طاعون دوباره خبرساز شد؛ واکنش ترامپ به مرگ مرموز در آزمایشگاه روسیه/ طاعون چرا همه را به وحشت می اندازد؟+تاریخچه

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، مرگ او باعث شد یک بیمارستان قرنطینه شود و حدود ۲۰۰ نفری که با او در تماس بودند تحت مراقبت پزشکی قرار بگیرند. با این حال، مقام های بهداشتی روسیه تاکنون ابتلا به طاعون را تایید نکرده اند و می گویند هیچ مدرکی از حادثه آزمایشگاهی یا ارتباط بیماری او با عوامل بیماری زایی که در محل کارش بررسی می شده، پیدا نشده است.

ترامپ: اگر لازم باشد به روسیه کمک می کنیم

این ماجرا حتی به کاخ سفید هم رسید. دونالد ترامپ روز دوشنبه گفت آمریکا با دقت وضعیت روسیه را دنبال می کند و اگر لازم باشد آماده کمک است. او طاعون را بیماری سختی توصیف کرد و گفت ایالات متحده آماده است در صورت نیاز به روسیه کمک کند. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا نیز گفت واشنگتن موضوع را از نزدیک زیر نظر دارد، هرچند آن را در شرایط فعلی دلیلی برای ایجاد هراس عمومی نمی داند.

در همین حال، سازمان جهانی بهداشت بر اساس اطلاعات موجود، خطر برای عموم مردم را پایین ارزیابی کرده است. بنابراین در حال حاضر صحبت از یک همه گیری تاییدشده طاعون در روسیه دقیق نیست؛ موضوع اصلی، مرگ یک کارمند موسسه تحقیقات طاعون، اقدامات قرنطینه ای و بررسی علت بیماری اوست.

چرا فقط شنیدن نام طاعون می تواند مردم را بترساند؟

اینجا ماجرا از یک خبر پزشکی وارد قلمرو روانشناسی می شود.

طاعون برای ذهن انسان فقط نام یک باکتری نیست. این کلمه با قرن ها خاطره جمعی از مرگ، شهرهای خالی، قرنطینه، گورهای دسته جمعی و ترس از نزدیک شدن به دیگران گره خورده است.

در بحران های عفونی، ترس از خود بیماری تنها بخشی از واکنش روانی مردم است. ابهام هم نقش بسیار بزرگی دارد. وقتی هنوز مشخص نیست یک فرد دقیقا به چه علت بیمار شده، اطلاعات ضد و نقیض منتشر می شود و مردم نمی دانند خطر تا چه اندازه نزدیک است، ذهن انسان تلاش می کند سریع یک توضیح پیدا کند.

سازمان جهانی بهداشت نیز تاکید می کند که ترس، نگرانی و استرس در برابر تهدیدهای واقعی یا ادراک شده، به ویژه هنگام مواجهه با بیماری های عفونی و شرایط نامطمئن، واکنش های طبیعی هستند. در چنین شرایطی انگ اجتماعی، بی اعتمادی و ترس از تماس با دیگران نیز می تواند گسترش پیدا کند.

طاعون چگونه ترس را به رفتار تبدیل می کند؟

ترس از بیماری می تواند رفتارهای اجتماعی را تغییر دهد. مردم ممکن است از فرد بیمار فاصله بگیرند، تماس های خود را محدود کنند، به شایعات توجه بیشتری نشان دهند یا حتی به دنبال مقصر بگردند.

این بخش از روانشناسی همه گیری ها بسیار مهم است: وقتی خطر نامرئی است، مغز انسان برای کاهش احساس بی قدرتی به دنبال نشانه، توضیح و کنترل می گردد.

به همین دلیل است که در بحران های بیماری، شایعه می تواند با سرعت زیادی منتشر شود. یک خبر ناقص گاهی از یک گزارش علمی کامل ترسناک تر می شود، چون ذهن جای خالی اطلاعات را با حدس و روایت پر می کند.

طاعون سیاه؛ وقتی ترس میلیون ها نفر را درگیر کرد

طاعون امروز با دوران قرون وسطی تفاوت اساسی دارد. عامل بیماری باکتری Yersinia pestis است و امروزه با تشخیص سریع و درمان آنتی بیوتیکی می توان آن را درمان کرد. اما در قرن چهاردهم، بشر با بیماری ای مواجه شد که نه علت آن را می شناخت و نه درمان موثری برایش داشت. سازمان جهانی بهداشت می گوید طاعون در قالب مرگ سیاه در قرن چهاردهم بیش از ۵۰ میلیون نفر را در اروپا کشت.

در آن دوران، ترس فقط از مرگ نبود؛ ترس از انسان دیگر هم به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده بود.

بیمار می توانست به عنوان منبع خطر دیده شود، تماس نزدیک با دیگران می توانست تهدید تلقی شود و جوامع در برابر یک دشمن نامرئی قرار گرفته بودند. همین وضعیت نشان می دهد چرا بیماری های همه گیر همیشه یک مسئله پزشکی صرف نیستند؛ آنها مستقیما بر روابط انسانی، اعتماد، تصمیم گیری و سلامت روان اثر می گذارند.

از مرگ سیاه تا روسیه امروز؛ یک تفاوت بزرگ

با وجود شباهت ترس روانی، نباید وضعیت امروز را با قرن چهاردهم یکی دانست.

طاعون همچنان در طبیعت وجود دارد و در برخی مناطق جهان موارد انسانی نیز ثبت می شود، اما برخلاف قرون گذشته، عامل بیماری شناخته شده، راه های انتقال آن مشخص و درمان آنتی بیوتیکی در دسترس است. سازمان جهانی بهداشت نیز تاکید می کند که تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می تواند جان بیمار را نجات دهد.

بنابراین خبر روسیه بیشتر از آنکه یادآور بازگشت مرگ سیاه باشد، یک نمونه جالب از قدرت روانی خاطره یک بیماری در ذهن جمعی انسان است؛ بیماری ای که قرن ها بعد، فقط با شنیده شدن نامش می تواند دوباره ترس، کنجکاوی و جست وجوی اطلاعات را فعال کند.

نگاه روانشناختی

آنچه در چنین خبرهایی اهمیت دارد فقط این نیست که آیا یک بیماری واقعا شیوع پیدا کرده یا نه. نحوه واکنش انسان به ابهام نیز بخشی از ماجراست. ذهن انسان از خطر نامعلوم بیشتر از خطری که درباره آن اطلاعات روشن دارد می ترسد. به همین دلیل، در بحران های سلامت عمومی، اطلاع رسانی دقیق و قابل اعتماد فقط برای پیشگیری از بیماری ضروری نیست؛ برای کنترل اضطراب جمعی هم اهمیت دارد.