دماوند هم از گرمایش جهانی در امان نماند؛ نشانه‌های نگران‌کننده تغییر اقلیم در ایران

به گزارش خبرگزاری رکنا،  «روز جهانی اقدام برای اقلیم» (International Day of Climate Action) که هر سال ۲۴ اکتبر (۲ آبان) در سطح بین‌المللی مورد توجه قرار می‌گیرد، به افزایش آگاهی و بسیج تلاش‌های بخش‌های عمومی، خصوصی و مدنی با هدف مقابله با بحران اقلیمی اختصاص دارد.

محمد درویش همزمان با این روز درباره مهم‌ترین نشانه‌ها و پیامدهای تغییر اقلیم در ایران اظهار کرد: ما از چند مؤلفه می‌توانیم بفهمیم که شرایط از نظر تغییرات اقلیمی در ایران دشوار است؛ خط برف در ایران در حال بالاتر رفتن است و ارتفاعاتی که زمانی تا ۲۰۰۰ متر نیز پوشیده از برف بودند، اکنون عموماً دیگر چنین پوشش برفی را تجربه نمی‌کنند.

وی ادامه داد: حتی در برخی سال‌ها در قله دماوند که بیش از ۵۶۰۰ متر ارتفاع دارد، دیگر برفی مشاهده نمی‌شود که بی‌سابقه است. آبشار یخی دماوند نیز که در ارتفاع بالای ۵۰۰۰ متر قرار دارد، چندین سال است که می‌شکند و سیلاب‌هایی را به سمت شمال هدایت می‌کند. اغلب یخچال‌های ایران در علم‌کوه، تفتان، زردکوه، شاهان‌کوه، دماوند و ... نیز متأسفانه از بین رفته‌اند یا به‌شدت عقب‌نشینی کرده‌اند.

درویش با اشاره به تأثیر این شرایط بر منابع آبی کشور افزود: این وضعیت باعث شده است منابع آب دائمی ما و رودخانه‌های دائمی به رودخانه‌های فصلی تبدیل و بخش قابل توجهی از پهنه‌های آبی مرکزی ایران و تالاب‌های کشور با خشکی روبه‌رو شوند. این موارد از مهم‌ترین مؤلفه‌های زنگ خطر اقلیمی هستند همچنین میانگین دما در کشور به‌مراتب بیشتر از میانگین جهانی افزایش پیدا کرده است.

تغییر اقلیم چگونه وارد زندگی مردم شده است؟

این کنشگر محیط‌ زیست درباره نمود افزایش دما در زندگی روزمره مردم گفت: تفاوت دمای شب و روز افزایش پیدا کرده، ظرفیت گرمایی ویژه کاهش یافته، نیاز اقلام زراعی به آب بیشتر شده و پدیده جزیره گرمایی در کلان‌شهرها افزایش پیدا کرده است. در مجموع توان زیست‌پذیری سرزمین کاهش پیدا کرده است و این مسئله می‌تواند بر سلامت روانی شهروندان نیز اثر بگذارد.

این عضو هیئت علمی بازنشسته مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور درباره مناطق آسیب‌پذیرتر ایران در برابر تغییر اقلیم اظهار کرد: بخش‌های اطراف کوهستان دماوند در استان‌های تهران و مازندران از مناطق به‌شدت آسیب‌پذیر هستند همچنین نیمه جنوبی کشور وضعیت بدتری دارد. پژوهش‌هایی که انجام شده نشان می‌دهد تغییر اقلیم و تشدید خشکسالی‌ها با کاهش درآمد کشاورزان و دامداران همراه شده است و حتی می‌تواند پیامدهای اجتماعی، فرهنگی و روانی به دنبال داشته باشد.

درویش درباره علت آسیب‌پذیری بیشتر این مناطق توضیح داد: این مناطق به جایی که ما به آن کمربند خشک جهان می‌گوییم نزدیک‌تر هستند، میانگین ریزش‌های آسمانی آن‌ها به‌مراتب کمتر از میانگین کشوری و جهانی است و دامنه شکنندگی بیشتری دارند.

تغییر زمان کوچ پرندگان؛ یکی از پیامدهای تغییر اقلیم

وی در ادامه با اشاره به تأثیر تغییر اقلیم بر تنوع زیستی گفت: تغییر اقلیم سبب می‌شود زمان کوچ پرندگان تغییر کند و پرندگان زمانی به مقصد برسند که دیگر غذای لازم برای آنها فراهم نیست؛ برای مثال، لارو پروانه‌هایی که باید غذای آن‌ها باشند، به پروانه تبدیل شده و منطقه را ترک کرده‌اند و این مسئله می‌تواند بحران بزرگی ایجاد کند.

درویش افزود: تغییر اقلیم همچنین باعث شده است برخی پرندگان هنگامی که وارد یک محیط تالابی می‌شوند با تالابی خشک روبه‌رو شوند که دیگر آبی در آن وجود ندارد و این مسئله می‌تواند موجب افزایش مرگ‌ومیر پرندگان به‌ویژه جوجه‌های آن‌ها شود.

چه سهمی از بحران‌های محیط‌ زیستی ایران ناشی از تغییر اقلیم است؟

این کنشگر محیط‌ زیست درباره تفکیک سهم تغییر اقلیم از عواملی مانند برداشت آب و تخریب مستقیم زیستگاه‌ها اظهار کرد: این موضوع بر اساس میانگین‌ها قابل بررسی است. برای مثال میانگین ریزش‌های آسمانی در کشور ما حدود ۲۴۰ میلی‌متر بوده که اکنون به کمتر از ۲۲۱ میلی‌متر کاهش پیدا کرده است. توان آب قابل استحصال کشور نیز ۱۳۰ میلیارد مترمکعب بوده که اکنون به ۱۰۳ میلیارد مترمکعب کاهش یافته است.

وی ادامه داد: می‌توان گفت بین ۱۵ تا ۲۰ درصد بحران‌هایی که امروز در طبیعت ایران مشاهده می‌کنیم، ناشی از پدیده جهانی گرمایش جهانی و تغییر اقلیم است و بقیه آن به عوامل و فعالیت‌های انسان‌ساز مربوط می‌شود.

درویش در پایان درباره پیامدهای کنونی تغییر اقلیم در ایران گفت: از آنجا که میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای در حال افزایش است، کشور با پدیده گلخانه‌ای به شکل حادتری روبه‌رو می‌شود و تابستان‌های به‌مراتب گرم‌تری را تجربه می‌کند. این وضعیت سبب شده است تاب‌آوری بسیاری از گونه‌های گیاهی و جانوری کاهش پیدا کند و تعداد بیشتری از این گونه‌ها در فهرست سرخ IUCN قرار گیرند./ ایسنا