از زبان من الهام 15 ساله : عشقم خودش را دکتر معرفی کرد، او نقشه دیگری در سر داشت

الهام، دختر نوجوانی است که وقتی برای پیگیری یک پرونده به پلیس مراجعه کرد، از ماجرایی گفت که به گفته خودش از یک آشنایی در فضای مجازی آغاز شده بود؛ آشنایی‌ای که ابتدا برای او عادی و حتی قابل اعتماد به نظر می رسید اما مدتی بعد به تهدید و اخاذی ختم شد.

الهام درباره شروع این ماجرا می گوید:

«مدتی قبل در یکی از سایت های همسریابی با مردی آشنا شدم که خودش را فردی تحصیلکرده و قابل اعتماد معرفی می کرد. او در فضای مجازی مدعی بود که دکترای فلسفه دارد و با شیوه صحبت کردن و رفتارش سعی می کرد خودش را فردی باسواد و قابل اعتماد نشان دهد.

در ابتدا تصور نمی کردم این آشنایی بتواند برایم دردسرساز شود. او به مرور زمان با صحبت های مختلف اعتمادم را جلب کرد. آنقدر در ارتباط با من حرفه ای رفتار می کرد که فکر می کردم با فردی آگاه و قابل اعتماد روبه رو هستم.

کم کم احساس کردم می توانم به او اعتماد کنم و همین اعتماد باعث شد اطلاعات و تصاویر شخصی خودم را در اختیارش قرار بدهم. آن زمان اصلا فکر نمی کردم روزی همین موضوع علیه خودم استفاده شود.»

اما شرایط زمانی تغییر کرد که الهام متوجه شد فردی که به او اعتماد کرده، قصد دیگری داشته است.

او ادامه می دهد:

«بعد از مدتی رفتار او تغییر کرد. دیگر صحبت هایش مثل گذشته نبود و کم کم شروع به تهدید من کرد. می گفت اگر کاری را که می خواهد انجام ندهم، تصاویر شخصی ام را منتشر می کند.

خیلی ترسیده بودم. نمی دانستم باید چه کار کنم و از طرفی نگران بودم که اگر موضوع را با خانواده ام در میان بگذارم، شرایط بدتر شود. مدام با خودم فکر می کردم که چطور ممکن است فردی که در ابتدا خودش را آدمی باسواد و قابل اعتماد نشان می داد، حالا مرا تهدید کند.

در نهایت تصمیم گرفتم سکوت نکنم و برای پیگیری موضوع به پلیس مراجعه کردم.»

با مراجعه این دختر نوجوان به پلیس، پرونده تشکیل شد و موضوع در دستور کار کارشناسان پلیس فتا قرار گرفت.

کارشناسان پلیس فتا با انجام اقدامات فنی و تخصصی موفق شدند متهم این پرونده را شناسایی و دستگیر کنند.

اما بررسی های بیشتر درباره این فرد، ابعاد دیگری از ماجرا را نیز آشکار کرد.

مردی که خود را «دکتر» معرفی می کرد

در بررسی سوابق و فعالیت های مجازی متهم مشخص شد او در شبکه های اجتماعی خود را دارای مدرک دکترای فلسفه معرفی می کرده است؛ این در حالی بود که تحقیقات نشان داد سطح واقعی تحصیلات وی تنها تا سوم راهنمایی بوده است.

به نظر می رسید استفاده از عنوان های علمی و معرفی خود به عنوان فردی تحصیلکرده، بخشی از روشی بوده که متهم برای جلب اعتماد مخاطبانش به کار می برده است.

الهام درباره این بخش از ماجرا می گوید:

«وقتی متوجه شدم مدرکی که خودش را با آن معرفی کرده واقعی نبوده، خیلی شوکه شدم. من تصور می کردم با فردی باسواد و متخصص صحبت می کنم و همین موضوع باعث شده بود حرف هایش را بیشتر باور کنم.

اگر از ابتدا می دانستم واقعیت چیست، شاید هیچ وقت به او اعتماد نمی کردم.»

تحقیقات پلیس نشان داد این فرد تنها با یک نفر چنین رفتاری نداشته و با استفاده از هویت و مشخصات غیرواقعی، تلاش می کرده اعتماد افراد مختلف را به دست آورد.

او پس از نزدیک شدن به مخاطبان و جلب اعتماد آنها، اقدام به دریافت تصاویر و اطلاعات شخصی می کرده و در ادامه از این اطلاعات برای تهدید و اخاذی استفاده می کرده است.

تبلیغات فریبنده در فضای مجازی

بررسی فعالیت های این متهم همچنین نشان داد او در برخی سایت های تبلیغاتی نیز آگهی هایی با عنوان هایی مانند «مشاوره و تهیه پایان نامه، مقاله و پروپوزال» منتشر کرده بود.

متهم پس از جلب اعتماد کاربران و دریافت وجه از آنها، مطالبی با کیفیت نامطلوب و فاقد ارزش علمی مناسب برایشان ارسال می کرده است.

به این ترتیب، پرونده تنها به موضوع تهدید و اخاذی محدود نبود و بررسی فعالیت های مجازی این فرد، ابعاد دیگری از شیوه فعالیت او را نیز آشکار کرد.

الهام حالا می گوید مهم ترین چیزی که از این اتفاق یاد گرفته، این است که در فضای مجازی نباید صرفا به ظاهر یک فرد، عنوان شغلی یا ادعاهای او اعتماد کرد.

او می گوید:

«کاش قبل از اینکه اعتماد کنم، بیشتر درباره این فرد تحقیق می کردم. ظاهر و حرف هایش باعث شده بود فکر کنم آدم قابل اعتمادی است، اما بعد فهمیدم همه چیز آنطور که نشان می داد نبود.

حالا می دانم که اگر کسی در فضای مجازی بیش از حد درباره اعتماد، رابطه و مسائل شخصی صحبت کرد، باید بیشتر مراقب باشم. همچنین فهمیدم اگر کسی با تصاویر یا اطلاعات خصوصی من را تهدید کند، نباید از ترس سکوت کنم و باید موضوع را از مسیر قانونی پیگیری کنم.»

نظر کارشناس؛ اعتماد در فضای مجازی باید مرحله به مرحله شکل بگیرد

یک کارشناس حوزه آسیب های اجتماعی و فضای مجازی در بررسی چنین پرونده هایی معتقد است یکی از مهم ترین روش های سوءاستفاده در فضای آنلاین، ایجاد اعتماد تدریجی است.

به گفته این کارشناس، مجرمان سایبری همیشه از ابتدا با تهدید یا درخواست غیرمتعارف وارد ارتباط نمی شوند؛ بلکه ممکن است ابتدا با معرفی یک هویت جعلی، استفاده از عنوان های شغلی یا تحصیلی و نشان دادن رفتارهای به ظاهر محترمانه، اعتماد فرد مقابل را به دست آورند.

این کارشناس می گوید:

«در فضای مجازی، صرف ادعای داشتن مدرک دانشگاهی، شغل خاص یا جایگاه اجتماعی نباید ملاک اعتماد قرار بگیرد. افراد می توانند به راحتی برای خودشان هویت و سابقه ای غیرواقعی ایجاد کنند.

نکته مهم دیگر این است که کاربران، به ویژه نوجوانان، نباید تصاویر، فیلم ها یا اطلاعات خصوصی خود را در اختیار افرادی قرار دهند که هویت واقعی آنها به طور کامل مشخص نشده است. حتی اگر مدت زیادی از یک آشنایی گذشته باشد، باز هم امکان سوءاستفاده وجود دارد.»

این کارشناس همچنین درباره تهدید به انتشار تصاویر خصوصی تأکید می کند:

«در صورتی که فردی با استفاده از تصاویر یا اطلاعات خصوصی اقدام به تهدید و اخاذی کند، قربانی نباید برای پایان دادن به ماجرا وارد چرخه باج خواهی شود. پرداخت پول یا پذیرفتن خواسته های فرد اخاذ در بسیاری از موارد می تواند باعث ادامه پیدا کردن تهدیدها شود.

بهترین اقدام، حفظ شواهد و مراجعه سریع به پلیس فتا و مراجع قانونی است. خانواده ها نیز باید شرایطی ایجاد کنند که نوجوانان در صورت گرفتار شدن در چنین موقعیتی، بدون ترس بتوانند موضوع را با آنها در میان بگذارند.»

پایان تلخ یک اعتماد

ماجرای الهام از یک آشنایی مجازی آغاز شد؛ آشنایی با مردی که تلاش کرده بود خود را فردی تحصیلکرده و قابل اعتماد نشان دهد، اما تحقیقات پلیس نشان داد بخش مهمی از هویتی که از خود ارائه کرده، واقعی نبوده است.

این پرونده بار دیگر نشان می دهد که در فضای مجازی، اعتماد کردن بدون شناخت کافی می تواند پیامدهای جدی داشته باشد. هویت افراد، سوابق تحصیلی و حتی عنوان های شغلی که در شبکه های اجتماعی مطرح می شوند، لزوما نشان دهنده واقعیت نیستند.

برای الهام، این ماجرا اگرچه تجربه ای سخت و نگران کننده بود، اما در نهایت با مراجعه به پلیس و پیگیری قانونی ادامه پیدا کرد.

او حالا یک توصیه ساده برای دیگر نوجوانان دارد:

«اگر کسی در فضای مجازی از شما خواست تصاویر یا اطلاعات خصوصی تان را برایش بفرستید، حتی اگر فکر می کنید کاملا به او اعتماد دارید، یک بار دیگر فکر کنید. شاید آدمی که پشت آن صفحه است، آن کسی نباشد که خودش را معرفی می کند.»

د.