دوراهی اسلام آباد در جنگ منطقه: پاکستان میانجی بی طرف می ماند یا وارد درگیری می شود؟

دوراهی اسلام آباد؛ میانجی بی طرف یا طرف درگیر در جنگ

درگیری کنونی، نخستین محک جدی برای ائتلاف دفاعی سه جانبه پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه است؛ توافقی که ماه گذشته امضا شد و در کنار پیمان دفاعی پیشین اسلام آباد و ریاض قرار گرفت. بر اساس مفاد این توافق، حمله مسلحانه به هر یک از اعضا، حمله به تمامی اعضای ائتلاف تلقی می شود.

مقام های پاکستانی بیم آن دارند که تهدیدهای انصارالله، بیش از حملات موشکی ایران به تاسیسات انرژی عربستان در ابتدای سال جاری، پاکستان را وارد جنگ کند. دو مقام پاکستانی در ماه ژوئیه اعلام کردند نیروهای این کشور در نزدیکی مرز عربستان و یمن مستقر شده اند؛ اقدامی که آنها را در برابر حملات احتمالی، به صورت مستقیم آسیب پذیر می کند.

توافق های دفاعی اسلام آباد با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بخش مهمی از برنامه پاکستان برای بازسازی اقتصاد پس از سال ها بحران به شمار می رود. این پیمان ها معمولا همزمان با مذاکرات سرمایه گذاری کشورهای خلیج فارس دنبال شده اند یا زمینه را برای آغاز گفت وگوهای اقتصادی میان طرفین فراهم کرده اند.

در مقابل، پاکستان برای تامین نفت و گاز مورد نیاز خود به محموله هایی وابسته است که از تنگه هرمز و دریای سرخ عبور می کنند؛ مسیرهایی که ایران و انصارالله نشان داده اند توان ایجاد اختلال در آنها را دارند. از این رو، اسلام آباد حتی با وجود توسعه روابط خود با کشورهای عربی منطقه، نمی تواند به آسانی وارد تقابل با تهران شود.

پیام هشدار ریاض به تهران

روابط ایران و پاکستان در سال های گذشته بارها با تنش روبه رو شده و در مقاطعی حتی به درگیری های مرگبار انجامیده است. دو سال پیش، حملات موشکی و پهپادی ایران به مواضع گروه های مسلح در استان بلوچستان پاکستان و در نزدیکی مرز مشترک، با اقدام تلافی جویانه اسلام آباد پاسخ داده شد. این رخداد برای مدت کوتاهی احتمال آغاز درگیری تازه میان دو کشور را افزایش داد، اما آرامش نسبی خیلی زود بازگشت.

این بار، پاکستان تلاش دارد پیش از خارج شدن اوضاع از کنترل، مانع افزایش دوباره اختلاف ها میان تهران و اسلام آباد شود.

منابع سعودی، پاکستانی و ایرانی چهارشنبه اعلام کردند که پاکستان در روزهای اخیر پیام هشدار عربستان را به مقام های ایرانی منتقل کرده است. ریاض از تهران خواسته است برای کنترل انصارالله، متحد خود در یمن، اقدام کند. یک مقام پاکستانی نیز گفت فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، پنجشنبه شب در گفت وگوی تلفنی با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، درباره احیای تلاش های دیپلماتیک برای کاهش تنش در جبهه های مختلف مذاکره کرده است.

یکی از مقام های دولت پاکستان گفت اسلام آباد می کوشد در اختلاف میان عربستان و انصارالله تا حد امکان دخالت نکند، زیرا منافع و ملاحظات مهمی برای خود دارد. او تاکید کرد که پاکستان نمی خواهد روابطش با ایران آسیب ببیند.

سجاد حیدر خان، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان، پنجشنبه در نشست خبری گفت گزینه پاسخ نظامی به حملات انصارالله در دستور کار فعلی اسلام آباد قرار ندارد.

او همچنین اظهار کرد که رهبران ایران همواره از تلاش های پاکستان برای میانجیگری استقبال کرده اند. به گفته وی، اسلام آباد در تمام این سال ها با تشدید تنش مخالفت کرده و بر خویشتنداری، گفت وگو و راهکارهای دیپلماتیک تاکید داشته است.

اسلام آباد در جست و جوی توازن

مقام های ایرانی در مواضع رسمی خود از نقش پاکستان استقبال کرده و گفته اند پیمان دفاعی تازه اسلام آباد را تهدیدی علیه ایران نمی دانند. با این حال، سه منبع ایرانی آگاه از روند مذاکرات اعلام کردند که موضع تهران در گفت وگوهای محرمانه تفاوت دارد. بر اساس توضیح این منابع، پاکستان ممکن است با نیت مثبت وارد این مسیر شده باشد، اما از توان، امکانات و تجربه لازم برای ایفای نقش میانجی برخوردار نیست و با ظرفیت کشورهایی مانند قطر قابل مقایسه نیست.

وزارت امور خارجه ایران به درخواست برای اظهارنظر درباره این موضوع پاسخی ارائه نکرد.

به نظر می رسد دشواری حفظ توازن میان تهران و ریاض، اسلام آباد را به بازنگری در سیاست کنونی خود واداشته است.

چهار منبع آگاه از مذاکرات گفتند پس از امضای نخستین توافق دفاعی پاکستان و عربستان در سال گذشته، کویت نیز پیشنهاد انعقاد پیمانی مشابه با اسلام آباد را مطرح کرد. مقام های پاکستانی که نسبت به گسترش همکاری نظامی با کشور دیگری در خلیج فارس نگرانی داشتند، با توجه به قرار گرفتن کویت در معرض حملات احتمالی ایران، ترجیح دادند دامنه مذاکرات را محدود نگه دارند.

در نهایت، پاکستان و کویت ماه گذشته در اسلام آباد به توافقی محدود دست یافتند. این توافق حوزه هایی مانند آموزش، امنیت مرزی و ارتقای توانمندی های دو کشور را شامل می شود و با پیمان گسترده ای که کویت در ابتدا خواهان آن بود، تفاوت دارد.

سجاد حیدر خان نیز اعلام کرد پاکستان در شرایط فعلی برنامه ای برای گسترش ائتلاف دفاعی خود با عربستان و ترکیه به کشورهای دیگر ندارد.

مرز باریک میانجیگری و ورود به جنگ

فرزانه شیخ، پژوهشگر ارشد چتم هاوس، معتقد است میزان اعتماد تهران به اسلام آباد نباید بیش از اندازه ارزیابی شود. او این پرسش را مطرح می کند که آیا ایران واقعا تا این حد که تصور می شود به پاکستان اعتماد دارد یا خیر.

به گفته شیخ، پاکستان نه ظرفیت و امکانات کافی برای پذیرش چنین مسئولیتی را دارد و نه تجربه ای مشابه آنچه قطر و عمان در اختیار دارند. او معتقد است برجسته شدن نقش اسلام آباد بیش از آنکه به اعتبار دیپلماتیک این کشور مربوط باشد، از روابط نزدیک شخصی میان دونالد ترامپ و فیلد مارشال عاصم منیر تاثیر گرفته است.

ترامپ بارها از عاصم منیر با عنوان «فیلد مارشال محبوب» خود یاد کرده است. این رابطه پس از تلاش های پاکستان برای نزدیک شدن به واشنگتن تقویت شد؛ تلاش هایی که همکاری در حوزه رمزارزها، فراهم کردن دسترسی آمریکا به مواد معدنی کمیاب و مشارکت در مبارزه با تروریسم را نیز دربر می گرفت.

با وجود این، شماری از تحلیلگران بر این باورند که تحولات اخیر لزوما به معنای پایان نقش پاکستان به عنوان میانجی نیست.

کامران بخاری، تحلیلگر روابط پاکستان و ایران در واشنگتن، می گوید تهران همچنان با اسلام آباد ارتباط دارد، زیرا پاکستان همزمان روابط نزدیکی با ریاض و واشنگتن برقرار کرده است.

از نگاه بخاری، همین ارتباطات به پاکستان اجازه می دهد پیام هایی را میان طرف های مختلف منتقل کند که یک کشور کاملا بی طرف شاید امکان انتقال آنها را نداشته باشد. به همین دلیل، عربستان و آمریکا نیز برای رساندن پیام های خود به تهران از مسیر اسلام آباد استفاده می کنند.

با این حال، تشدید درگیری میان انصارالله و عربستان می تواند جایگاه پاکستان را در این معادله تضعیف کند.

بخاری تاکید می کند که میان انتقال پیام و ورود به همکاری نظامی تفاوت اساسی وجود دارد. او گفت انتقال و هماهنگ کردن پیام ها با پشتیبانی عملیاتی از سامانه های پدافند هوایی یا ارائه اطلاعات یکسان نیست. چنین اقدامی پاکستان را از کشوری دارای منافع در بحران، به یکی از طرف های مستقیم درگیری تبدیل می کند.

پاکستان از نظر تعداد نیروهای فعال، هفتمین ارتش بزرگ جهان را در اختیار دارد. این کشور پیش از این نیز بر اساس توافق دفاعی قبلی، هزاران سرباز و یک اسکادران جنگنده به عربستان اعزام کرده است.

اکنون اسلام آباد همزمان با چند فشار امنیتی روبه رو است: بخشی از نیروهایش در امتداد مرز پرتنش با هند مستقر هستند و ارتش در استان های غربی با چند شورش مسلحانه مقابله می کند. از سوی دیگر، کشورهای بیشتری در حاشیه خلیج فارس خواهان دریافت تضمین های دفاعی مشابه هستند و پاکستان باید میان این درخواست ها و ظرفیت محدود نیروهای خود تعادل ایجاد کند.

بخاری با اشاره به فشار موجود بر نیروهای پاکستانی می گوید پذیرش تعهدات نظامی تازه برای اسلام آباد آسان نخواهد بود.

۴۲/۴۲