کم بودن یا زیاد بودن روغن گیربکس چه آسیب‌هایی به خودرو وارد می‌ کند؟

به گزارش رکنا، این روغن وظیفه روان‌کاری قطعات داخلی، کاهش اصطکاک، کمک به دفع حرارت و در گیربکس‌های اتوماتیک، انتقال فشار هیدرولیکی را بر عهده دارد. به همین دلیل، کمبود یا بیش از حد بودن روغن گیربکس می‌تواند عملکرد خودرو را مختل کند و در صورت ادامه رانندگی، به قطعات داخلی آسیب برساند.

بسیاری از رانندگان تصور می‌کنند اضافه کردن روغن بیشتر می‌تواند از گیربکس محافظت کند؛ درحالی‌که مقدار روغن باید دقیقاً مطابق استاندارد تعیین‌شده توسط سازنده باشد. در ادامه، پیامدهای کمبود و افزایش بیش از حد روغن گیربکس و روش بررسی سطح آن را توضیح می‌دهیم.

روغن گیربکس چه وظایفی دارد؟

روغن گیربکس تنها برای روان‌کاری قطعات استفاده نمی‌شود و چند وظیفه مهم دیگر نیز دارد:

• کاهش اصطکاک و سایش میان قطعات متحرک

• کمک به کنترل دمای گیربکس

• محافظت از چرخ‌دنده‌ها و یاتاقان‌ها در برابر فرسایش

• انتقال فشار هیدرولیکی در گیربکس‌های اتوماتیک

• کمک به عملکرد صحیح مجموعه کلاچ‌های داخلی و تعویض نرم دنده‌ها در گیربکس‌های اتوماتیک

اگر مقدار روغن از محدوده استاندارد خارج شود، انجام این وظایف با اختلال روبه‌رو خواهد شد.

کم بودن روغن گیربکس چه آسیب‌هایی ایجاد می‌کند؟

۱. افزایش اصطکاک و استهلاک قطعات

وقتی روغن گیربکس کمتر از حد استاندارد باشد، ممکن است برخی قطعات به میزان کافی روان‌کاری نشوند. در نتیجه، اصطکاک و سایش افزایش پیدا می‌کند و قطعات داخلی زودتر فرسوده می‌شوند.

شدت آسیب به نوع گیربکس، میزان کمبود روغن و مدت زمانی که خودرو با این وضعیت کار کرده است بستگی دارد.

۲. افزایش دمای گیربکس

روغن گیربکس در دفع حرارت نقش مهمی دارد. کاهش مقدار آن می‌تواند توان سیستم برای کنترل دما را محدود کند و احتمال داغ شدن بیش از حد گیربکس را افزایش دهد.

گرمای زیاد نیز به نوبه خود می‌تواند کیفیت روغن را کاهش دهد و به آب‌بندها و قطعات داخلی آسیب برساند.

۳. لغزش دنده‌ها در گیربکس اتوماتیک

در گیربکس‌های اتوماتیک، روغن علاوه بر روان‌کاری، برای ایجاد فشار هیدرولیکی لازم جهت درگیر شدن کلاچ‌های داخلی استفاده می‌شود.

کمبود روغن ممکن است باعث افت فشار شود. در این شرایط، راننده ممکن است افزایش دور موتور بدون افزایش متناسب سرعت، تأخیر در حرکت خودرو یا لغزش دنده‌ها را تجربه کند.

ادامه رانندگی با گیربکسی که دچار لغزش شده است، می‌تواند آسیب را بیشتر کند.

۴. تأخیر در درگیر شدن دنده‌ها

اگر پس از قرار دادن دسته‌دنده در حالت حرکت یا عقب، خودرو با تأخیر واکنش نشان دهد، یکی از احتمالات کمبود روغن یا اختلال در فشار هیدرولیکی است.

البته این نشانه همیشه به کمبود روغن مربوط نیست و خرابی شیرهای برقی، مجموعه کنترل هیدرولیک یا قطعات داخلی نیز می‌تواند چنین مشکلی ایجاد کند.

۵. افزایش صدای غیرعادی گیربکس

کمبود روغن ممکن است باعث افزایش صدای زوزه، ساییدگی یا صدای غیرمعمول از مجموعه انتقال قدرت شود. بااین‌حال، نوع صدا به‌تنهایی برای تشخیص علت کافی نیست و بررسی تخصصی ضرورت دارد.

زیاد بودن روغن گیربکس چه مشکلاتی ایجاد می‌کند؟

اضافه کردن روغن بیش از مقدار توصیه‌شده نیز می‌تواند مشکل‌ساز باشد. اثرات آن به طراحی گیربکس و میزان اضافه‌بودن روغن بستگی دارد.

۱. کف کردن روغن گیربکس

در برخی گیربکس‌های اتوماتیک، بالا بودن بیش از حد سطح روغن باعث می‌شود قطعات چرخان با روغن تماس بیشتری پیدا کنند و هوا وارد آن شود. این پدیده که هوادهی یا کف کردن روغن نام دارد، می‌تواند عملکرد روغن را مختل کند.

روغن کف‌آلود نمی‌تواند فشار هیدرولیکی را به‌صورت پایدار منتقل کند و ممکن است تعویض دنده‌ها با اختلال روبه‌رو شود.

۲. اختلال در تعویض دنده

کف کردن روغن و ناپایداری فشار هیدرولیکی ممکن است باعث تعویض دنده‌های نامنظم، ضربه هنگام تعویض یا تأخیر در درگیر شدن دنده‌ها شود.

این نشانه‌ها اختصاصی نیستند و ممکن است دلایل دیگری نیز داشته باشند؛ بنابراین باید سطح روغن و وضعیت کلی گیربکس بررسی شود.

۳. افزایش دمای روغن

وجود هوا در روغن می‌تواند توانایی آن را برای انتقال حرارت و روان‌کاری مؤثر کاهش دهد. در صورت ادامه کار در شرایط نامناسب، دمای گیربکس ممکن است افزایش پیدا کند و کیفیت روغن افت کند.

۴. نشت روغن از آب‌بندها یا مسیر تهویه

در برخی شرایط، بالا بودن سطح روغن می‌تواند موجب خروج روغن از مسیر تهویه گیربکس یا تشدید نشت از بخش‌های آب‌بندی شود.

مشاهده روغن زیر خودرو به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که روغن بیش از حد است؛ نشتی ممکن است ناشی از خرابی واشرها، کاسه‌نمدها یا اتصالات نیز باشد.

۵. آسیب احتمالی به قطعات داخلی

اگر روغن بیش از حد باعث کف کردن، اختلال در روان‌کاری یا افزایش دمای گیربکس شود و خودرو همچنان در این وضعیت استفاده شود، احتمال فرسایش زودرس قطعات داخلی افزایش پیدا می‌کند.

بنابراین، اضافه بودن روغن را نباید بی‌اهمیت دانست؛ همان‌طور که کمبود آن نیز می‌تواند آسیب‌زا باشد.

نشانه‌های کمبود یا افزایش بیش از حد روغن گیربکس

این نشانه‌ها می‌توانند علت‌های مختلفی داشته باشند و نباید تنها بر اساس آن‌ها درباره میزان روغن یا سلامت گیربکس تصمیم گرفت.

چگونه سطح روغن گیربکس را به‌درستی بررسی کنیم؟

روش بررسی روغن در تمام خودروها یکسان نیست. بعضی گیربکس‌ها گیج اندازه‌گیری دارند و در برخی مدل‌های جدید، سطح روغن باید از طریق پیچ کنترل و با رعایت دمای مشخص بررسی شود.

برای بررسی صحیح، این نکات را در نظر بگیرید:

۱. دفترچه راهنمای خودرو را مطالعه کنید تا روش دقیق بررسی سطح روغن را بدانید.

۲. از روغنی استفاده کنید که مشخصات فنی آن با توصیه سازنده مطابقت داشته باشد. هر روغن گیربکسی برای هر گیربکسی مناسب نیست.

۳. شرایط اندازه‌گیری، از جمله دمای روغن، وضعیت موتور و محل قرارگیری خودرو را طبق دستورالعمل سازنده رعایت کنید.

۴. اگر گیربکس گیج ندارد یا بررسی آن به ابزار تخصصی نیاز دارد، کار را به تعمیرکار بسپارید.

۵. اگر سطح روغن مرتب کاهش پیدا می‌کند، علت نشتی یا مشکل احتمالی را پیدا کنید؛ صرفاً اضافه کردن روغن بدون رفع علت کافی نیست.

اگر روغن گیربکس کم یا زیاد باشد، چه باید کرد؟

اگر سطح روغن پایین‌تر از محدوده استاندارد است، باید ابتدا علت کمبود مشخص شود. در بسیاری از موارد، کاهش سطح روغن می‌تواند نشانه نشتی باشد.

اگر روغن بیش از حد اضافه شده است، مقدار اضافی باید با روش مناسب و مطابق دستورالعمل خودرو خارج شود. در گیربکس‌های بدون گیج، این کار ممکن است به ابزار و اندازه‌گیری دمای روغن نیاز داشته باشد.

اگر خودرو دچار لغزش دنده، ضربه شدید، تأخیر محسوس در حرکت یا هشدار دمای گیربکس شده است، بهتر است رانندگی را ادامه ندهید و خودرو را برای بررسی تخصصی به تعمیرگاه منتقل کنید.

جمع‌بندی

کم بودن و زیاد بودن روغن گیربکس هر دو می‌توانند عملکرد سیستم انتقال قدرت را مختل کنند. کمبود روغن ممکن است موجب کاهش روان‌کاری، افت فشار هیدرولیکی و افزایش دما شود؛ در مقابل، اضافه بودن آن در برخی گیربکس‌ها می‌تواند باعث کف کردن روغن، اختلال در تعویض دنده و نشت شود.

بهترین راه پیشگیری از این مشکلات، بررسی سطح روغن طبق دستورالعمل سازنده، استفاده از روغن با مشخصات صحیح و رسیدگی سریع به نشانه‌های غیرعادی است. در گیربکس، بیشتر بودن روغن لزوماً به معنای محافظت بیشتر نیست؛ سطح صحیح اهمیت دارد.