از کمیسیون صفر تا خانه‌های بازسازی‌شده؛ اسنپ چطور پای زنان ایستاد؟ / از حمایت ۲۰ خانه در هرمزگان تا آموزش ۵۴۰۰ زن و دختر؛ کارنامه اجتماعی اسنپ

به گزارش رکنا، حمایت از زنان در سال‌های اخیر از سطح کمک‌های مقطعی فراتر رفته و به یکی از محورهای مهم برنامه‌های مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها تبدیل شده است. در این میان، اسنپ اعلام کرده است که با اجرای بیش از ۱۶ طرح در حوزه آموزش، اشتغال، سلامت، توانمندسازی و حمایت اجتماعی، بیش از ۵ هزار و ۴۰۰ زن و دختر را در نقاط مختلف کشور تحت پوشش اقدامات اجتماعی خود قرار داده است؛ اقداماتی که از حمایت از زنان سرپرست خانوار و ایجاد فرصت‌های شغلی تا آموزش دختران و حمایت از زنان آسیب‌دیده از خشونت را دربرمی‌گیرد.

بررسی این اقدامات نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از برنامه‌های اسنپ بر یک مسئله کلیدی متمرکز بوده است: کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی زنان و کمک به ایجاد امکان درآمدزایی مستقل. این رویکرد به‌ویژه در مناطق کم‌برخوردار، جایی که دسترسی زنان به فرصت‌های شغلی و آموزشی محدودتر است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

یکی از تازه‌ترین اقدامات اسنپ، مشارکت در تهیه و بازسازی ۲۰ خانه آسیب‌دیده از جنگ برای زنان سرپرست خانوار در هرمزگان است. این طرح با همکاری مؤسسه خیریه «نفس آفتاب» در حال اجراست. آسیب به محل سکونت، برای خانواده‌هایی که زنان مسئول تأمین معاش آن‌ها هستند، تنها به معنای از دست دادن یک سرپناه نیست؛ بلکه می‌تواند توان ادامه زندگی و مراقبت از فرزندان را نیز با اختلال مواجه کند.

در کنار حمایت مستقیم از خانواده‌ها، بخشی از برنامه‌های اسنپ بر تقویت ظرفیت سازمان‌های مردم‌نهاد و گروه‌های محلی متمرکز بوده است. در بیستمین طرح نیکوکاری کلاب، امکان حضور ۶۳ تسهیلگر محلی از زابل و چابهار در دوره‌های آموزشی و توان‌افزایی فراهم شد. این دوره‌ها با همکاری بنیاد توسعه کارآفرینی زنان و جوانان برگزار شد و حدود ۸۰ درصد شرکت‌کنندگان آن را زنان تشکیل دادند. هدف این دوره‌ها، تقویت توان تسهیلگران برای آموزش و توانمندسازی زنان در جوامع محلی عنوان شده است.

یکی از نمونه‌های مشخص سرمایه‌گذاری اجتماعی در حوزه اشتغال، حمایت از زنان سوزن‌دوز در چابهار و دشتیاری است. در این طرح که در سال ۱۴۰۲ اجرا شد، ۱۰۶ زن با همکاری بنیاد توسعه کارآفرینی زنان و جوانان آموزش سوزن‌دوزی دیدند. اختصاص هزینه هدایای نوروزی به اجرای این طرح، در عمل بخشی از منابع را به سمت ایجاد مهارت و ظرفیت درآمدزایی زنان در مناطق کم‌برخوردار هدایت کرد.

حمایت از زنان سرپرست خانوار در طرح‌های اشتغال‌زایی نیز سابقه بیشتری دارد. در یکی از طرح‌های نیکوکاری اسنپ، ۱۶۰ زن در روستاها و مناطق اطراف تهران پس از آموزش بافت، مواد اولیه دریافت کردند و در ازای محصولات تولیدشده دستمزد گرفتند. چنین مدل‌هایی، برخلاف کمک‌های صرفاً معیشتی، تلاش می‌کنند زن را از دریافت‌کننده کمک به تولیدکننده درآمد تبدیل کنند.

در حوزه کسب‌وکارهای خرد نیز اسنپ در سال ۱۴۰۳ با همکاری سازمان مردم‌نهاد «ایفا» از ۳۲ کسب‌وکار محلی حمایت کرد که بیشتر آن‌ها توسط زنان کارآفرین اداره می‌شدند. این حمایت در سال ۱۴۰۴ به بیش از ۵۵ کسب‌وکار دیگر گسترش یافت. بازگشت منابع وام‌های پرداخت‌شده نیز این امکان را فراهم می‌کند که چرخه حمایت از کسب‌وکارهای جدید ادامه پیدا کند.

موضوع اشتغال زنان در خود پلتفرم اسنپ نیز دنبال شده است. طبق اعلام این شرکت، در سال ۱۴۰۴ بیش از ۴۲۴ هزار کاربر راننده زن در سرویس درخواست خودرو فعالیت داشتند. در میان آن‌ها زنانی نیز حضور دارند که مسئول تأمین معاش خانواده هستند. اسنپ در قالب طرح معافیت از پرداخت کمیسیون، در فاصله شهریور تا اسفند ۱۴۰۳، ۴ هزار و ۶۲۸ زن سرپرست خانوار را به مدت شش ماه از پرداخت کمیسیون معاف کرد. این طرح پیش از آن نیز در سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹ اجرا شده بود.

اما مسئولیت اجتماعی در حوزه زنان صرفاً به اشتغال و درآمد محدود نمانده است. سلامت زنان نیز یکی دیگر از محورهای این اقدامات بوده است. اسنپ در سال ۱۴۰۴ برای دومین سال متوالی کمپین آگاهی‌بخشی درباره تشخیص زودهنگام سرطان پستان را اجرا کرد و امکان دریافت مشاوره آنلاین از پزشکان متخصص با تخفیف ۶۰ درصدی را در اختیار کاربران قرار داد. پیش از آن نیز در طرح نیکوکاری کلاب، برای تأمین بخشی از هزینه خرید دستگاه ماموگرافی سه‌بعدی با مؤسسه خیریه «بهنام دهش‌پور» همکاری کرده بود.

گروه دیگری که در این برنامه‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند، دختران ترخیص‌شده از سازمان بهزیستی هستند. اسنپ با همکاری بنیاد خیریه «روشنای امید ایرانیان» کارگاه‌های مهارت‌آموزی در حوزه‌هایی مانند کامپیوتر، تعمیر موبایل، خیاطی و بافندگی را تجهیز کرد. این فضاها قرار است سالانه امکان آموزش مهارت‌های کاربردی را برای حدود ۲۰۰ دختر فراهم کنند؛ مهارت‌هایی که می‌تواند در ورود آنان به زندگی مستقل و بازار کار مؤثر باشد.

در بخش حمایت اجتماعی نیز تجربه‌هایی از کمک به زنان آسیب‌دیده از خشونت و زنان زندانی وجود دارد. در یکی از طرح‌ها، با همکاری مؤسسه «ارتقای کیفیت زندگی زنان آتنا»، زمینه توانمندسازی و ایجاد فرصت اشتغال برای ۱۰۱ زن ساکن خانه‌های امن فراهم شد. همچنین در سال ۱۳۹۸، اسنپ بدهی شش زندانی زن در ندامتگاه شهر ری را پرداخت کرد تا زمینه بازگشت آنان به خانواده و زندگی فراهم شود.

این اقدامات در کنار حمایت از زنان سرپرست خانوار در مناطق زلزله‌زده کرمانشاه نیز قرار می‌گیرد. پس از زلزله سال ۱۳۹۶، اسنپ با همکاری مؤسسه نیکوکاری «مهربانه» ۲۰ سازه ضدزلزله را به خانواده‌های زنان سرپرست خانوار و توان‌یابان در ثلاث باباجانی اهدا کرد.

مرور این مجموعه اقدامات نشان می‌دهد مسئولیت اجتماعی در حوزه زنان، زمانی می‌تواند از یک اقدام تبلیغاتی فراتر برود که به ایجاد ظرفیت ماندگار منجر شود؛ یعنی آموزش، مهارت، دسترسی به سلامت، فرصت شغلی و استقلال اقتصادی را در کنار حمایت فوری قرار دهد. تجربه طرح‌های اجراشده از سوی اسنپ نیز نشان می‌دهد بخش مهمی از این مسیر، به‌جای کمک نقدی مستقیم، بر توانمندسازی زنان برای ایجاد درآمد و بازگشت به چرخه اقتصادی و اجتماعی استوار شده است.

با این حال، اثرگذاری واقعی چنین برنامه‌هایی را باید در تداوم نتایج آن‌ها سنجید؛ اینکه چند زن پس از پایان طرح توانسته‌اند شغل خود را حفظ کنند، چه میزان درآمد پایدار ایجاد شده و چند کسب‌وکار توانسته‌اند بدون حمایت اولیه ادامه دهند. پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند تصویر دقیق‌تری از میزان اثر اجتماعی این اقدامات و فاصله میان «اجرای یک طرح» و «ایجاد تغییر پایدار» ارائه کند.