رمز یک بار مصرف برای کارت سوخت / مسئولان از کاهش مصرف و مقابله با قاچاق می گویند، رانندگان از صف های طولانی + فیلم

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، اگر تا همین چند وقت پیش کارت سوخت اضطراری جایگاه برای بسیاری از رانندگان راه حل ساده ای برای سوخت گیری بود، حالا استفاده از این کارت با یک مرحله جدید همراه شده است؛ مرحله ای که راننده باید ابتدا کارت بانکی خود را ارائه کند، رمز یا توکن موقت دریافت کند و سپس با وارد کردن آن، امکان استفاده از کارت اضطراری جایگاه را پیدا کند.

به این ترتیب، رمز ثابت کارت های آزاد جایگاه که سال ها برای سوخت گیری اضطراری مورد استفاده قرار می گرفت، جای خود را به رمزهای یک بار مصرف داده است؛ تغییری که هدف آن افزایش شفافیت و کنترل مصرف سوخت عنوان شده، اما در اجرا نگرانی هایی درباره افزایش زمان انتظار و تشکیل صف های طولانی تر ایجاد کرده است.

کارت آزاد، دیگر آن کارت آزاد قبلی نیست

در سازوکار جدید، راننده ای که کارت سوخت شخصی در اختیار ندارد یا به هر دلیل نمی تواند از کارت خود استفاده کند، برای استفاده از کارت اضطراری جایگاه باید ابتدا فرآیند دریافت رمز را طی کند.

کارت بانکی ارائه می شود، رمز موقت صادر می شود، رمز در سامانه وارد می شود و پس از تایید، کارت اضطراری امکان استفاده پیدا می کند.

هر یک از این مراحل اگر تنها چند دقیقه زمان ببرد، در یک جایگاه شلوغ می تواند به معطلی چندین خودرو منجر شود. در شرایطی که چند نفر همزمان به کارت اضطراری نیاز داشته باشند، زمان انتظار می تواند بیشتر نیز شود.

گزارش های میدانی از برخی جایگاه ها نشان می دهد رانندگان از طولانی شدن فرآیند سوخت گیری گلایه دارند و در مواردی، معطلی آنها در صف به ده ها دقیقه رسیده است.

یکی از رانندگان با اشاره به تجربه خود می گوید پس از مدت طولانی انتظار، برای دریافت کارت اضطراری با فرآیند جدید دریافت رمز مواجه شده و این وضعیت را رضایت بخش نمی داند.

وقتی نداشتن کارت بانکی، یعنی نداشتن امکان سوخت گیری

یکی از پرسش های مهم درباره این طرح، وضعیت افرادی است که کارت بانکی همراه خود ندارند یا به هر دلیل امکان استفاده از کارت بانکی برای آنها فراهم نیست.

اگر قرار باشد کارت اضطراری جایگاه تنها پس از دریافت رمز از طریق کارت بانکی فعال شود، راننده ای که کارت بانکی همراهش نیست، ممکن است عملا امکان استفاده از کارت اضطراری را از دست بدهد.

این موضوع زمانی جدی تر می شود که خودروی فرد در جایگاه متوقف شده و ادامه مسیر بدون سوخت گیری برای او امکان پذیر نباشد.

در چنین شرایطی، یک طرح با هدف افزایش شفافیت نباید به گونه ای اجرا شود که بخشی از شهروندان را در ابتدایی ترین مرحله سوخت گیری با مانع مواجه کند.

اختلال دستگاه ها؛ حلقه دیگری از زنجیره معطلی

ماجرا فقط به دریافت رمز محدود نمی شود.

برخی جایگاه داران از اختلال دستگاه های کارت خوان و مشکلات ارتباطی نیز گلایه دارند. در صورتی که دستگاه کارت خوان یا سامانه بانکی با مشکل مواجه شود، فرآیند دریافت رمز نیز متوقف یا طولانی خواهد شد.

این اختلال ها زمانی که در ساعات پرتردد اتفاق بیفتند، می توانند صف جایگاه را به سرعت طولانی کنند.

در چنین وضعیتی، هر خودرویی که چند دقیقه بیشتر معطل شود، بخشی از زمان رانندگان پشت سر خود را نیز افزایش می دهد؛ موضوعی که در نهایت می تواند به کاهش سرعت خدمات رسانی جایگاه منجر شود.

۴۰ درصد مصرف بنزین با کارت اضطراری انجام می شود

اهمیت موضوع زمانی بیشتر مشخص می شود که بدانیم به گفته محمدصادق عظیمی فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران، حدود ۴۰ درصد مصرف بنزین کشور با کارت اضطراری جایگاه ها انجام می شود.

عظیمی فر یکی از مشکلات کارت های اضطراری موجود را موضوع «تصدی گری» عنوان کرده و گفته است مردم برای استفاده از این کارت ها باید آن را از جایگاه دار یا متصدی جایگاه دریافت کنند.

به گفته وی، برای حل این مشکل و همچنین افزایش شفافیت در سوخت گیری، طرح های مختلفی به صورت آزمایشی در حال اجراست که یکی از آنها «شناسه دار کردن کارت های اضطراری جایگاه ها» است.

نکته قابل توجه این است که مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش خود نیز تاکید کرده این طرح در مرحله آزمایشی قرار دارد و «ایرادهایی دارد که در حال برطرف شدن است».

هدف طرح چیست؟

دفاع مسئولان از اجرای این طرح بر یک موضوع اصلی استوار است: شفاف شدن مصرف سوخت و امکان شناسایی انحراف ها.

عظیمی فر با اشاره به استفاده از ابزارهای هوشمند و دوربین های پلاک خوان در جایگاه های سوخت گفته است در یک مورد مشخص شده یک خودرو طی بازه ای دو تا سه هفته ای، نزدیک به ۷۰ بار از کارت آزاد جایگاه برای سوخت گیری استفاده کرده است.

به گفته وی، استفاده از داده ها و ابزارهای هوشمند می تواند امکان شناسایی چنین مواردی را فراهم کند و مانع از انحراف سوخت شود.

این استدلال در شرایطی مطرح می شود که اختلاف قیمت سوخت در داخل و کشورهای همسایه، انگیزه اقتصادی قابل توجهی برای قاچاق و انحراف سوخت ایجاد کرده است.

مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش نیز با اشاره به همین اختلاف قیمت تاکید کرده است که در صورت انحراف سوخت یارانه ای، منابعی که متعلق به مردم است در اختیار سوء استفاده کنندگان قرار می گیرد.

نرخ سوم بنزین؛ یک تغییر دیگر در الگوی مصرف

طرح شناسه دار کردن کارت های اضطراری تنها اقدام جدید در حوزه مدیریت مصرف سوخت نیست.

مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش اخیرا درباره آثار اجرای «نرخ سوم بنزین» اعلام کرده است که مصرف بنزین در مقایسه با بازه مشابه سال گذشته حدود ۳ درصد کاهش یافته و مصرف CNG نیز حدود ۱۲ درصد افزایش پیدا کرده است.

به گفته عظیمی فر، افزایش مصرف CNG به ویژه در حمل و نقل عمومی و سکوهای اینترنتی نشان می دهد تغییرات تدریجی در سیاست سوخت می تواند رفتار مصرف کنندگان را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

وی تاکید کرده است که مجموعه ای از طرح ها برای مدیریت و شفاف سازی مصرف سوخت در مراحل مختلف اجرا می شود و پس از دریافت بازخورد و رفع ایرادها، در صورت موفقیت می تواند به جامعه آماری بزرگ تری تسری پیدا کند.

مسئولان: رضایت مردم باید در اولویت باشد

با وجود هدف گذاری برای شفاف سازی و مقابله با قاچاق، خود مسئولان نیز بر ضرورت توجه به تجربه مصرف کننده تاکید دارند.

عظیمی فر تصریح کرده است که اگر قرار باشد طرحی در حوزه سوخت گیری در جایگاه ها اجرا و به سطح کشور تسری پیدا کند، رضایت مصرف کنندگان و تجربه کاربری باید در آن لحاظ شود.

این اظهارنظر اهمیت یک نکته را بیشتر می کند: موفقیت یک طرح تنها با میزان کنترل و نظارتی که ایجاد می کند سنجیده نمی شود؛ سرعت و سهولت اجرای آن برای میلیون ها مصرف کننده نیز بخشی از موفقیت طرح است.

اگر راننده برای دریافت کارت اضطراری مجبور باشد چند مرحله اضافی را طی کند، اگر دریافت رمز با اختلال مواجه شود یا اگر قطع ارتباط دستگاه های بانکی فرآیند سوخت گیری را متوقف کند، نتیجه در سطح جایگاه چیزی جز افزایش صف و نارضایتی نخواهد بود.

کارت سوخت و کارت بانکی؛ مسیر قانونی به کدام سمت می رود؟

در کنار این طرح های آزمایشی، موضوع اتصال کارت سوخت به کارت بانکی نیز در قانون برنامه هفتم پیشرفت مورد توجه قرار گرفته است.

بر اساس ماده ۴۶ برنامه هفتم، اتصال کارت سوخت به کارت بانکی افراد یکی از مسیرهای پیش بینی شده برای مدیریت و شفاف سازی مصرف سوخت است.

این رویکرد می تواند امکان شناسایی دقیق تر مصرف کننده، ثبت بهتر اطلاعات سوخت گیری و کنترل هدفمندتر یارانه سوخت را فراهم کند.

با این حال، تفاوت مهمی میان «ایجاد زیرساخت هوشمند برای مدیریت مصرف» و «افزایش مراحل سوخت گیری برای مصرف کننده» وجود دارد؛ موضوعی که باید در طراحی و اجرای طرح های جدید مورد توجه قرار گیرد.

آزمون اصلی؛ آیا طرح آزمایشی اصلاح می شود؟

اکنون طرح شناسه دار کردن کارت های اضطراری در مرحله ای قرار دارد که عملکرد آن در میدان واقعی و در میان مصرف کنندگان در حال سنجش است.

از یک سو، مقابله با قاچاق و انحراف سوخت و ایجاد شفافیت در مصرف، ضرورتی است که نمی توان از آن چشم پوشی کرد. از سوی دیگر، نباید فراموش کرد که هر تغییر در فرآیند سوخت گیری مستقیما با زندگی روزمره میلیون ها راننده ارتباط دارد.

به همین دلیل، شاخص موفقیت این طرح فقط تعداد کارت های شناسایی شده یا میزان اطلاعات جمع آوری شده نیست؛ بلکه باید دید یک راننده برای دریافت کارت اضطراری و آغاز سوخت گیری چقدر زمان صرف می کند، در صورت نداشتن کارت بانکی چه راهکاری برای او وجود دارد و سامانه های بانکی و دستگاه های جایگاه تا چه اندازه پایدار و در دسترس هستند.

اگر این مشکلات در مرحله آزمایشی برطرف شود، طرح می تواند به سمت هدف اصلی خود یعنی شفافیت بیشتر و مقابله با انحراف سوخت حرکت کند؛ اما اگر نتیجه اجرای آن چیزی جز صف های طولانی تر، معطلی بیشتر و نارضایتی رانندگان نباشد، بازنگری در شیوه اجرا اجتناب ناپذیر خواهد بود.

در نهایت، مسئله اصلی این است که شفافیت در مصرف سوخت نباید به قیمت سخت تر شدن سوخت گیری مردم تمام شود. راه حل موفق، راه حلی است که هم مسیر قاچاق و انحراف سوخت را دشوارتر کند و هم راننده ای را که برای چند لیتر بنزین به جایگاه مراجعه کرده، پشت صف های طولانی و فرآیندهای پیچیده گرفتار نکند.