آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک اختیار توقف پروژه‌ های متخلف را ندارد / سرنوشت واگذاری این شرکت چه می‌شود؟

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، مجید کیانپور، مدیرعامل شرکت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک کشور، در نشست خبری روز دوشنبه با اشاره به ۷۳ سال فعالیت این مجموعه در پروژه‌های عمرانی و زیربنایی کشور گفت: آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک طی بیش از هفت دهه فعالیت، در بخش قابل توجهی از پروژه‌های حساس و حیاتی کشور حضور داشته و امروز با اتکا به دانش انباشته متخصصان ایرانی، بیش از ۶۸۰ نوع خدمت فنی و آزمایشگاهی ارائه می‌کند.

وی با بیان اینکه فعالیت این مجموعه دیگر محدود به وزارت راه و شهرسازی نیست، افزود: آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک امروز یک مجموعه فرابخشی و فرادستگاهی است که با حدود ۳۷ دستگاه اجرایی تفاهم‌نامه همکاری دارد و با ۴۳ دستگاه اجرایی نیز قرارداد مستقیم منعقد کرده است.

کیانپور ادامه داد: در حال حاضر حدود ۴۶ درصد فعالیت‌های آزمایشگاه در حوزه وزارت راه و شهرسازی و بیش از ۵۴ درصد فعالیت‌ها در ارتباط با سایر دستگاه‌های اجرایی انجام می‌شود. همچنین بخشی از خدمات این مجموعه به بخش خصوصی اختصاص دارد.

آزمایشگاه اختیار توقف پروژه‌های متخلف را ندارد

خبرنگار رکنا در نشست خبری، درباره میزان اختیار آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک برای جلوگیری از ادامه پروژه‌های ملی در صورت مشاهده تخلف یا ضعف کیفی پرسید.

کیانپور در پاسخ گفت: آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک اختیار قانونی برای توقف پروژه‌ها یا ممانعت مستقیم از اجرای آن‌ها ندارد و وظیفه اصلی این مجموعه انجام آزمایش، کنترل کیفیت و ارائه نتایج کارشناسی به کارفرما، مهندس مشاور و دستگاه نظارت است.

وی برای توضیح این موضوع، فعالیت آزمایشگاه را به آزمایشگاه تشخیص طبی تشبیه کرد و افزود: همان‌طور که آزمایشگاه پزشکی نتایج آزمایش را در اختیار پزشک قرار می‌دهد و تصمیم درمانی بر عهده پزشک است، آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک نیز نتایج بررسی‌ها و آزمایش‌های فنی را به مشاور و دستگاه نظارت ارائه می‌کند و تصمیم درباره ادامه کار، اصلاح عملیات یا توقف پروژه بر عهده ارکان مسئول پروژه است.

وی ادامه داد: برای مثال، در عملیات خاک‌ریزی و تراکم، اگر نتایج آزمایش‌ها نشان دهد تراکم خاک به حد مورد تأیید مشخصات فنی پروژه نرسیده است، آزمایشگاه موضوع را گزارش می‌کند و تصمیم‌گیری درباره اصلاح عملیات یا ادامه کار بر عهده مهندس مشاور و دستگاه نظارت خواهد بود.

اطلاعات پروژه‌ها در سامانه آزمایشگاهی ثبت می‌شود

مدیرعامل آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک درباره وجود بانک اطلاعاتی پروژه‌های عمرانی کشور نیز به رکنا گفت: این مجموعه دارای سامانه آزمایشگاهی است که اطلاعات و نتایج آزمایش‌ها متناسب با نوع پروژه و کارفرما در آن ثبت می‌شود.

وی افزود: برای کارفرمایان، مهندسان مشاور، دستگاه‌های نظارت و سایر ارکان مرتبط با هر پروژه، سطح دسترسی مشخصی تعریف می‌شود تا بتوانند اطلاعات مورد نیاز خود را مشاهده کنند.

کیانپور تصریح کرد: امکان ارائه اطلاعات و بانک‌های داده نیز متناسب با ضرورت و درخواست دستگاه‌های اجرایی وجود دارد.

حضور در ۲۹۰۰ پروژه حساس و حیاتی کشور

مدیرعامل آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک در ادامه نشست خبری با اشاره به گستره فعالیت‌های این مجموعه اظهار کرد: در حال حاضر در حدود ۲۹۰۰ پروژه حساس و حیاتی کشور حضور داریم و ارزش قراردادهای در حال اجرای ما بیش از ۶ همت است.

وی افزود: آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک در بیش از ۱۷۰ شهر کشور دارای اداره و شعبه است و با برخورداری از حدود یک‌هزار و ۴۰ واحد محلی، در پروژه‌های مختلف عمرانی و زیربنایی خدمات کنترل کیفیت ارائه می‌دهد. همچنین این مجموعه در ۳۲ اداره کل استانی فعالیت دارد.

کیانپور با اشاره به ارائه بیش از ۶۸۰ نوع خدمت آزمایشگاهی تصریح کرد: تمامی خدمات بر اساس استانداردهای ملی و بین‌المللی و آخرین دستورالعمل‌های تخصصی انجام می‌شود. همچنین از طریق دفتر آموزش و پژوهش، استانداردها و دستورالعمل‌های روز دنیا گردآوری، تدوین و بومی‌سازی شده و در اختیار جامعه مهندسی کشور قرار می‌گیرد.

وی نقش این مجموعه در تدوین و ویرایش نشریات فنی حوزه راه و راهسازی با همکاری سازمان برنامه و بودجه را نیز قابل توجه دانست.

کاهش تا ۵۰ درصدی هزینه نگهداری راه‌ها با پایش فنی

کیانپور با تشریح فعالیت‌های آزمایشگاه در حوزه نگهداری راه‌ها گفت: سالانه حدود ۷۰ تا ۷۵ هزار کیلومتر از راه‌ها و شریان‌های اصلی کشور با استفاده از تجهیزات پیشرفته و به‌صورت مکانیزه پایش می‌شود.

وی افزود: با توجه به اینکه طول راه‌ها و شریان‌های اصلی کشور حدود ۳۲۰ هزار کیلومتر است، عملاً در یک دوره تقریباً پنج‌ساله امکان پایش کامل این شبکه فراهم می‌شود.

مدیرعامل آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک ادامه داد: اطلاعات حاصل از این پایش‌ها پس از تحلیل کارشناسی در اختیار سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای، شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور، شرکت‌های آزادراهی، ادارات کل راه و شهرسازی و شهرداری‌های کلان‌شهرها قرار می‌گیرد.

وی تأکید کرد: استفاده از نتایج این مطالعات و انتخاب روش‌های مناسب نگهداری می‌تواند در برخی محورها هزینه‌های نگهداری راه را به کمتر از ۵۰ درصد کاهش دهد و به استفاده بهینه از منابع مالی کشور کمک کند.

سالانه ۱۰۰ هزار متر حفاری و مطالعات ژئوتکنیک

کیانپور با اشاره به ظرفیت تخصصی این مجموعه در حوزه مطالعات زمین‌شناسی و ژئوتکنیک اظهار کرد: آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک سالانه حدود ۹۰ تا ۱۰۰ هزار متر حفاری گمانه‌های اکتشافی و مطالعات صحرایی را در پروژه‌های زیرساختی، پل‌ها، راه‌ها و سایر طرح‌های عمرانی انجام می‌دهد.

وی افزود: این مطالعات از مراحل اولیه تعریف پروژه و پیش از آغاز عملیات اجرایی، اطلاعات مهمی درباره وضعیت زمین، لایه‌های خاک، سطح آب زیرزمینی، گسل‌ها و سایر ویژگی‌های زمین‌شناختی در اختیار کارفرمایان، مشاوران و طراحان قرار می‌دهد.

مدیرعامل آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک با اشاره به حضور این مجموعه در طرح نهضت ملی مسکن گفت: در حال حاضر آزمایشگاه در مطالعات و کنترل کیفیت حدود ۶۰ درصد پروژه‌های نهضت ملی مسکن حضور دارد و گزارش‌های فنی آن در فرآیندهای طراحی و نظارت مورد استفاده قرار می‌گیرد.

سهم ۲۶ درصدی از بازار خدمات ژئوتکنیک

کیانپور با اشاره به توسعه خدمات تخصصی آزمایشگاه در حوزه‌های جدید گفت: طی پنج سال گذشته خدمات منحصربه‌فردی در حوزه ژئوتکنیک دریایی ارائه کرده‌ایم و تلاش داریم سهم خود را از بازار خدمات ژئوتکنیک افزایش دهیم.

وی سهم فعلی آزمایشگاه از این بازار را حدود ۲۶ درصد اعلام کرد و افزود: توسعه ظرفیت‌های تخصصی و افزایش دامنه خدمات از برنامه‌های اصلی مجموعه برای سال‌های آینده است.

وی همچنین به فعالیت‌های تخصصی آزمایشگاه در حوزه آزمایش‌های غیرمخرب، جوش، بتن و سایر بخش‌های مرتبط با کنترل کیفیت اشاره کرد و گفت: این مجموعه در کنار مهندسان مشاور و دستگاه‌های اجرایی، به‌عنوان یک بازوی کارشناسی و تخصصی فعالیت می‌کند.

۱۵۰ هزار نفرساعت آموزش برای ارتقای دانش مهندسان

مدیرعامل آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک با اشاره به اهمیت آموزش نیروی انسانی گفت: سالانه حدود ۱۵۰ هزار نفرساعت آموزش برای مهندسان و کارشناسان حوزه نظارت و کنترل کیفیت برگزار می‌کنیم.

وی افزود: آزمایشگاه در شورای فنی استان‌ها و کمیته‌های تخصصی مرتبط با نظارت، آموزش و پروژه‌های عمرانی حضور دارد و متناسب با نیاز دستگاه‌های اجرایی و جامعه مهندسی، دوره‌های آموزشی به‌روز برگزار می‌کند.

کیانپور تأکید کرد: ارتقای دانش فنی مهندسان و به‌روزرسانی مستمر تخصص نیروهای فعال در پروژه‌های عمرانی، یکی از الزامات افزایش کیفیت و کاهش هزینه‌های اجرایی در کشور است.

نوسازی ۶۰ درصد تجهیزات آزمایشگاه

وی با اشاره به برنامه نوسازی تجهیزات این مجموعه اظهار کرد: طی پنج سال گذشته و در قالب برنامه‌های میان‌مدت، نوسازی تجهیزات، امکانات مهندسی و ناوگان حمل‌ونقل آزمایشگاه در دستور کار قرار گرفته است.

کیانپور افزود: تاکنون حدود ۶۰ درصد تجهیزات و امکانات مجموعه نوسازی شده و برنامه داریم طی پنج سال آینده، تجهیزات باقی‌مانده را نیز به‌روزرسانی کنیم.

وی خاطرنشان کرد: توسعه تجهیزات پیشرفته، علاوه بر افزایش دقت آزمایش‌ها، زمینه ارائه خدمات گسترده‌تر و رقابت‌پذیری بیشتر در بازار خدمات فنی و مهندسی را فراهم می‌کند.

سرنوشت واگذاری آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک چه می‌شود؟

یکی از محورهای مهم نشست خبری مدیرعامل آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک، موضوع واگذاری این مجموعه و اجرای مصوبه شورای عالی اداری بود.

کیانپور در تشریح پیشینه این موضوع گفت: آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک در سال ۱۳۵۹ با مصوبه‌ای در مسیر انحلال و الحاق به مجموعه راه و ترابری قرار گرفت، اما با توجه به ضرورت وجود یک نهاد تخصصی برای کنترل کیفیت پروژه‌های اساسی و زیربنایی، این تصمیم مورد بازنگری قرار گرفت.

وی افزود: در سال ۱۳۶۲ اساسنامه آزمایشگاه در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و این مجموعه فعالیت خود را به‌عنوان یک شرکت مستقل صددرصد دولتی ادامه داد.

مدیرعامل آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک ادامه داد: در جریان اجرای سیاست‌های اصل ۴۴ قانون اساسی، در سال ۱۳۸۹ موضوع واگذاری این شرکت در قالب رد دیون مطرح شد، اما مصوبه مربوط به آن پس از حدود شش ماه لغو شد و فعالیت آزمایشگاه به شکل قبلی ادامه یافت.

وی با اشاره به تصمیمات اخیر درباره آینده این مجموعه گفت: بر اساس مصوبه شورای عالی اداری و در چارچوب برنامه هفتم توسعه، موضوع تفکیک بخش حاکمیتی و تصدی‌گری آزمایشگاه مطرح شده است؛ به این ترتیب که بخش حاکمیتی به وزارت راه و شهرسازی یا مجموعه‌های وابسته به آن ملحق شود و بخش‌های تصدی‌گری به بخش خصوصی واگذار شود.

کیانپور تأکید کرد: با توجه به اهمیت خدمات آزمایشگاه در پروژه‌های حساس و حیاتی کشور، وزیر راه و شهرسازی طی مکاتباتی با رئیس سازمان اداری و استخدامی و معاون اول رئیس‌جمهور، درخواست کرده است اجرای این مصوبه به سال پایانی برنامه هفتم توسعه موکول شود.

وی افزود: در حال حاضر تصمیم قطعی درباره نحوه ادغام یا واگذاری بخش‌های مختلف آزمایشگاه اتخاذ نشده و موضوع در حال پیگیری است.

بخش خصوصی نمی‌تواند جایگزین کامل نقش آزمایشگاه در پروژه‌های حساس شود

کیانپور با تأکید بر ماهیت فعالیت آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک گفت: نقش این مجموعه نه کاملاً حاکمیتی و نه صرفاً تصدی‌گری است، بلکه می‌توان آن را یک نقش تصدی‌گری حاکمیتی دانست.

وی افزود: در برخی پروژه‌های حساس و حیاتی، به دلیل پیچیدگی‌های فنی و ضرورت برخورداری از دانش تخصصی و تجهیزات پیشرفته، بخش خصوصی به‌تنهایی امکان ارائه تمامی خدمات مورد نیاز را ندارد و حفظ ظرفیت‌های تخصصی آزمایشگاه اهمیت ویژه‌ای دارد.

مدیرعامل آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک همچنین درباره درخواست تبدیل این مجموعه به سازمان گفت: طی سال‌های گذشته این موضوع از سوی وزارت راه و شهرسازی پیگیری شده و مقرر بوده است شورای عالی اداری ضرورت تشکیل چنین سازمانی را بررسی کند؛ با این حال، در حال حاضر مصوبه اخیر شورای عالی اداری مبنای تصمیم‌گیری قرار دارد.

آزمایشگاه در پروژه‌های نفتی و نهضت ملی مسکن چه نقشی دارد؟

وی در پاسخ به پرسشی درباره حضور آزمایشگاه در پروژه‌های نفتی گفت: این مجموعه در بسیاری از پروژه‌های نفتی، به‌ویژه در بخش مطالعات ژئوتکنیک، زمین‌شناسی و مطالعات مربوط به احداث پروژه‌ها حضور داشته و در شرایط اخیر نیز دامنه خدمات خود را در این حوزه گسترش داده است.

کیانپور افزود: در پروژه‌هایی که نیاز به مطالعات تخصصی و کنترل کیفیت حین اجرا وجود داشته باشد، آزمایشگاه آمادگی ارائه خدمات مطابق استانداردهای فنی را دارد.

وی درباره پروژه‌های مسکن نیز گفت: حضور آزمایشگاه در پروژه‌ها منوط به درخواست کارفرما و انعقاد قرارداد است. ما در پروژه‌هایی که مسئولیت مطالعات ژئوتکنیک یا کنترل کیفیت آن‌ها را برعهده داریم، گزارش‌های فنی را در اختیار مشاوران و دستگاه‌های نظارتی قرار می‌دهیم و این گزارش‌ها مبنای تصمیم‌گیری تخصصی قرار می‌گیرند.

حضور در پروژه‌ها می‌تواند از جابه‌جایی پرهزینه طرح‌ها جلوگیری کند

کیانپور در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت مطالعات اولیه زمین‌شناسی و ژئوتکنیک اظهار کرد: در برخی پروژه‌ها، مطالعات تخصصی آزمایشگاه موجب شده است محل اجرای طرح تغییر کند؛ چراکه بررسی‌های فنی نشان داده است مکان پیش‌بینی‌شده برای احداث پروژه از نظر شرایط زمین مناسب نیست.

وی افزود: چنین مطالعاتی می‌تواند از بروز مشکلات فنی در مراحل بعدی، افزایش هزینه‌های اجرایی و تحمیل خسارت به منابع عمومی جلوگیری کند.

مدیرعامل آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک همچنین با اشاره به نقش شرکت‌های مهندسی مشاور گفت: تقویت ظرفیت مهندسان مشاور در کشور یک ضرورت جدی است و باید از توان تخصصی این مجموعه‌ها در طراحی، نظارت و اجرای پروژه‌های عمرانی به شکل مؤثرتری استفاده شود.

برنامه صادرات خدمات فنی و مهندسی به کشورهای همسایه

کیانپور در پایان با اشاره به برنامه‌های توسعه بازار این شرکت گفت: آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک برای صدور خدمات فنی و مهندسی به کشورهای دیگر اعلام آمادگی کرده و مذاکرات و تفاهم‌هایی نیز در ارتباط با کشورهای همسایه انجام شده است.

وی افزود: این مجموعه آمادگی دارد با همکاری شرکت‌های فعال در پروژه‌های EPC و از طریق ظرفیت‌های دیپلماسی اقتصادی و کمیسیون‌های مشترک، تجربیات و توان تخصصی خود را در اختیار کشورهای متقاضی قرار دهد.

مدیرعامل آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک خاطرنشان کرد: هدف اصلی ما توسعه خدمات تخصصی، افزایش سهم از بازار داخلی و خارجی، نوسازی تجهیزات و ایفای نقش مؤثرتر در ارتقای کیفیت پروژه‌های زیربنایی و عمرانی کشور است.