کاپیتان زن جاده‌ ها / روایت زندگی و سختی‌ های رانندگی ترانزیت و اتوبوس از زبان یک زن + فیلم

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، رانندگی اتوبوس و ترانزیت، شغلی است که پشت ظاهر ساده آن، ساعت ها رانندگی، خستگی، بی خوابی، دوری از خانواده و مواجهه با خطرهای جاده ای پنهان شده است؛ شغلی که حضور زنان در آن هنوز برای بسیاری از مردم صحنه ای متفاوت و گاه غیرمنتظره محسوب می شود. اما برای "اعظم صدری" که شش سال است پشت فرمان اتوبوس می نشیند، این شغل بخشی از زندگی اوست؛ زنی که مسیرهای طولانی داخلی و خارجی را طی کرده و در کنار علاقه به رانندگی، با دشواری هایی مواجه شده که به گفته خودش، پیش از ورود به این حرفه کمتر درباره آنها به زنان گفته می شود. او از تجربه هایش در جاده، واکنش مردم به حضور یک زن پشت فرمان اتوبوس، سختی های جسمی و روانی این شغل، مشکلات زنان برای ورود به بازار کار، نبود یک مسیر مشخص برای رسیدگی به مسائل رانندگان زن و حتی خطرهایی می گوید که ممکن است یک راننده تازه کار را بدون آگاهی کافی تهدید کند.

روایتی از پشت فرمان اتوبوس؛ جایی که به گفته او، علاقه به رانندگی به تنهایی کافی نیست و برای ماندن در این حرفه، حمایت، آموزش و امنیت شغلی هم لازم است.

اولین بار که پشت فرمان نشستم، فکر می کردم خیلی سخت است

اعظم صدری، راننده اتوبوس، حدود شش سال است که در این حرفه فعالیت می کند. او می گوید علاقه به تجربه کارهای متفاوت، از کودکی در وجودش بوده و پیش از رانندگی اتوبوس، مشاغل مختلفی را تجربه کرده است؛ از خیاطی و آرایشگری گرفته تا آموزش آشپزی و شیرینی پزی و فعالیت در شرکت نفت.

او درباره نخستین تجربه رانندگی با اتوبوس می گوید:«حس خیلی قشنگی داشتم. فکر می کردم خیلی سخت است، اما وقتی پشت فرمان نشستم، دیدم مثل ماشین های دیگر است. همان لحظه برایم جذابیت داشت و خیلی راحت و ریلکس پشت فرمان نشستم.»

به گفته او، نخستین تجربه رانندگی اش در دوران کرونا و همراه با محدودیت های آن دوره بوده، اما همین تجربه باعث نشده علاقه اش به این شغل کمتر شود.

مردم با دیدن راننده زن تعجب می کنند

این راننده زن درباره واکنش مردم به حضور زنان پشت فرمان اتوبوس می گوید نگاه ها متفاوت است؛ برخی از مردم با دیدن یک راننده زن تعجب می کنند و برخی دیگر با تشویق از او استقبال می کنند.

او می گوید:«در چشم عوام، دیدن یک خانم راننده اتوبوس صحنه جالبی است. بعضی ها می گویند چرا یک خانم وارد این کار شده، اما خیلی از همکاران هم می گویند آفرین، شیرزن است و از این کار استقبال می کنند.»

او معتقد است کسی که سختی های این شغل را از نزدیک دیده باشد، نگاه متفاوتی به راننده زن خواهد داشت.

کمردرد، پادرد و بی خوابی؛ سختی هایی که دیده نمی شود

به گفته این راننده، یکی از دشوارترین بخش های کار برای زنان، فشار جسمی و خستگی ناشی از رانندگی طولانی است.

«یک خانمی که پشت فرمان می نشیند، استقامت یک آقا را ندارد. کمردرد، پادرد و بی خوابی هست. خیلی ها شب ها خوابشان می گیرد. من خودم در رانندگی شب مشکل ندارم و خوابم نمی گیرد، اما اینها بخشی از سختی های کار است.»

او همچنین به مشکل دیگری اشاره می کند؛ زمانی که اتوبوس در جاده دچار نقص فنی می شود. به گفته او، در چنین شرایطی ممکن است یک راننده زن نتواند مانند یک راننده مرد از عهده برخی امور فنی و سنگین برآید.

این راننده معتقد است زنان برای انجام این شغل باید علاوه بر مهارت رانندگی، با ساختار فنی اتوبوس و دشواری های واقعی کار نیز آشنا باشند.

ما کف ترمینال به دنیا نیامده ایم

یکی از انتقادهای جدی این راننده به نحوه ورود افراد، به ویژه زنان، به حرفه رانندگی اتوبوس است.

او می گوید داشتن گواهینامه پایه یک به تنهایی به معنای داشتن تجربه حرفه ای رانندگی اتوبوس نیست: «کسی واقعا این کاره است که مدتی شاگردی کرده باشد، اتوبوس را بشناسد و چم و خم آن را بداند. ما که کف ترمینال به دنیا نیامده ایم و شاگردی نکرده ایم که یکباره پله هایش را بالا برویم و پشت فرمان بنشینیم.»

او می گوید به اعتقاد خودش، زنان نمی توانند به شکل مداوم و فشرده، مسیرهای رفت و برگشتی طولانی را پشت سر بگذارند و باید شرایط جسمی و توانایی های آنها نیز در برنامه ریزی کاری مورد توجه قرار گیرد.

گواهینامه دادن کافی نیست؛ زن باید بتواند از آن استفاده کند

این راننده یکی از مشکلات اصلی زنان را پس از دریافت گواهینامه پایه یک، پیدا کردن کار می داند.

به گفته او، زنی که گواهینامه پایه یک گرفته است، برای ورود به بازار کار عملا با یک مانع بزرگ مواجه می شود؛ چرا که معمولا نه مالک اتوبوس است و نه کسی حاضر است یک اتوبوس گران قیمت را در اختیار راننده ای قرار دهد که تازه وارد این حرفه شده است.

او تاکید می کند:«اگر خانمی گواهینامه پایه یک گرفته و می خواهد کار کند، یا باید صاحب اتوبوس باشد یا شراکت و پشتوانه ای داشته باشد. اگر اینها را نداشته باشد، واقعا سخت است.»

به اعتقاد او، صدور گواهینامه باید همراه با ایجاد مسیر مشخص برای ورود به بازار کار باشد؛ در غیر این صورت، زنان گواهینامه می گیرند اما امکان استفاده واقعی از مهارت خود را پیدا نمی کنند.

خطرهایی که یک راننده تازه کار ممکن است از آنها خبر نداشته باشد

او همچنین نسبت به نبود آموزش های کافی پیش از ورود زنان به این حرفه هشدار می دهد و می گوید زنان تازه وارد ممکن است با افرادی مواجه شوند که شناخت کافی از آنها ندارند و در نتیجه در معرض سوءاستفاده قرار بگیرند.

این راننده پیشنهاد می کند پیش از ورود زنان به کار حرفه ای، دوره های توجیهی برای آنها برگزار شود تا با خطرهای محیط کار، نحوه شناسایی افراد و شیوه درست ورود به حرفه آشنا شوند.

او در همین زمینه از تجربه ای که یکی از زنان برایش تعریف کرده، می گوید:«یک خانم برایم تعریف می کرد که به او گفته بودند بیا برویم ترکیه. او را برده بودند و صبح که به مقصد رسیدند، متوجه شده بود موضوع ماشین و بار با چیزی که فکر می کرده متفاوت است و بار قاچاق حمل شده است. می گفت به او فقط سه میلیون تومان برای یک هفته داده بودند. اگر آن بار لو می رفت، ممکن بود این زن سال ها زندان برود.»

او این ماجرا را نمونه ای از ضرورت آگاهی بخشی و حمایت از زنان پیش از ورود به این حرفه می داند و تاکید می کند زنان نباید بدون شناخت کافی از محیط و افرادی که قرار است با آنها کار کنند، وارد چنین شغلی شوند.

چرا برای مشکلات زنان، همیشه باید به یک آقا مراجعه کنیم؟

یکی از مطالبات اصلی این راننده، ایجاد یک بخش یا سازوکار مشخص برای رسیدگی به مسائل زنان راننده است.

او می گوید بسیاری از مشکلات زنان ممکن است مسائل خاصی باشد که یک زن ترجیح دهد آن را با یک مسئول زن در میان بگذارد:«آیا یک آقا متوجه می شود یک خانم چه مشکل خاصی دارد؟ باید یک خانم آنجا باشد که راننده زن بتواند راحت به او مراجعه کند و حرف دلش را بزند.»

به گفته او، در ساختار مربوط به رانندگان باید افرادی از میان زنان با تجربه این حرفه حضور داشته باشند تا زنان راننده برای طرح مشکلات خود مجبور نباشند از این دفتر به آن دفتر و از این ترمینال به ترمینال دیگر مراجعه کنند.

او تاکید دارد که این موضوع به معنای زنانه یا مردانه بودن شغل نیست:«من معتقدم شغل اصلا زن و مرد ندارد. اما اگر قرار است زنان در این حرفه حضور داشته باشند، باید بخشی از ساختار هم برای رسیدگی به مسائل آنها در نظر گرفته شود.»

مشکل قانونی را نباید با تلفن و کدخدامنشی حل کرد

این راننده همچنین از تجربه شخصی خود در مراجعه برای حل یک مشکل اداری می گوید و معتقد است مسائل قانونی باید از مسیر قانونی حل شوند، نه با تماس های تلفنی و واسطه گری.

او می گوید برای حل یک مشکل کاری، ابتدا به یکی از همکاران مرد مراجعه کرده، اما به جای اینکه موضوع از مسیر اداری دنبال شود، تماس های متعددی با افراد مختلف گرفته شده است.

«گفتم اگر کار قانونی است، قانونی انجامش بدهید. این که بین زن و شوهر نیست که ریش سفید و واسطه بخواهد مشکل را حل کند. کار قانونی، روال اداری دارد.»

به گفته او، در نهایت نه تنها به حق کامل خود نرسیده، بلکه از میزان حقوقی که قرار بوده دریافت کند نیز کاسته شده است.

در جاده بیشتر از چه چیزی می ترسم؟ از راننده های مزاحم!

این راننده که مسیرهای طولانی داخلی و خارجی را تجربه کرده، می گوید تاکنون حادثه جدی برایش رخ نداده و از رانندگی در جاده هراس خاصی ندارد؛ اما رفتار برخی رانندگان خودروهای شخصی برایش نگران کننده است.

او یکی از خطرهای جدی را رفتار رانندگانی می داند که هنگام سبقت گرفتن اتوبوس، مسیر را ناگهان می بندند یا با ترمزهای ناگهانی و حرکت های خطرناک، اتوبوس را در موقعیت دشوار قرار می دهند.

«همین چند وقت پیش یک ماشین به شکلی اریب جلوی اتوبوس آمد که اگر خدا رحم نمی کرد، ممکن بود به جلوی اتوبوس برخورد کند.»

او معتقد است بسیاری از رانندگان خودروهای شخصی، ابعاد و طول اتوبوس را در نظر نمی گیرند و با اشغال مسیر مناسب، امکان حرکت ایمن اتوبوس را دشوار می کنند.

به گفته او، فرهنگ رانندگی در کنار اتوبوس ها و خودروهای سنگین باید بیشتر آموزش داده شود.

از قشم تا کربلا و نجف؛ مسیرهایی که او تجربه کرده است

او طولانی ترین مسیر داخلی خود را قشم عنوان می کند و می گوید از نظر مدت زمان سفر، سفر به کربلا و نجف نیز از طولانی ترین تجربه های کاری اش بوده است.

برخی سفرهایش تا حدود ۱۰ یا ۱۱ روز طول کشیده و همین مسئله باعث شده مدت قابل توجهی از خانواده دور باشد.

با وجود این، می گوید تاکنون خانواده اش مانع فعالیت او نشده اند و همسرش نیز با کار کردن او مخالفتی نداشته است.

او خودش را در کنار رانندگی، همچنان یک زن خانه دار می داند و می گوید حتی در سفرهای کاری نیز تلاش می کند امور خانه و زندگی اش را مدیریت کند.

اگر به عقب برگردم، باز هم این شغل را انتخاب می کنم؛ اما...

با وجود تمام مشکلاتی که از آنها می گوید، این راننده همچنان به کارش علاقه دارد. اما وقتی از او پرسیده می شود آیا این شغل را به دختران جوان پیشنهاد می کند، پاسخ متفاوتی دارد.

او می گوید:«اگر یک دختر جوان بخواهد وارد این شغل شود، توصیه می کنم کار دیگری انجام دهد. محیط مناسب نیست. این شغل سخت است و با افرادی سر و کار داری که سطح سواد و شرایطشان متفاوت است.»

او تاکید می کند این نظر به معنای انکار علاقه خودش به رانندگی نیست؛ بلکه حاصل تجربه شش ساله او از این محیط کاری است.

«من علاقه دارم. مثل اینکه شما علاقه دارید درس بخوانید یا چیزی یاد بگیرید. علاقه وجود دارد، اما وقتی زمینه اش فراهم نیست، علاقه به تنهایی کافی نیست.»

یک مطالبه مشخص برای زنان راننده

در پایان این گفت و گو، مهم ترین مطالبه این راننده ایجاد یک مسیر مشخص و امن برای ورود و فعالیت زنان در حمل و نقل جاده ای است؛ مسیری که در آن زن راننده بداند برای پیدا کردن کار باید به کجا مراجعه کند، با چه فردی قرارداد ببندد، مالک واقعی وسیله نقلیه چه کسی است، در صورت بروز مشکل به چه مرجعی مراجعه کند و برای مسائل خاص خود بتواند با یک مسئول زن گفت و گو کند.

او می گوید:«اگر قرار است از زنان در این شغل استفاده شود، باید از آنها حمایت شود. یک جایی باشد که راننده زن بتواند مراجعه کند، مشکلش را بگوید و بداند چه کسی پیگیر آن است.»

روایت این راننده، در کنار تمام دشواری های جاده و پشت فرمان، یک پرسش مهم را مطرح می کند: اگر زنان قرار است وارد مشاغلی شوند که سال ها مردانه تلقی شده اند، آیا صرف صدور مجوز و گواهینامه برای ورود آنها کافی است، یا باید برای امنیت شغلی، آموزش، حمایت و دسترسی برابر آنها به بازار کار نیز سازوکار مشخصی وجود داشته باشد؟