هشدار ۱۵۰ استاد دانشگاه درباره پرورش تیلاپیا / آب شرب و تنوع زیستی ایران در خطر است

به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، آیا قرار است برای تولید بیشتر ماهی، امنیت آب شرب و بقای گونه‌های بومی ایران را به خطر بیندازیم؟ در حالی که ایران با بحران کم‌آبی و تخریب زیست‌بوم‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند، توسعه پرورش تیلاپیای غیربومی زنگ خطر تازه‌ای را به صدا درآورده است؛ ۱۵۰ عضو هیئت علمی از ۴۰ دانشگاه کشور نسبت به پیامدهای این تصمیم هشدار داده‌اند؛ هشداری که از تهدید ماهیان بومی فراتر رفته و به امنیت آب شرب، سلامت مردم و معیشت جوامع محلی رسیده است.

ایران با بحران کم‌آبی، تخریب زیستگاه‌های طبیعی و کاهش تنوع زیستی روبه‌روست. در چنین شرایطی، توسعه پرورش گونه‌های غیربومی و مهاجم تیلاپیا، به‌ویژه تیلاپیای نیل (Oreochromis niloticus)، نگرانی جدی جامعه علمی کشور (شامل ۱۵۰ نفر عضو هیئت علمی متخصص از ۴۰ دانشگاه کشور) را برانگیخته است. تیلاپیا به دلیل رشد و تکثیر سریع، سازگاری اکولوژیک بالا و توان رقابت با بسیاری از ماهیان بومی، در صورت ورود به منابع طبیعی می‌تواند تعادل اکوسیستم‌های آبی را برهم بزند و بقای گونه‌های ارزشمند و انحصاری آبزیان ایران را با تهدید مواجه کند. مطالعات علمی انجام‌شده در ایران نیز مخاطرات استقرار و گسترش این گونه را تایید کرده‌اند.

اما مسئله فقط حفاظت از ماهیان بومی نیست؛ موضوع امنیت آب، سلامت عمومی و معیشت مردم است.

یکی از نگرانی‌های مهم، احتمال ورود و استقرار تیلاپیا در مخازن سدها و منابع تأمین آب شرب است. افت دمای آب در فصول سرد سال می‌تواند موجب تنش و تلفات گسترده این ماهیان شود. تجزیه حجم بالای لاشه‌ها نیز ممکن است با افزایش بار آلی، کاهش اکسیژن محلول و تغییر کیفیت آب خام، بهره‌برداری از مخازن و فرایند تصفیه آب شرب را با دشواری و هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده مواجه کند. وقوع رخدادهای گسترده تلفات ماهیان در منابع آبی، نگرانی عمومی درباره سلامت آب، اختلال احتمالی در خدمات تأمین آب و نارضایتی اجتماعی را نیز به دنبال خواهد داشت.

از سوی دیگر، گسترش این گونه در رودخانه‌ها و تالاب‌ها می‌تواند ترکیب ذخایر ماهیان بومی و ساختار صید را تغییر دهد و به اقتصاد و معیشت جوامع بومی و صیادی آسیب جدی برساند. بنابراین، توسعه پرورش تیلاپیا صرفاً یک موضوع تولیدی و اقتصادی نیست؛ بلکه باید از منظر امنیت زیستی، امنیت آب شرب، سلامت عمومی، پایداری اقتصادی و امنیت اجتماعی کشور ارزیابی شود.

خواسته ما چیست؟

ما امضاکنندگان این کارزار، از مسئولان کشور درخواست داریم:

۱. صدور مجوزهای جدید و توسعه جغرافیایی پرورش تیلاپیا مطلقاً ممنوع گردد.

۲. با ایجاد سازوکارهای قانونی، با هرگونه تخلف در این موضوع، در هر جایگاهی، برخورد مناسب قضایی صورت پذیرد.

۳. مجوزهای موجود و سیاست‌های توسعه پرورش این گونه با مشارکت متخصصان مستقل و انجمن‌های علمی بازنگری شوند.

۴. مخاطرات تلفات احتمالی گسترده این ماهی در مخازن سدها و پیامدهای آن بر کیفیت آب شرب و امنیت تأمین آب شرب به‌طور تخصصی ارزیابی شود.

۵. حمایت از توسعه آبزی‌پروری بر پایه گونه‌های بومی و سازگار با زیست‌بوم‌های ایران در اولویت قرار گیرد.

ما مخالف توسعه آبزی‌پروری نیستیم؛ مخالف توسعه‌ای هستیم که ممکن است به بهای تهدید منابع آب، تنوع زیستی و امنیت و معیشت مردم تمام شود.

آب شرب مردم، سرمایه‌های طبیعی ایران و امنیت جوامع بومی، عرصه آزمون‌وخطای توسعه پرورش گونه‌های غیربومی نیستند.

امروز باید پیشگیری کنیم تا فردا مجبور به پرداخت هزینه‌های جبران‌ناپذیر نباشیم.

با تشکر؛ انجمن ماهی‌شناسی ایران