شهر آبانبارها / نگاهی به معماری شگفتانگیز و تاریخچه مخازن آب تاریخی نائین
رکنا: شهر تاریخی نائین در استان اصفهان، در دل اقلیمی کویری و کمآب واقع شده است. وجود قنوات آبشور در این منطقه باعث شده تا ساکنان قدیمی آن برای تأمین آب در فصول گرم سال، به ساخت آبانبارهای متعدد روی آورند، به گونهای که این شهر را میتوان «شهر آبانبارها» نامید. وجود بیش از ۵۰ آبانبار تاریخی با فرمهای خاص و متنوع، این شهر را به یکی از جاذبههای مهم گردشگری تبدیل کرده است.
به گزارش رکنا، قدمت اغلب آبانبارهای نائین به بعد از دوران صفویه برمیگردد. در گذشته، آب مورد نیاز این بناها از طریق آبهای سطحی ناشی از باران و برف تأمین میشد، اما امروزه با ذخیرهسازی آب لولهکشی شهری در زمستان و استفاده از پمپهای آب، مخازن پر میشوند. معماری این بناها دارای اجزای مشترکی است که شامل مخزن آب (خزینه)، بادگیر و پاشیر (راهپله) میباشد. تفاوت آنها بیشتر در تعداد مخزن و پاشیرهاست. شکل هندسی اکثر آبانبارها استوانهای است که در دل خاک رس کنده شده و با شفتهآهک، ملات ساروج و آجر چهارگوش ساخته شدهاند. تمامی آنها دارای سقف مخروطی و پوششی از خشت خام هستند. بادگیرها نقش حیاتی در خنککردن و جلوگیری از فاسد شدن آب ایفا میکردند.
بررسی آبانبارهای شاخص نائین
محله چهل دختران
- آبانبار معصومخانی: شاید بتوان معروفترین آبانبار شهر را دانست. این بنا دارای مخزنی استوانهای با قطر ۱۸ متر و عمق ۱۲ متر و ۶۴ پله است که در سال ۱۳۲۲ با حمایت مالی حاج میرزا محمدعلی خانی معصومی تکمیل شد. این اثر در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
- آبانبار حاجی حسین: این بنا توسط حاج حسین موئی، یکی از تاجران عبا، ساخته شده است. آرامگاه ایشان در اتاقی مجاور بخش غربی آبانبار واقع شده است.
- آبانبار ابوالحسن: قدیمیترین آبانبار نائین که دقیقاً در کنار آبانبار حاجی حسین و دارای یک بادگیر مشترک است.
- آبانبار تگو: کوچکترین آبانبار بافت قدیم شهر که در این محله قرار دارد.
سایر محلات
- آبانبار دوقلوی محمدیه: متعلق به دوره قاجاریه در محله میدان بالا که روبروی مسجد و حسینیه محمدیه قرار گرفته و در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
- آبانبار فیض: از مهمترین آبانبارهای محله پنجاهه است که دارای یک بادگیر بلند با انحراف ۳۰ درجه از حالت قائم است و این ویژگی آن را متمایز کرده است.
- آبانبار مصلی: واقع در باغ تاریخی مصلی (آرامگاه خاندان پیرنیا)، این بنا دارای دو راهپله (یکی در داخل باغ و دیگری در بیرون) و یک مخزن مکعب مستطیلی است.
- آبانبار سکان: از قدیمیترین آبانبارهای نائین با بیش از ۳۰۰ سال قدمت در محله بابالمسجد که متأسفانه به دلیل ساخت خیابان، راهپله آن تخریب شده است.
- آبانبار نوگاباد: آبانباری کوچک در کنار مسجد خواجه که در سالهای اخیر توسط اداره میراث فرهنگی بازسازی شده است.
ارسال نظر