیت خود را نیز در همین چارچوب دانست؛ فردی که پس از بازنشستگی همچنان به تدریس، تحقیق، نگارش مقاله و فعالیت در حوزه ایران‌شناسی و میراث فرهنگی ادامه می‌دهد.