فیلم راز کتیبه بیستون / روایت داریوش از ۹ محکوم به مرگ
کتیبه بیستون یکی از مهمترین اسناد تصویری و نوشتاری جهان باستان به شمار می رود؛ اثری برجسته از دوره هخامنشی که روایت رسمی به قدرت رسیدن داریوش یکم را در دل کوه ثبت کرده است.
این کتیبه بر دامنه کوه بیستون در استان کرمانشاه حجاری شده و به خط میخی در سه زبان فارسی باستان، ایلامی و اکدی (بابلی نو) نوشته شده است. داریوش در این متن، خود را «شاه شاهان، شاه در پارس و ماد، پسر ویشتاسب» معرفی میکند و نسب خود را به هخامنش میرساند؛ اقدامی که تلاشی آشکار برای تثبیت مشروعیت سلطنت او محسوب می شود.
در نقشبرجسته، داریوش با پای خود بر سینه گئومات مغ ایستاده است؛ فردی که به گفته او با معرفی خود بهجای بردیا بر تخت نشسته بود. روبهروی شاه، صفی از اسیران با دستها و گردنهای بسته دیده میشوند؛ ۹ شورشی که هر یک نماینده منطقهای از امپراتوری بودند و به اتهام قیام علیه شاه، محکوم به مرگ شدند. در میان آنان نامهایی چون آثرین، ندئیتبئیر، فرورتیش، وهیزدات، آرخا و فرادا دیده میشود و آخرین نفر، سکونخا شاه سکاهاست که پس از سرکوب شورشش به تصویر افزوده شد.
ماجرا به سالهای آغازین سلطنت داریوش بازمیگردد؛ دورهای پرآشوب پس از مرگ کمبوجیه که شورشهایی گسترده در پارس، ماد، ارمنستان، آشور، مصر و دیگر نواحی شکل گرفت. داریوش مدعی است با همراهی هفت تن از بزرگان پارسی، گئومات را کشت و سپس طی حدود یکسالونیم شورشها را سرکوب کرد.
از نظر زبانی نیز این کتیبه اهمیتی ویژه دارد؛ زیرا برای نخستینبار فارسی باستان بهعنوان زبان رسمی نوشتاری در کنار ایلامی و اکدی ثبت شد. افزوده شدن تصویر سکونخا و بازنویسی بخشی از متن ایلامی نشان میدهد این اثر در چند مرحله تکمیل شده است.
امروزه کتیبه بیستون بهعنوان سندی کمنظیر از تاریخ سیاسی و هنری دوره هخامنشی شناخته میشود و در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است؛ روایتی سنگی از قدرت، مشروعیت و سرکوب شورشها در یکی از مهمترین مقاطع تاریخ ایران باستان.
ارسال نظر