واکاوی روبوسی رئیس جمهور با شیخ سابقا محصور؛ این دیدار چه پیامی داشت؟

درنگی بر روبوسی رییس جمهور با شیخ سابقا محصور

تصویر روبوسی مسعود پزشکیان، رییس جمهوری، با مهدی کروبی

با وجود این، از منظر سیاسی، دیدار رییس جمهوری با رییس پیشین مجلس شورای اسلامی که پس از حدود ۱۵ سال حصر خانگی به تازگی از این وضعیت خارج شده، رویدادی قابل توجه محسوب می شود.

دیداری که می تواند واکنش برانگیز باشد

احتمال دارد حسین شریعتمداری از این رفتار پزشکیان انتقاد کند و مواضع سیاسی مهدی کروبی در انتخابات سال ۱۳۸۸ را یادآور شود؛ اما بعید است این انتقاد با ادبیاتی بسیار تند مطرح شود. پاسخ رییس جمهوری نیز روشن است: برای احوالپرسی با رییس دو دوره مجلس، به ویژه کسی که در زمان وزارت بهداشت پشتیبان او بوده، یا برای دیدار با یک سیاستمدار ۹۰ ساله، نیازی به اجازه گرفتن ندارد؛ چرا که خود رییس شورای عالی امنیت ملی است.

حافظه پزشکیان البته مانند آرشیو کیهان نیست؛ آرشیوی که پس از آغاز حصر کروبی در بهمن ۱۳۸۹، بخشی از شماره های پیش از انتخابات ۱۳۸۸ آن از دسترس خارج شد. در آن شماره ها، سخنان کروبی برای ایجاد اختلاف میان اصلاح طلبان برجسته می شد، به ویژه در مواردی که او با میرحسین موسوی اختلاف نظر داشت.

اگر قرار باشد کسی از دیدارهای اخیر ناراحت شود، شاید مواجهه گرم پزشکیان با حسن روحانی بیش از دیدار با کروبی حساسیت ایجاد کند. تصویر رییس جمهوری فعلی و رییس جمهوری پیشین در شرایطی در کنار یکدیگر ثبت شد که در روزهای گذشته جریان های تندرو علیه روحانی شعار داده و به دلیل تاکید او بر ضرورت اتحاد ملی برای ادامه دفاع، وی را مورد انتقاد قرار داده اند.

روحانی ۲۴ سال، یعنی نیمی از عمر جمهوری اسلامی، در جایگاه هایی مانند ریاست یا دبیری شورای عالی امنیت ملی حضور داشته و در جنگ هشت ساله و دو جنگ آمریکا در دو سوی ایران نقش مهمی ایفا کرده است؛ هرچند در دو درگیری ۱۲ روزه و ۴۰ روزه اخیر در صحنه حضور نداشت.

با این حال، مخالفان ممکن است کنایه بزنند که اصلاح طلبان و اعتدال گرایان انتظار داشتند پزشکیان در نیویورک با دونالد ترامپ دیدار کند، اما او در تهران با چهره های نزدیک به جریان غرب گرا ملاقات کرده و این دیدارها را به نیابت از ترامپ بدانند.

اگر سیدمحمد خاتمی نیز در این مراسم حاضر بود، احتمالا پزشکیان با او هم برخوردی صمیمانه داشت. رییس جمهوری پیشین ایران به دلیل شکستگی پا در خانه بستری است و ظاهرا منع عمومی گذشته برای حضور او در محافل، همچنان موضوعیت سابق را ندارد.

کروبی، ناطق نوری و خاطره انتخابات ۱۳۷۶

مهدی کروبی دبیرکل پیشین مجمع روحانیون مبارز است و احمد ناطق نوری نیز به تشکل رقیب، یعنی جامعه روحانیت مبارز، تعلق داشت؛ هرچند او در سال های اخیر عملا از این مجموعه فاصله گرفته بود.

در ساختاری که در جهان با عنوان حکومت روحانیون شناخته می شود، عجیب خواهد بود اگر رفتار محترمانه رییس جمهوری با دو روحانی باسابقه، که یکی هشت سال رییس جمهوری و دیگری هفت سال رییس مجلس بوده است، به اعتراض منجر شود.

از نگاه خوش بینانه، حضور و گفت و گوی پزشکیان با این چهره ها می تواند نشانه ای از باز شدن نسبی فضای سیاسی باشد. البته مجالس ترحیم معمولا میزبان افراد و گروه هایی از طیف های مختلف است و در همین مراسم، تصویر علی انصاری، مالک بانک منحل شده آینده، نیز در صف نخست ثبت شد.

جمعیت زیادی برای ادای احترام به احمد ناطق نوری و تسلیت به علی اکبر ناطق نوری در مسجد نور حاضر شده بودند. احمد ناطق نوری ۲۸ سال، برابر با هفت دوره، نماینده شهرستان نور در مجلس شورای اسلامی بود؛ رکوردی که در نوع خود کم سابقه است. قرار است روز جمعه نیز مراسمی برای بزرگداشت او در مصلای نور برگزار شود.

خود ناطق نوری دو دوره ریاست مجلس و یک بار نامزدی انتخابات ریاست جمهوری را در کارنامه داشت. در انتخابات سال ۱۳۷۶، هیچ یک از حاضران مسجد نور به اندازه مهدی کروبی برای پیروز نشدن ناطق نوری تلاش نکرد و نتیجه آن، پیروزی خاتمی بود. ناطق نوری نیز پس از آن، برخلاف برخی نامزدهای شناخته شده دیگر، برای تکرار این رقابت تلاش نکرد.

ناطق نوری نامزد جامعه روحانیت مبارز، جامعه مدرسین قم و حزب موتلفه اسلامی بود و در آن زمان نماینده جناح راست به شمار می رفت؛ جریانی که بعدها عنوان اصول گرا گرفت. در مقابل، سیدمحمد خاتمی نامزد مجمع روحانیون مبارز به دبیرکلی مهدی کروبی بود و از حمایت بخش مهمی از مردم و طیف گسترده ای برخوردار شد که بعدها اصلاح طلب نام گرفتند.

بیست سال بعد نیز رقابت مشابهی شکل گرفت، با این تفاوت که ناطق نوری این بار از حسن روحانی، نامزد مورد حمایت اصلاح طلبان، در برابر ابراهیم رییسی حمایت کرد. نزدیک شدن ناطق نوری، روحانی، کروبی و خاتمی را می توان تا حد زیادی نتیجه ظهور محمود احمدی نژاد در سال ۱۳۸۴ دانست؛ زیرا هر چهار نفر در مخالفت با او اشتراک نظر داشتند و روی کار آمدن رییسی را نشانه یکدست شدن ساختار سیاسی می دانستند.

حضور کروبی و پیام سیاسی آن

از ۹ اسفند ۱۴۰۴ و در پی غیبت سومین رهبر جمهوری اسلامی از محافل عمومی، رسانه های خارجی این برداشت را مطرح کرده اند که جمهوری اسلامی بیش از گذشته به سوی ساختاری نظامی حرکت کرده است. در چنین فضایی، احترام رییس جمهوری به دو روحانی شناخته شده می تواند یادآور نقش پیشین روحانیت در ساختار قدرت باشد.

هم زمان با حضور کروبی در یک مراسم عمومی، شایعه درگذشت میرحسین موسوی، آخرین نخست وزیر ایران، نیز منتشر شد. موسوی همراه با کروبی وارد حصر شد، اما هم زمان با او از حصر خارج نشد و پنج سال از وی کوچک تر است. این خبر خوشبختانه تکذیب شد، اما ادامه یافتن چنین شایعه ای پرسش هایی را درباره علت رواج آن ایجاد کرد.

منتقدان علاقه ندارند پزشکیان با چهره های اصلی اصلاحات و اعتدال دیدار کند. در گذشته نیز دیدار با چنین شخصیت هایی به یک تابو تبدیل شده بود؛ تا جایی که محمد یزدی، یکی از مراجع تقلید را به دلیل ملاقات با افرادی که آنان را «مساله دار» می دانست، مورد انتقاد قرار داد.

اگر او در قید حیات بود، شاید از رفتار پزشکیان نیز ایراد می گرفت. البته انتقاد او از مرحوم شبیری زنجانی با این استدلال همراه بود که رییس عالی حوزه باید در رفتارهای سیاسی مراجع، به ویژه در عرصه عمومی، نقش نظارتی داشته باشد.

بازتاب رسانه ای دیدار رییس جمهوری با دو روحانی باسابقه که اکنون بیرون از ساختار رسمی قدرت قرار دارند، واقعیت دیگری را نیز آشکار می کند: عرصه سیاسی تا اندازه ای از چهره های شناخته شده خالی شده که حضور افرادی مانند خاتمی، روحانی، کروبی و ظریف برای بسیاری مایه دلگرمی است.

در شرایطی که صدا و سیما به این چهره ها تریبون نمی دهد و برنامه های شبکه ها در اختیار مجریان و کارشناسان همسو قرار گرفته است، جواد لاریجانی با ۷۵ سال سن همچنان از چهره های پرتکرار رسانه رسمی است و به جای نقل خاطره از برادر شهیدش، درباره موضوعاتی مانند پوشش زنان و دختران سخن می گوید. این در حالی است که پدر او، از مراجع شناخته شده، چندان درگیر مسائل اجتماعی و سیاسی نبود و خود او نیز در سال های اوج انقلاب در آمریکا حضور داشت و در سال ۱۳۵۹ به ایران بازگشت.

دغدغه های مردم و معنای وفاق

در شهری که بسیاری از مردم با نگرانی درباره آینده و هزینه های زندگی روبه رو هستند، رییس جمهوری که برای احیای توافق اسلام آباد تلاش می کند، با کروبی و روحانی برخوردی گرم داشت؛ دو چهره ای که مخالفت خود را با بستن تنگه هرمز به بهای دشوارتر شدن معیشت مردم پنهان نمی کنند.

هم زمان، شهرداری تهران طرحی با عنوان «تورم صفر» برای ثابت نگه داشتن قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی تا پایان سال ارائه کرده است. منتقدان این طرح را تبلیغاتی و انتخاباتی می دانند و می پرسند شهرهای دیگر و شهرداران فاقد چنین منابعی چگونه باید با این وضعیت روبه رو شوند.

با وجود همه این ملاحظات، پزشکیان دایره وفاق را آن قدر گسترده تعریف کرده که حتی احتمال حضور سعید جلیلی در آن نیز مطرح شده بود. بنابراین، برخورد محترمانه و صمیمانه او با روحانی و کروبی نباید موجب شگفتی شود.

برای سیاستمداری که به ۹۰ سالگی رسیده، شاید دیدار با رییس جمهوری به اندازه شنیدن خبر قیمت ارز، مشاهده وضعیت زندگی مردم یا روبه رو شدن با زنان و دخترانی که بدون پوشش رسمی در میدان فاطمی رفت و آمد می کنند، اهمیت نداشته باشد.

امیدواریم سایه جنگی دیگر از سر کشور دور بماند، محدودیت های دریایی در جنوب پایان یابد، مشکلات پروازی برطرف شود و مردم بتوانند بدون دغدغه زندگی کنند. در آن صورت، وزن واقعی هر جریان سیاسی در انتخاباتی آزاد روشن خواهد شد.

حضور کم رنگ ورزشکاران در مراسم

در تصاویر منتشر شده، چهره های سیاسی آن قدر برجسته بودند که حضور ورزشکاران کمتر دیده شد؛ در حالی که احمد ناطق نوری ۲۸ سال ریاست فدراسیون بوکس را بر عهده داشت.

فدراسیون بوکس پس از پیروزی انقلاب تعطیل شد، اما امام خمینی در سال های پایانی عمر خود اعلام کرد که بوکس و شطرنج از نظر شرعی مشکل ندارند و هر دو رشته دوباره صاحب فدراسیون شدند. ناطق نوری اصرار داشت از واژه «بوکس» استفاده شود و می گفت همان طور که به کاراته و تکواندو لگدپرانی گفته نمی شود، نباید این ورزش را مشت زنی نامید. پیش از تعطیلی نیز بوکس با عنوان مشت زنی شناخته می شد و به ورزشکاران آن مشت زن می گفتند.

سیاست بیش از مشت زنی به شطرنج نیاز دارد، اما عرصه سیاست ایران، چه در داخل و چه در خارج، به میدان تقابل و زورآزمایی تبدیل شده است.