تالاب مهارلو در آستانه نابودی/ تهدیدی جدی برای شیراز و سلامت عمومی

به گزارش رکنا، تالاب مهارلو، نگین طبیعی استان فارس و یکی از مهم‌ترین اکوسیستم‌های ایران، این روزها در برابر یک بحران بزرگ زیست‌محیطی و اقتصادی قرار گرفته است. بحران‌هایی که نه‌تنها زندگی هزاران موجود زنده، بلکه سرنوشت زیرساخت‌های شهری و سلامت عمومی شیراز را تهدید می‌کند.

در گوشه‌ای از جنوب ایران، جایی که دشت‌های وسیع و آسمان صاف فارس بر بستر تالاب مهارلو سایه انداخته، یک تغییر هیدرولوژیکی بی‌سابقه در حال وقوع است. سطح آب‌های زیرزمینی در این منطقه به شدت کاهش یافته است؛ کاهش‌ای که نه‌تنها آب‌های زیرسطحی را از تالاب جدا کرده بلکه باعث شده جریان طبیعی آب که روزگاری برای حیات تالاب حیاتی بود، اکنون به‌جای اینکه وارد تالاب شود، از بستر آن به سمت اراضی کشاورزی اطراف پمپاژ شود.

 مهارلو در حال "خالی شدن"

سیدحسن طباطبایی، رئیس اداره حفاظت و احیای تالاب‌های اداره‌کل حفاظت محیط زیست فارس، از شرایط نگران‌کننده این تالاب خبر می‌دهد. او توضیح می‌دهد که در گذشته، حتی در فصول خشک سال، تالاب مهارلو از آب‌های زیرسطحی تغذیه می‌شد و به همین دلیل، هرگز خشک شدن کامل آن امکان‌پذیر نبود. اما امروز، شرایط به گونه‌ای تغییر کرده است که شیب هیدرولوژیکی تالاب به‌شدت منفی شده و آب به‌جای ورود به تالاب، از آن خارج می‌شود.

این تغییرات در نتیجه برداشت بی‌رویه آب‌های زیرزمینی در سال‌های گذشته، به‌ویژه پس از مصوبه سال ۱۳۸۹ مجلس که مجوز برداشت از چاه‌های حفرشده قبل از سال ۸۵ را صادر کرد، به وقوع پیوسته است. طباطبایی به این نکته اشاره می‌کند که «تراز آب زیرزمینی در گذشته بالاتر از کف بستر تالاب بود»، اما حالا بستر تالاب به دلیل کاهش سطح آب، عملاً خشک و خالی از آب شده است.

فرونشست زمین؛ زنگ خطری برای شیراز

اما بحران تالاب مهارلو تنها به خشکی آن محدود نمی‌شود. پیامدهای این وضعیت فراتر از نابودی یک اکوسیستم است و در حال حاضر به یکی از بزرگ‌ترین تهدیدات زیست‌محیطی و اقتصادی برای شیراز تبدیل شده است. فرونشست زمین در اطراف تالاب مهارلو، به‌ویژه در مناطقی که برداشت‌های بی‌رویه آب صورت گرفته، منجر به آسیب به زیرساخت‌های حیاتی شهر مانند خطوط برق، آب و گاز، جاده‌ها و حتی منازل مسکونی شده است.

این فرونشست‌ها می‌تواند در سال‌های آینده مشکلات جدی برای ساکنان شیراز و روستاهای اطراف ایجاد کند. در صورتی که این روند ادامه یابد، شکست خطوط گاز و آب، تخریب جاده‌ها و آسیب به ساختمان‌ها می‌تواند هزینه‌های هنگفتی به دولت و مردم تحمیل کند. طباطبایی هشدار می‌دهد که اگر اقدامات فوری انجام نشود، این بحران می‌تواند به یک فاجعه ملی تبدیل شود.

گردوغبار سمی؛ خطراتی برای سلامت عمومی

اگر خشک شدن تالاب مهارلو به خودی خود کافی نباشد، تهدید دیگری نیز در کمین است: گردوغبار سمی. طبق گفته طباطبایی، در صورتی که این تالاب به‌طور کامل خشک شود، گردوغبار حاصل از آن می‌تواند حاوی مواد آلاینده و عناصر سنگین باشد که برای سلامت مردم بسیار خطرناک است. این گردوغبار می‌تواند بیماری‌های تنفسی و حتی برخی بیماری‌های صعب‌العلاج را در میان ساکنان شیراز و روستاهای پیرامون افزایش دهد.

گردوغبار مهارلو به‌واسطه آلایندگی‌هایی که از صنایع اطراف و فاضلاب‌های شهری جذب کرده، با گردوغبار معمولی که از تالاب‌های خشک‌شده دیگر منطقه‌ها مانند بختگان و طشک منتشر می‌شود، تفاوت دارد. این گردوغبار، به‌جای اینکه صرفاً نمک یا خاک باشد، ممکن است حاوی مواد شیمیایی و آلاینده‌های صنعتی باشد که می‌تواند خطرات جدی برای سلامت عمومی ایجاد کند.

حقابه و مقابله با آلایندگی‌ها

در حالی که وضعیت تالاب مهارلو در شرایط بحرانی قرار دارد، رئیس اداره حفاظت محیط زیست فارس تأکید می‌کند که نخستین و ضروری‌ترین گام برای احیای این تالاب تأمین حقابه آن است. طبق قانون، تأمین آب مورد نیاز تالاب‌ها باید بعد از تأمین نیازهای شرب به‌عهده وزارت نیرو باشد، و در حال حاضر، این حقابه برای مهارلو تعیین شده است. تأمین این حقابه می‌تواند به حفظ حیات تالاب و جلوگیری از مشکلات بیشتر کمک کند.

همچنین، یکی از دیگر راهکارهای حیاتی برای حفاظت از مهارلو، کنترل آلایندگی‌ها و جلوگیری از ورود فاضلاب‌ها و مواد آلاینده به این تالاب است. طباطبایی از پیگیری جدی این موضوع سخن می‌گوید و افزود که برای صنایع آلوده‌کننده، جرایم سنگینی در نظر گرفته شده است و اقدامات قانونی در این راستا آغاز شده است.

 لزوم توجه به ابعاد اقتصادی بحران

با توجه به اینکه بحران تالاب مهارلو جنبه‌های زیست‌محیطی، اجتماعی و اقتصادی دارد، طباطبایی پیشنهاد می‌کند که برای جلب توجه بیشتر مسئولان و مردم به اهمیت این بحران، باید به جنبه‌های اقتصادی آن نیز پرداخته شود. او اشاره می‌کند که «هزینه‌های درمان بیماری‌های ناشی از آلاینده‌ها و خسارات زیرساختی ناشی از فرونشست زمین، ده‌ها برابر درآمدی است که برخی صنایع از مصرف آب یا فعالیت در حوضه تالاب کسب می‌کنند». به همین دلیل، باید با زبان عدد و هزینه‌های اقتصادی وارد عرصه تصمیم‌گیری‌ها شویم تا روند حفاظت از تالاب‌ها و اکوسیستم‌های مشابه تسهیل شود.

روزهای سخت تالاب مهارلو

تالاب مهارلو، روزهای سختی را پشت سر می‌گذارد. بحران کم‌آبی، فرونشست زمین، تهدیدهای سلامت عمومی و آسیب‌های اقتصادی، همه و همه بر شانه‌های این اکوسیستم طبیعی سنگینی می‌کنند. اما همچنان امید به احیای آن وجود دارد؛ امیدی که نیازمند عزم جدی مسئولان، تغییر رویکرد در مدیریت منابع آب و مقابله با آلایندگی‌ها است. اگر هرچه سریع‌تر به این بحران رسیدگی نشود، مهارلو نه‌تنها یک تالاب، بلکه یک هشدار جدی برای آینده زیست‌محیطی و اقتصادی ایران خواهد بود.