مهاجرت بدون جا به جایی معلم ها از کشور در حال رخ دادن است! / خانواده های ایرانی مهاجر از ظرفیت معلمان داخل کشور با قیمت پایین تر از معلم های خارجی استفاده می کنند

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، سامان سلامیان، معلم و روانشناس، در گفت‌وگو با رکنا درباره مهاجرت معلمان و تغییرات بازار آموزش گفت: تصور عمومی این است که راه مهاجرت برای معلمان چندان باز نیست؛ اما واقعیت این است که امروز شکل مهاجرت در حوزه آموزش تغییر کرده است. بسیاری از معلمان ایرانی بدون اینکه از کشور خارج شوند، عملا در بازار آموزشی کشورهای دیگر فعالیت می‌کنند و درآمد دلاری دارند.

وی تاکید کرد: امروز معلمانی هستند که تنها با تسلط به زبان انگلیسی و در اختیار داشتن یک لپ‌تاپ، برای دانش‌آموزان خارج از کشور کلاس برگزار می‌کنند. حتی یکی از شاگردان خود من که در یکی از روستاهای لنگرود زندگی می‌کند، تقریبا تمام ساعات شبانه‌روز کلاس دارد و برای دانش‌آموزان خارج از ایران تدریس می‌کند. بسیاری از خانواده‌های ایرانی مقیم خارج ترجیح می‌دهند برای فرزندانشان از معلمان ایرانی استفاده کنند؛ به‌ویژه در دروسی مانند ریاضی، فیزیک، شیمی، کامپیوتر و برنامه‌نویسی. این خانواده‌ها، اگر بخواهند معلم خارجی برای تدریس استخدام کنند، باید هزینه‌های بالاتری پرداخت کنند؛ لذا ترجیح آنها، معلم‌های ایرانی، با قیمت پایین‌تر است. البته از آنجایی که این درآمد به صورت دلاری پرداخت می‌شود، برای معلمان ایرانی نیز بیشتر از کار کردن در بدنه آموزش فایده اقتصادی دارد.

پیوند آموزشی فراتر از مرزها؛ پرداخت هزینه تدریس در غیاب کلاس

این معلم و روانشناس در ادامه افزود: در دوران قطعی اینترنت و محدودیت‌های ناشی از فیلترینگ نیز اتفاقات جالبی رخ داد. برخی خانواده‌های ایرانی خارج از کشور حتی زمانی که کلاس‌ها برگزار نمی‌شد، برای حمایت از معلمان خود در ایران، هزینه جلسات را پرداخت می‌کردند. از طرف دیگر، معلمانی که امکان دسترسی به ابزارهای لازم برای ادامه تدریس را داشتند، بخشی از دانش‌آموزان سایر معلمان را نیز جذب کردند. امروز حتی آموزش مهارت‌هایی مانند مکعب روبیک هم به شکل آنلاین و برای مخاطبان خارج از کشور انجام می‌شود.

سلامیان گفت: البته موفقیت در این بازار فقط به دانش علمی وابسته نیست. معلمی که بتواند به‌صورت آنلاین تدریس کند، باید قدرت ارتباط‌گیری، فن بیان و توانایی نگه داشتن تمرکز دانش‌آموز را هم داشته باشد. در فضای آنلاین، معلم باید بتواند دانش‌آموز را پشت صفحه لپ‌تاپ یا تلفن همراه نگه دارد و این مهارتی فراتر از دانش تخصصی است.

وی اظهار کرد: موضوع نگران‌کننده اینجاست که بخشی از توان آموزشی کشور، بدون خروج فیزیکی معلمان، در اختیار بازارهای آموزشی خارج از ایران قرار گرفته است. معلم در ایران زندگی می‌کند اما دانش، تجربه و زمان او صرف کسانی می‌شود که خارج از کشور هستند. به اعتقاد من این اتفاق در برخی موارد حتی از مهاجرت فیزیکی معلمان هم نگران‌کننده‌تر است.

این معلم و روانشناس گفت: کشورهایی که مسیر توسعه را طی کرده‌اند، همواره روی آموزش سرمایه‌گذاری کرده‌اند. نمونه‌های شناخته‌شده آن ژاپن و آلمان پس از جنگ جهانی دوم هستند؛ اما امروز فشارهای اقتصادی باعث شده حتی معلمانی که صرفا از روی علاقه در حوزه آموزش فعالیت می‌کردند، جذب بازارهای دلاری شوند. تفاوت ارزش پول ملی با درآمدهای ارزی، انگیزه بسیار بالایی برای این جابه‌جایی ایجاد کرده است.

آرزوی پزشکی در میان دانشجویان فرهنگیان

وی با اشاره به اینکه در سال‌های اخیر اتفاق دیگری نیز رخ داده است، اظهار کرد: موارد متعددی مشاهده می‌شود که دانشجویان دانشگاه فرهنگیان یا فارغ‌التحصیلان آن، دوباره در کنکور شرکت می‌کنند تا وارد رشته‌هایی مانند پزشکی شوند. این افراد زمانی وارد دانشگاه فرهنگیان شده بودند تا معلم شوند؛ اما اکنون به دلیل شرایط اقتصادی، مسیر دیگری را انتخاب می‌کنند. این موضوع نشان می‌دهد که دانشگاه فرهنگیان نیز در برخی موارد دیگر آن کارکردی را که برای آن تعریف شده بود، به‌طور کامل ایفا نمی‌کند.

سلامیان در ادامه افزود: تورم نیز به شکل مستقیم به آموزش آسیب زده است. قیمت کتاب‌های کمک‌آموزشی، کاغذ و جزوات آموزشی به‌شدت افزایش یافته است. امروز قیمت کتاب برای بسیاری از خانواده‌ها به کالایی گران تبدیل شده و خرید منابع کمک‌آموزشی دیگر مانند گذشته امکان‌پذیر نیست. حتی برخی کسب‌وکارهای کوچک وابسته به مدارس، مانند مراکز تکثیر و چاپ جزوات، با بحران جدی روبه‌رو شده‌اند؛ زیرا هزینه کاغذ و چاپ به حدی افزایش یافته که ادامه فعالیت برای آنها دشوار شده است.

بیشترین فرصت‌ها در اختیار معلمان ریاضی، فیزیک، شیمی، علوم پایه و برنامه‌نویسی قرار دارد

این معلم و روانشناس گفت: باید توجه داشت که مهاجرت معلمان فقط یک مسئله اقتصادی نیست. معلم برای دانش‌آموز یک الگو و مرجع فکری است. وقتی دانش‌آموز می‌بیند معلمش در کشور دیگری زندگی می‌کند یا دائما به فکر خروج از کشور است، این پیام به‌صورت غیرمستقیم به او منتقل می‌شود که آینده در جای دیگری ساخته می‌شود. به همین دلیل معتقدم مهاجرت معلمان فقط جابه‌جایی نیروی انسانی نیست؛ بلکه در بسیاری موارد مهاجرت امید است. البته امکان فعالیت در بازارهای آموزشی بین‌المللی برای همه معلمان یکسان نیست. بیشترین فرصت‌ها در اختیار معلمان ریاضی، فیزیک، شیمی، علوم پایه و برنامه‌نویسی قرار دارد. دروس عمومی یا برخی رشته‌های تخصصی دیگر معمولاً در بازارهای خارجی تقاضای کمتری دارند. از سوی دیگر، معلمان ایرانی با رقبای جدی مانند معلمان هندی مواجه هستند که هم تسلط زبانی بالایی دارند و هم با دستمزدهای پایین‌تر فعالیت می‌کنند.

امکانات پیچیده‌ای لازم نیست؛ یک لپ‌تاپ و تسلط به زبان انگلیسی کافی است

وی در پایان اظهار کرد: برای ورود به این فضا، امکانات پیچیده‌ای لازم نیست. در بسیاری موارد یک لپ‌تاپ، یک تبلت یا قلم نوری و تسلط به زبان انگلیسی کافی است؛ اما آنچه در نهایت تعیین‌کننده خواهد بود، کیفیت تدریس و توانایی ارتباط موثر با دانش‌آموزان است. اگر امروز نسبت به این روند بی‌تفاوت باشیم، آثار آن در سال‌های آینده آشکار خواهد شد. آموزش مانند بیماری‌های خاموش است؛ آسیب‌های آن فورا دیده نمی‌شود؛ اما زمانی که کمبود نیروی انسانی متخصص، افت کیفیت آموزش و کاهش سرمایه اجتماعی خود را نشان دهد، جبران آن بسیار دشوار خواهد بود. به همین دلیل مهاجرت معلمان و خروج تدریجی ظرفیت‌های آموزشی کشور را باید یک هشدار جدی برای آینده دانست.