کالابرگ ۱۴۰۵ در دوراهی تأمین اعتبار و تسویه مطالبات

به گزارش رکنا،کالابرگ الکترونیکی در سال ۱۴۰۵ به یکی از مهم‌ترین ابزارهای سیاست حمایتی دولت برای حفظ قدرت خرید خانوارها و دسترسی آنها به کالاهای اساسی تبدیل شده است؛ طرحی که اجرای موفق آن تنها به تخصیص اعتبار به خانوارها وابسته نیست و تداوم فعالیت شبکه گسترده فروشگاه‌ها و واحدهای صنفی پذیرنده نیز بخش مهمی از زنجیره اجرای آن را تشکیل می‌دهد.

گزارش‌های منتشرشده از مشارکت بالای خانوارها در استفاده از اعتبار حکایت دارد و همزمان، در سمت دیگر این زنجیره، موضوع تسویه مطالبات فروشگاه‌ها و واحدهای صنفی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. فروشندگان برای تأمین مستمر کالا و ادامه ارائه خدمات به مشمولان، نیازمند بازگشت منظم و قابل پیش‌بینی منابع حاصل از فروش‌های کالابرگی هستند.

 کالابرگ بدون شبکه توزیع امکان اجرا ندارد

در اجرای طرح کالابرگ، فروشگاه‌ها عملا نقش واسط میان اعتبار حمایتی دولت و سبد مصرفی خانوار را بر عهده دارند. خانوار اعتبار خود را دریافت می‌کند، اما تبدیل این اعتبار به کالا و خرید واقعی، زمانی اتفاق می‌افتد که شبکه پذیرندگان امکان ادامه فعالیت داشته باشد.

بر همین اساس، عملکرد کالابرگ را نمی‌توان صرفا با میزان اعتبار تخصیص‌یافته یا تعداد خانوارهای مشمول ارزیابی کرد. نقدینگی فروشگاه‌ها و سرعت تسویه مطالبات نیز بخشی از زیرساخت اقتصادی این طرح است. در گزارش‌ها درخصوص عملکرد کالابرگ در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ نیز اشاره شده بود که تعداد پایانه‌های فعال این طرح از حدود ۲۶۰ هزار پایانه به بیش از ۶۰۰ هزار پایانه افزایش یافته است. این افزایش نشان‌دهنده گسترش قابل توجه شبکه پذیرندگان و دسترسی خانوارها به فروشگاه‌های طرف قرارداد است. اما هرچه شبکه پذیرندگان گسترده‌تر می‌شود، اهمیت سازوکار تسویه حساب نیز افزایش پیدا می‌کند؛ چرا که استمرار این شبکه نیازمند آن است که منابع حاصل از فروش کالابرگی در زمان مناسب به چرخه مالی فروشندگان بازگردد.

 تسویه مطالبات؛ یکی از الزامات استمرار فعالیت فروشگاه‌ها

در کنار توسعه شبکه پذیرندگان، یکی از موضوعات مهم در اجرای پایدار طرح کالابرگ، بازگشت به‌موقع نقدینگی به فروشگاه‌ها و واحدهای صنفی است. تأخیر در واریز مطالبات می‌تواند فشار مالی بیشتری بر کسب‌وکارهایی ایجاد کند که بخش قابل توجهی از سرمایه در گردش آنها صرف خرید و تأمین روزانه کالا می‌شود. این مسئله برای برخی رسته‌ها، به‌ویژه خواربارفروشان، واحدهای لبنیاتی و عرضه‌کنندگان محصولات پروتئینی از جمله گوشت و مرغ، اهمیت بیشتری دارد؛ چرا که فعالیت این واحدها به تأمین مستمر کالا و گردش روزانه نقدینگی وابسته است. در چنین شرایطی، فاصله زمانی میان فروش کالا و دریافت وجه می‌تواند بر توان واحد صنفی برای خرید مجدد کالا، پرداخت تعهدات به تأمین‌کنندگان و تأمین هزینه‌های جاری اثرگذار باشد.

 مسئله فقط مطالبات فروشگاه‌ها نیست؛ زنجیره تأمین باید پایدار بماند

تسویه مطالبات فروشندگان صرفا یک موضوع مالی میان پذیرندگان و مجریان طرح کالابرگ نیست، بلکه می‌تواند بر کل زنجیره تأمین کالا نیز اثر بگذارد. واحد صنفی پس از عرضه کالا و ثبت تراکنش کالابرگی، برای ادامه فعالیت باید بتواند مجددا کالا خریداری کند، تعهدات خود را به تأمین‌کنندگان بپردازد و هزینه‌های جاری خود را پوشش دهد. در نتیجه، بازگشت منظم نقدینگی می‌تواند به حفظ جریان طبیعی تأمین و توزیع کالا کمک کند. این موضوع به‌ویژه در طرحی با پوشش گسترده جمعیتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ چرا که استمرار دسترسی خانوارها به سبد کالابرگی، به فعالیت مستمر و بدون اختلال شبکه پذیرندگان وابسته است.

 حلقه پرداخت به فروشندگان باید تکمیل شود

در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ مبلغ ۹۹۶ همت برای طرح کالابرگ در نظر گرفته شده است. از سوی دیگر، طبق گزارش‌های منتشرشده درباره شش ماه نخست سال، حدود ۳۲۶ همت از اعتبار کالابرگی مصرف شده و ۹۸ درصد از ۸۶ میلیون و ۹۰۰ هزار نفر مشمول، دست‌کم بخشی از اعتبار خود را مورد استفاده قرار داده‌اند. این ارقام نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از اعتبار حمایتی دولت از مرحله تخصیص عبور کرده و به خرید واقعی تبدیل شده است. اما برای تکمیل این زنجیره، باید میان تخصیص اعتبار، خرید خانوار و تسویه با فروشنده ارتباط منظم و قابل پیش‌بینی برقرار باشد. به بیان دیگر، اگر اعتبار در حساب خانوار وجود داشته باشد و خرید نیز انجام شود، اما وجه مربوط به فروشنده با تأخیر قابل توجه پرداخت شود، بخشی از هزینه تأمین مالی اجرای طرح عملاً به شبکه توزیع منتقل خواهد شد. بنابراین، در کنار تأمین اعتبار خانوارها، طراحی سازوکاری برای تسویه منظم و قابل پیش‌بینی با پذیرندگان نیز می‌تواند به افزایش پایداری مالی شبکه کالابرگ کمک کند.

 فروشگاه‌های خرد؛ بخش مهمی از شبکه توزیع کالابرگ

در ساختار شبکه توزیع کالابرگ، فروشگاه‌های خرد و محلی نقش مهمی در دسترسی روزانه خانوارها دارند. گزارش‌ها نشان می‌دهد حدود ۸۰ درصد فروش کالابرگی در مقطع مورد اشاره از طریق واحدهای صنفی خرد و حدود ۲۰ درصد از طریق فروشگاه‌های زنجیره‌ای انجام شده است. این ترکیب نشان می‌دهد که بخش عمده تراکنش‌های کالابرگی به شبکه‌ای متکی است که تعداد زیادی از کسب‌وکارهای کوچک را دربرمی‌گیرد.

فروشگاه‌های زنجیره‌ای به دلیل برخورداری از ساختار مالی و تأمین متمرکز، شبکه توزیع سازمان‌یافته و امکان مدیریت موجودی در شعب، ظرفیت متفاوتی برای مدیریت جریان تأمین دارند؛ در مقابل، فروشگاه‌های خرد با حضور گسترده در محله‌ها و مناطق مسکونی، نقش مهمی در دسترسی نزدیک و روزمره خانوارها به کالاهای مشمول طرح ایفا می‌کنند. از این رو، تسویه به‌موقع مطالبات هر دو گروه، نه صرفاً یک موضوع مالی، بلکه یکی از پیش‌شرط‌های پایداری شبکه پذیرندگان کالابرگ محسوب می‌شود.

 ضرورت ایجاد سازوکار شفاف و قابل پیش‌بینی برای پرداخت

یکی از الزامات تداوم فعالیت شبکه پذیرندگان، مشخص بودن زمان و سازوکار تسویه مطالبات است. تعیین زمان‌بندی شفاف برای تسویه معوقات ریالی و ایجاد سازوکار مالی روزانه یا دوره‌ای و قابل پیش‌بینی از طریق بانک‌های عامل می‌تواند به فروشندگان کمک کند تا برای خرید مجدد کالا، پرداخت تعهدات مالی و مدیریت سرمایه در گردش خود برنامه‌ریزی دقیق‌تری داشته باشند.

چنین سازوکاری از یک سو ثبات بیشتری برای فروشندگان ایجاد می‌کند و از سوی دیگر، امکان برنامه‌ریزی منظم‌تر برای تأمین و عرضه کالا را فراهم خواهد کرد؛ موضوعی که در نهایت می‌تواند به تداوم دسترسی خانوارها به سبد کالابرگی کمک کند.

 تداوم کالابرگ در گرو حفظ پایداری شبکه فروشندگان

کالابرگ الکترونیکی در نهایت زمانی می‌تواند به هدف اصلی خود، یعنی حمایت از قدرت خرید خانوارها و تسهیل دسترسی آنها به کالاهای اساسی، دست پیدا کند که تمامی حلقه‌های زنجیره آن از تأمین اعتبار تا خرید خانوار و تسویه با فروشنده به‌صورت منظم عمل کنند. در این میان، کاهش فاصله زمانی میان انجام تراکنش و دریافت وجه می‌تواند نقش مهمی در حفظ نقدینگی فروشگاه‌ها و استمرار مشارکت آنها در طرح داشته باشد. تعیین تکلیف مطالبات و ایجاد یک فرآیند منظم برای پرداخت به پذیرندگان را نمی‌توان صرفا یک موضوع حسابداری یا مالی دانست. این موضوع مستقیماً با توان فروشندگان برای تأمین مجدد کالا، استمرار عرضه اقلام ضروری و حفظ ظرفیت شبکه توزیع ارتباط دارد.

به همین دلیل، در کنار تخصیص اعتبار ۹۹۶ همتی و توسعه زیرساخت‌های کالابرگ، طراحی یک نظام تسویه منظم، شفاف و قابل پیش‌بینی برای فروشگاه‌های زنجیره‌ای و واحدهای صنفی خرد می‌تواند یکی از مهم‌ترین الزامات تداوم و اثربخشی این طرح در ماه‌های آینده باشد.