هرگونه دست‌اندازی به حریم تخت‌ جمشید گناهی نابخشودنی است/ حریم درجه دو تخت‌ جمشید هم برای منظر و هم استحکامات تعیین شده است/ فیلم

رجبعلی لباف‌خانیکی، باستان‌شناس و کارشناس میراث فرهنگی در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی رکنا گفت: با اشاره به پیشینه تاریخی و جایگاه تخت‌جمشید در هویت ملی ایران اظهار کرد: واقعیت این است که ایران از گذشته‌ای بسیار دیرین و پرشکوه برخوردار بوده و شاید یکی از بزرگ‌ترین نشانه‌ها و آثار این شکوه و عظمت، تخت‌جمشید باشد.

او افزود: به همین دلیل، از همان ابتدای ورود باستان‌شناسی به ایران، یعنی از دوره قاجار، دو نقطه بیش از سایر محوطه‌ها توجه باستان‌شناسان و مستشرقان را به خود جلب کردند؛ یکی شوش و دیگری تخت‌جمشید. به طور کلی، باستان‌شناسان این دو محوطه را شناسنامه و بخشی از هویت ملی ایران می‌دانند.

این کارشناس میراث فرهنگی ادامه داد: اگر بپذیریم که تخت‌جمشید جزئی از هویت ملی ماست، هر نوع تجاوز، دست‌اندازی و جسارت به حریم تخت‌جمشید گناهی نابخشودنی است. اینکه گفته می‌شود در حریم درجه دو، مثلاً تا فاصله ۸.۵ متر مجاز هستند، اگر با ضوابط حریم مغایرت داشته باشد، این هم جزو تجاوز به حریم محسوب می‌شود.

حریم تخت‌جمشید چه ضوابطی دارد؟

لباف‌خانیکی با اشاره به قوانین موجود در حوزه میراث فرهنگی گفت: خوشبختانه یک کتاب جامع با عنوان «قوانین و مقررات میراث فرهنگی» در میراث فرهنگی داریم که البته در حال حاضر عنوان آن به «قوانین و مقررات میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری» یا «گردشگری و صنایع دستی» تغییر کرده است. به هر حال، این مجموعه قوانین، تقریباً در این زمینه چیزی را ناگفته نگذاشته است.

او یکی از مباحث مطرح‌شده در این مجموعه قوانین را موضوع حریم آثار تاریخی دانست و توضیح داد: در ابتدا باید بدانیم که ما دو نوع حریم داریم. یکی «حریم استحکاماتی» است؛ یعنی برای یک بنا حریمی در نظر گرفته می‌شود تا اقداماتی مانند نم‌برداری، خاک‌برداری و مواردی از این دست، موجودیت و استحکام بنا را تهدید نکند.

وی افزود: نوع دیگر حریم، «حریم منظر» است. حریم منظر در واقع منظر و دیدگاه یک اثر را مشخص می‌کند تا امکان مشاهده اثر از فاصله مناسب وجود داشته باشد.

این باستان‌شناس درباره درجه‌بندی حریم‌ها نیز گفت: خود حریم درجه‌بندی دارد. یکی از آنها «عرصه» است؛ یعنی اصل و خود اثر. برای مثال، در مورد تخت‌جمشید، خود محوطه تخت‌جمشید «عرصه» محسوب می‌شود.

او ادامه داد: پس از عرصه، «حریم درجه یک» قرار دارد. کارشناسان مشخص می‌کنند که چه فاصله‌ای برای رعایت حریم درجه یک لازم است. در این محدوده نباید هیچ‌گونه کار عمرانی، ساختمانی، کشاورزی و موارد مشابه انجام شود؛ چراکه این اقدامات می‌تواند به استحکام بنا لطمه وارد کند.

لباف‌خانیکی درباره حریم درجه دو نیز توضیح داد: حریم درجه دو نیز هم مسئله منظر و هم مسئله استحکامات را در نظر می‌گیرد و این حریم‌ها به وسیله کارشناسان تعیین می‌شوند. کارشناس نیز به هر حال کسی است که هم ماهیت تخت‌جمشید را می‌شناسد و هم آسیب‌ها و لطمه‌هایی را که می‌تواند به این اثر وارد شود، در نظر می‌گیرد و بر اساس آن حریم را تعیین می‌کند.

وی با اشاره به وجود حریم درجه سه گفت: ما حریم درجه سه هم داریم و برای هر یک از این حریم‌ها، ضوابطی وجود دارد؛ یعنی مشخص شده است که چه کارهایی را می‌توان انجام داد و چه کارهایی را نمی‌توان انجام داد.

در حریم درجه دو نباید ساخت‌وساز صورت گیرد

این کارشناس میراث فرهنگی تأکید کرد: آنچه مسلم است، در حریم درجه دو نباید هیچ ساخت‌وسازی صورت بگیرد و نباید لطمه‌ای به موجودیت، منظر و استحکامات تخت‌جمشید وارد شود. حریم درجه دو به منزله یک عرصه در نظر گرفته می‌شود.

او در ادامه درباره امکان ایجاد برخی تأسیسات موقت در این محدوده گفت: اگر میراث فرهنگی بخواهد در این محدوده تأثیرات موقت، نه دائم، ایجاد کند؛ برای مثال کف‌سازی‌هایی برای بازدیدکنندگان، فروشگاه‌هایی برای نیاز مردم یا چیزهایی از این قبیل، این اقدامات ضوابط خاص خود را دارد.

حریم تخت‌جمشید در پرونده ثبت ملی و جهانی آن لحاظ شده است

لباف‌خانیکی با اشاره به جایگاه قانونی تخت‌جمشید گفت: این ضوابط هم در خود پرونده ثبت میراث فرهنگی و ثبت تخت‌جمشید وجود دارد؛ چراکه تخت‌جمشید در فهرست آثار ملی ثبت شده و هم در فهرست جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

او افزود: آنچه اهمیت بسیار زیادی دارد، درج و تعیین این حریم‌ها و ضوابطی است که در ارتباط با حریم وجود دارد.

این باستان‌شناس در واکنش به هرگونه اقدام برای تبدیل محدوده پیرامون تخت‌جمشید به بخشی از شهر گفت: وقتی از طرف میراث فرهنگی نسبت به اینکه این محدوده جزئی از شهر شود واکنش منفی نشان داده می‌شود، یا مدیر پایگاه آنجا یا اشخاص دیگر نسبت به چنین موضوعی واکنش نشان می‌دهند، این مسئله حتماً با ضوابطی که برای حریم درجه دو تخت‌جمشید در پرونده آن آمده، منافات دارد.

لباف‌خانیکی در پایان تأکید کرد: وقتی یک اقدام با این ضوابط منافات داشته باشد، یعنی آن عمل غیرقانونی است؛ چراکه حریمی که در پرونده ثبتی تخت‌جمشید آمده، یک حریم قانونی است که بر اساس قانون تعیین شده و بنابراین باید رعایت شود.