چرا شایعه مرگ سلبریتی ها وایرال می شود؟ / مغز قبل از راستی آزمایی شوکه می شود

به گزارش گروه روانشناسی رکنا، گاهی فقط چند کلمه کافی است تا یک شایعه در شبکه های اجتماعی منفجر شود: «فلانی فوت کرد». خبری کوتاه، تکان دهنده و بدون منبع معتبر که در چند دقیقه می تواند میان کاربران دست به دست شود. بعضی افراد بلافاصله آن را برای دیگران می فرستند، بعضی به دنبال جزئیات می گردند و عده ای هم پیش از آنکه صحت خبر مشخص شود، درباره آن واکنش نشان می دهند.

اما چرا خبر مرگ یک چهره مشهور می تواند چنین کششی ایجاد کند؟ چرا بعضی افراد قبل از آنکه خبر را بررسی کنند، به آن واکنش نشان می دهند؟

خبر شوکه کننده قبل از درست بودن، توجه می گیرد

مغز هنگام مواجهه با اطلاعات هیجانی، لزوما ابتدا نمی پرسد «آیا این خبر درست است؟». توجه ممکن است ابتدا به خود محتوای مهم یا تهدیدآمیز جلب شود. مرگ نیز از آن دسته موضوعاتی است که بار هیجانی بالایی دارد. وقتی نام فردی آشنا در کنار چنین خبری قرار می گیرد، ذهن با اطلاعاتی روبه رو می شود که نمی تواند به سادگی از کنار آن عبور کند. به همین دلیل یک شایعه مرگ می تواند حتی پیش از مشخص شدن صحت آن، موجی از توجه ایجاد کند.

چرا نبودن اطلاعات، ماجرا را بزرگ تر می کند؟

یکی از ویژگی های شایعه، وجود ابهام است. خبر منتشر شده، اما منبع مشخص نیست. یک نفر می گوید خبر درست است و دیگری تکذیبش می کند. تصویری منتشر می شود، اما معلوم نیست مربوط به چه زمانی است. در چنین شرایطی ذهن با یک داستان ناتمام مواجه می شود و میل به کامل کردن آن افزایش پیدا می کند. کاربر به دنبال پاسخ می گردد: بالاخره چه اتفاقی افتاده؟ و همین جستجو می تواند به دیده شدن و بازنشر بیشتر شایعه کمک کند.

چرا نام چهره های مشهور اهمیت دارد؟

چهره مشهور برای مخاطب کاملا ناشناس نیست. حتی کسی که ارتباط شخصی با یک بازیگر، خواننده، ورزشکار یا شخصیت عمومی ندارد، ممکن است سال ها تصویر، صدا یا فعالیت او را دیده باشد. بنابراین خبر درباره او می تواند احساس آشنایی ایجاد کند.

مرگ یک فرد ناشناس یک خبر است؛ اما خبر مرگ یک چهره آشنا ممکن است برای مخاطب به یک تجربه هیجانی تبدیل شود.

چرا بعضی ها خبر را سریع بازنشر می کنند؟

بازنشر شایعه همیشه به معنای باور قطعی آن نیست. گاهی فرد خودش نیز مطمئن نیست و خبر را برای گرفتن تایید از دیگران ارسال می کند. جمله هایی مانند «کسی می دونه این خبر درسته؟» نمونه ای از همین رفتار است. اما حتی بازنشر همراه با تردید نیز می تواند دامنه انتشار اطلاعات تایید نشده را افزایش دهد.

نگاه روانشناختی 

دکتر مریم سامانی - روانشناس بالینی و متخصص آسیب های روانی و تروما - می گوید:در مواجهه با شایعه های مربوط به مرگ، باید میان سه مرحله تفاوت گذاشت: دیدن خبر، باور کردن خبر و بازنشر خبر. این سه رفتار یکی نیستند. ممکن است فرد از یک خبر شوکه شود اما آن را باور نکند. ممکن است باور کند اما بازنشر نکند. و ممکن است خبر را صرفا برای گرفتن تایید از دیگران ارسال کند. شناخت این تفاوت مهم است، چون هر واکنش سریع به یک شایعه لزوما نشان دهنده ساده لوحی یا باور کامل نیست. گاهی فرد فقط می خواهد با یک واقعیت مبهم کنار بیاید و برای همین به دیگران رجوع می کند.

چرا بعد از تکذیب هم شایعه باقی می ماند؟

یکی از مشکلات خبرهای جعلی یا تایید نشده این است که اصلاح آنها همیشه به اندازه انتشار اولیه شان دیده نمی شود. فرد ممکن است اولین خبر را در ذهن خود ثبت کرده باشد و تکذیب بعدی را اصلا نبیند. حتی اگر تکذیب را ببیند، ممکن است جزئیات خبر اولیه همچنان در حافظه اش باقی بماند. به همین دلیل مواجهه با خبرهای مربوط به مرگ افراد مشهور نیازمند یک مکث ساده است:

منبع این خبر کجاست؟

اگر پاسخ روشنی وجود ندارد، بهتر است خبر را به عنوان «خبر تایید نشده» نگه داریم، نه یک واقعیت.

قبل از بازنشر فقط چند ثانیه مکث کنید

شایعه برای ادامه پیدا کردن به یک چیز نیاز دارد: انتقال از یک نفر به نفر دیگر. بنابراین اگر خبری درباره مرگ یا بیماری یک چهره مشهور دیدید، پیش از بازنشر، منبع اصلی را پیدا کنید و ببینید رسانه معتبر یا حساب رسمی فرد یا نزدیکان او چه گفته اند. گاهی چند ثانیه مکث می تواند جلوی ساعت ها انتشار یک خبر نادرست را بگیرد.

در دنیایی که یک شایعه می تواند در چند دقیقه به هزاران نفر برسد، اولین واکنش ما نباید همیشه بازنشر باشد؛ گاهی باید فقط صبر کنیم و ببینیم واقعا چه چیزی می دانیم.