خاک‌ خوری میلیاردی در پناهگاه یوزپلنگ‌ها / از تجربه موفق «کوشکی» تا بلاتکلیفی سایت ۲۵۰ هکتاری + فیلم

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، پناهگاه حیات وحش میاندشت و پارک ملی ضامن آهو در شهرستان جاجرم، یکی از مهم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین زیستگاه‌های یوزپلنگ آسیایی در کشور به شمار می‌رود؛ محدوده‌ای که روزگاری نقطه آغاز برنامه‌های رسمی تکثیر در اسارت این گونه ارزشمند بود، اما اکنون بخش عمده‌ای از سازه‌ها و زیرساخت‌های آن بدون استفاده باقی مانده است.

احمد صفرزاده، رئیس اداره حفاظت محیط زیست جاجرم، در جریان بازدید خبرنگاران از این منطقه حفاظت‌شده به مناسبت روز ملی یوزپلنگ، به پیشینه شکل‌گیری سایت تکثیر میاندشت اشاره کرد و گفت که این مجموعه نخستین مکان رسمی برای اجرای پروژه تکثیر در اسارت یوزپلنگ آسیایی در ایران بود. این طرح در سال‌های ۱۳۸۶ و ۱۳۸۷ با ورود «کوشکی»، یوزپلنگ نر آسیایی، به منطقه آغاز شد. کوشکی از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۳ در این فضا نگهداری می‌شد و با وجود این که این اقدام نخستین تجربه کشور در این زمینه به شمار می‌رفت، شرایط نگهداری و وضعیت جسمانی حیوان در بالاترین سطح استاندارد قرار داشت، به طوری که حتی احتمال بازگشت آن به طبیعت نیز مطرح بود؛ چرا که تغذیه حیوان به صورت کاملا طبیعی و با طعمه زنده انجام می‌گرفت.

وی درباره جانمایی و ویژگی‌های فنی این سایت توضیح داد که انتخاب محل پس از ماه‌ها کار کارشناسی دقیق انجام شد تا محیطی دارای پوشش درختی مناسب، آبراهه، پناهگاه طبیعی و عوارض توپوگرافی ایده‌آل فراهم شود. این پایگاه در مجموع حدود ۲۵۰ هکتار وسعت دارد که ۱۲ هکتار آن به صورت کامل برای نگهداری یوزپلنگ آماده‌سازی شد. بخش‌های دیگر این محدوده نیز برای استقرار یوز ماده، تکثیر طعمه‌ها از جمله آهو، قوچ و خرگوش طراحی شده بود تا زنجیره زیستی کاملی در اسارت شکل بگیرد.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست جاجرم با اشاره به توقف این طرح افزود که در ادامه مسیر، سازمان حفاظت محیط زیست به دلایل مختلف با ادامه پروژه موافقت نکرد و با انتقال کوشکی در سال ۱۳۹۳، فعالیت این سایت به طور کامل متوقف شد. در حال حاضر نزدیک به ۷۰ درصد از تاسیسات این مجموعه تخریب شده و سرمایه‌گذاری سنگین انجام‌شده بدون بهره‌برداری به حال خود رها شده است. انتظار می‌رود سازمان حفاظت محیط زیست با بازنگری در طرح‌ها، تصمیم مشخصی برای احیا، بازسازی به عنوان سایت دوم یوزپلنگ در کشور و یا جمع‌آوری اصولی این زیرساخت‌ها اتخاذ کند.

صفرزاده در بخش دیگری از این بازدید به اقدامات انجام‌شده در حوزه مدیریت منابع آب در زیستگاه میاندشت پرداخت و تاکید کرد که این منطقه تجربیات گسترده‌ای در زمینه جانمایی، طراحی و ساخت آبشخورهای متنوع برای حیات وحش دارد. این اقدامات پس از آزمون و خطاهای متعدد به الگوهایی موفق در تامین آب مورد نیاز گونه‌های جانوری تبدیل شده است.