اول مهر، زادروز محمدرضا شجریان؛ داستان زندگی مردی که صدایش ماندگار شد

به گزارش رکنا، اول مهرماه سالروز تولد محمدرضا شجریان، خواننده و موسیقی‌دان برجسته موسیقی سنتی ایران است؛ هنرمندی که از کودکی با آواز و تلاوت قرآن آشنا شد و در طول چند دهه فعالیت هنری، با آثاری ماندگار جایگاهی ویژه در موسیقی ایرانی پیدا کرد.

محمدرضا شجریان در چه تاریخی متولد شد؟

محمدرضا شجریان در اول مهر ۱۳۱۹ در شهر مشهد به دنیا آمد. او از کودکی تحت تأثیر فضای خانوادگی با تلاوت قرآن و آواز آشنا شد و آموزش‌های اولیه خود را نزد پدرش، مهدی شجریان، آغاز کرد.

شجریان بعدها در مسیر آموزش موسیقی سنتی ایران قرار گرفت و با استادان برجسته‌ای از جمله عبدالله دوامی، اسماعیل مهرتاش و نورعلی برومند همکاری و آموزش داشت.

آغاز فعالیت هنری شجریان

شجریان از همان سال‌های جوانی فعالیت هنری خود را آغاز کرد. صدای او نخستین بار در سال ۱۳۳۱ از رادیو خراسان پخش شد و چند سال بعد فعالیت حرفه‌ای او در عرصه آواز گسترده‌تر شد.

او در سال‌های نخست فعالیتش، به دلیل شرایط خانوادگی مدتی با نام «سیاوش بیدگانی» فعالیت می‌کرد و بعدها با نام اصلی خود به فعالیت هنری ادامه داد.

حضور شجریان در برنامه‌های رادیویی و به‌خصوص همکاری با برنامه «گل‌ها» زمینه‌ای برای شناخته‌شدن گسترده‌تر او در میان علاقه‌مندان موسیقی ایرانی فراهم کرد. در وب‌سایت رسمی او نیز از آشنایی‌اش با داود پیرنیا و راهیابی به برنامه گل‌ها یاد شده است.

شجریان؛ از آواز سنتی تا شهرت گسترده

محمدرضا شجریان بخش مهمی از فعالیت خود را به موسیقی دستگاهی و آواز ایرانی اختصاص داد. صدای او در کنار تسلط بر ردیف و شیوه‌های مختلف آوازخوانی، باعث شد آثارش در میان علاقه‌مندان موسیقی ایرانی مورد توجه قرار بگیرد.

آلبوم‌ها و مجموعه‌هایی مانند «آستان جانان»، «سر عشق»، «بیداد»، «نوا»، «دستان»، «دود عود»، «دل مجنون»، «پیام نسیم»، «سرو چمان» و «آسمان عشق» از جمله آثار شناخته‌شده او هستند.

چند اثر شناخته‌شده محمدرضا شجریان

«ربنا»؛ صدایی که در حافظه ایرانیان ماند

یکی از شناخته‌شده‌ترین اجراهای محمدرضا شجریان، «ربنا» است؛ اثری مذهبی که در سال‌های فعالیت او شهرت گسترده‌ای پیدا کرد.

شجریان از کودکی با تلاوت قرآن آشنا شده بود و همین پیشینه در شکل‌گیری توانایی‌های آوازی او نقش داشت. منابع مختلف نیز «ربنا» را از شناخته‌شده‌ترین اجراهای قرآنی او معرفی کرده‌اند.

محمدرضا شجریان و «مرغ سحر»

«مرغ سحر» نیز یکی از اجراهایی است که نام شجریان با آن در میان بخش بزرگی از مخاطبان موسیقی ایرانی پیوند خورده است.

این اثر که از سروده‌های ملک‌الشعرای بهار است پیش از شجریان نیز توسط خوانندگان مختلف اجرا شده بود؛ اما اجرای شجریان از آن به یکی از نسخه‌های بسیار شناخته‌شده این تصنیف تبدیل شد.

شجریان تنها خواننده نبود

فعالیت محمدرضا شجریان تنها به آواز محدود نمی‌شد. او در زمینه خوشنویسی نیز فعالیت داشت و به سازهای ایرانی، به‌ویژه سنتور، علاقه‌مند بود. همچنین در طراحی و ساخت برخی سازهای موسیقی نیز فعالیت‌هایی داشت.

یکی از ویژگی‌های مهم زندگی هنری او، توجه به آموزش و انتقال دانش موسیقی ایرانی به نسل‌های بعد بود.

همکاری با بزرگان موسیقی ایران

شجریان در طول فعالیت خود با بسیاری از موسیقی‌دانان برجسته ایران همکاری کرد و در شکل‌گیری آثار مختلف موسیقی سنتی نقش داشت.

نام او در دوره‌های مختلف با هنرمندانی همچون محمدرضا لطفی، پرویز مشکاتیان، حسین علیزاده و جلال ذوالفنون در ارتباط است و بسیاری از آثار مهم موسیقی ایرانی حاصل همکاری خوانندگان و نوازندگان برجسته این دوره بوده‌اند.

جوایز و افتخارات محمدرضا شجریان

شجریان علاوه بر شهرت در ایران، در عرصه بین‌المللی نیز مورد توجه قرار گرفت. وب‌سایت رسمی او از دریافت جایزه پیکاسو از یونسکو در سال ۱۹۹۹ یاد می‌کند.

فعالیت‌های هنری او باعث شد نامش در میان چهره‌های شناخته‌شده موسیقی سنتی ایران در خارج از کشور نیز مطرح شود.

خانواده محمدرضا شجریان

محمدرضا شجریان صاحب پنج فرزند بود که از میان آنها همایون شجریان نیز به عنوان خواننده و موسیقی‌دان شناخته شده است. مژگان شجریان نیز در زمینه موسیقی فعالیت داشته است.

همایون شجریان در سال‌های بعد از فعالیت پدرش، مسیر مستقلی در موسیقی را دنبال کرد و به یکی از چهره‌های شناخته‌شده موسیقی ایرانی تبدیل شد.

درگذشت محمدرضا شجریان

محمدرضا شجریان پس از سال‌ها فعالیت هنری، در ۱۷ مهر ۱۳۹۹ در تهران درگذشت. او هنگام درگذشت ۸۰ سال داشت و آرامگاهش در مجموعه آرامگاه فردوسی در توس قرار دارد.

درگذشت او واکنش گسترده‌ای در میان هنرمندان و دوستداران موسیقی ایرانی به همراه داشت و نامش همچنان در بحث‌های مربوط به آواز و موسیقی سنتی ایران مطرح است.

چرا نام شجریان همچنان ماندگار است؟

ماندگاری نام محمدرضا شجریان را می‌توان در مجموعه‌ای از عوامل جست‌وجو کرد؛ از تسلط بر آواز و ردیف موسیقی ایرانی گرفته تا همکاری با آهنگسازان و نوازندگان برجسته و اجرای شعر شاعران بزرگ فارسی.

کارنامه او طی چند دهه شکل گرفت و مجموعه‌ای متنوع از آواز، تصنیف و آثار موسیقایی را دربرمی‌گیرد. وب‌سایت رسمی شجریان نیز از او به عنوان یکی از چهره‌های برجسته موسیقی کلاسیک ایرانی یاد می‌کند.

اول مهر؛ یادآور تولد خسرو آواز ایران

اول مهر برای بسیاری از علاقه‌مندان موسیقی ایرانی، تنها آغاز فصل پاییز نیست؛ این روز با تولد هنرمندی گره خورده است که بخش مهمی از میراث آواز ایرانی را در قالب اجراهای متعدد به نسل‌های مختلف منتقل کرد.

محمدرضا شجریان در ۱ مهر ۱۳۱۹ متولد شد و ۱۷ مهر ۱۳۹۹ از دنیا رفت؛ اما آثار او همچنان در میان مخاطبان موسیقی ایرانی شنیده می‌شود و نامش در تاریخ موسیقی معاصر ایران باقی مانده است.