پول دولت زیر ذره‌ بین رفت / ۵۰۰ دستگاه اجرایی به سامانه «محب» پیوستند

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، سامان‌دهی پرداخت‌های دولت و کنترل دقیق‌تر مسیر گردش منابع مالی وارد مرحله تازه‌ای شده است. سازمان برنامه و بودجه کشور اعلام کرده که بیش از ۵۰۰ دستگاه اجرایی در سامانه یکپارچه مدیریت مالی دولت موسوم به «محب» حساب کاربری دارند و پرداخت‌های خود را به‌تدریج از طریق این بستر انجام می‌دهند.

این سامانه با هدف یکپارچه‌سازی فرایندهای مالی دولت، تمرکز نقدینگی در خزانه و کاهش گردش غیرضروری پول میان دستگاه‌های اجرایی طراحی شده است؛ رویکردی که در صورت تکمیل و اجرای مؤثر، می‌تواند امکان نظارت بر پرداخت‌ها و بررسی دقیق‌تر هزینه‌کرد منابع عمومی را افزایش دهد.

نیلوفر دمنه، رئیس امور اصلاح ساختار و هوشمندسازی نظام مالی دولت سازمان برنامه و بودجه کشور، با تشریح روند اجرای این طرح اظهار کرد: طراحی، تحلیل و بهره‌برداری آزمایشی سامانه محب در سال گذشته انجام شد و این سامانه در سال ۱۴۰۵ وارد مرحله اجرا و استقرار شده است. همچنین برای آماده‌سازی دستگاه‌های اجرایی، دوره‌های آموزشی مختلفی برگزار شده است.

پایان پرداخت‌های پراکنده؛ پول دولت چگونه کنترل می‌شود؟

یکی از اهداف اصلی اجرای سامانه محب، اتصال مراحل مختلف فرایند مالی دولت و ثبت یکپارچه اطلاعات عملیات مالی دستگاه‌هاست؛ اقدامی که می‌تواند امکان رصد بهتر منابع و مصارف و کاهش گردش غیرضروری نقدینگی را فراهم کند.

دمنه با اشاره به این موضوع گفت: تمرکز نقدینگی در خزانه، کاهش گردش غیرضروری پول در دولت و فراهم شدن امکان استفاده از اطلاعات برای تدوین دفتر کل دولت و حسابرسی عملکرد، از اهداف اصلی این طرح است.

به گفته وی، پرداخت حقوق و مزایای کارکنان دولت از سال‌های گذشته از طریق سامانه «سینا» دنبال شده و بخش قابل‌توجهی از این پرداخت‌ها از همین مسیر انجام می‌شود. در مرحله بعد، سامان‌دهی سایر پرداخت‌های دولت در دستور کار قرار گرفته است؛ فرایندی که به دلیل تفاوت ماهیت پرداخت‌ها و ضرورت بررسی صحت آنها، مستلزم اتصال سامانه‌های متعدد دولتی است.

بر این اساس، هدف صرفاً انتقال پرداخت‌ها به یک سامانه واحد نیست، بلکه قرار است اطلاعات و اسناد مربوط به پرداخت‌ها نیز به‌صورت سیستمی بررسی شوند تا منابع عمومی بر مبنای ضوابط و اطلاعات معتبر تخصیص یابند.

پرداخت به پیمانکاران با کنترل قرارداد و صورت‌وضعیت

یکی از مراحل مهم توسعه این سامانه، حرکت به سمت پرداخت اعتبارات مبتنی بر عملکرد است؛ موضوعی که به‌ویژه در حوزه طرح‌های عمرانی و اعتبارات تملک دارایی‌های سرمایه‌ای اهمیت دارد.

بر اساس توضیحات رئیس امور اصلاح ساختار و هوشمندسازی نظام مالی دولت، قرار است مراحل ثبت قرارداد، ثبت صورت‌وضعیت و صدور حواله به‌صورت یکپارچه و از طریق اتصال سامانه‌های مختلف انجام شود.

هدف این است که پرداخت به پیمانکاران بر مبنای قراردادهای ثبت‌شده، صورت‌وضعیت‌ها و فاکتورهای معتبر صورت گیرد و امکان تطبیق پرداخت‌ها با اسناد مربوط افزایش یابد.

اجرای این بخش از طرح به همکاری سازمان امور مالیاتی کشور و سامانه تدارکات الکترونیکی دولت موسوم به «ستاد» نیاز دارد. اتصال سامانه‌ها می‌تواند زمینه کنترل دقیق‌تر هزینه‌ها و ارتباط دادن پرداخت‌ها با اسناد و عملکرد واقعی را فراهم کند.

اوراق گام وارد زنجیره پرداخت هزینه‌های دارو می‌شود

مدیریت هزینه‌های حوزه سلامت و اعتبارات مرتبط با یارانه‌های دولت نیز از دیگر محورهای برنامه یکپارچه‌سازی مالی است.

دمنه با اشاره به استفاده از ابزارهای اعتباری برای مدیریت هزینه‌های اقلام سلامت‌محور گفت: نخستین پروژه در این حوزه، استفاده از اوراق گام با همکاری بانک مرکزی بوده است.

در این سازوکار، قرار است پرداخت‌های مرتبط با داروخانه‌ها و انتقال مطالبات در زنجیره شرکت‌های پخش، تولیدکنندگان و واردکنندگان با استفاده از اوراق گام انجام شود و فرایند تأمین ارز برای واردات اقلام سلامت‌محور نیز در این چرخه قرار گیرد.

اوراق گام ابزاری برای تأمین مالی زنجیره‌ای است که امکان انتقال اعتبار و مطالبات را در چارچوب مشخص فراهم می‌کند. به گفته دمنه، استفاده از این ابزار به‌جای اتکای کامل به گردش نقدی می‌تواند رصد جریان اعتبارات را آسان‌تر کند و احتمال رسوب نقدینگی یا خروج منابع از مسیرهای تعیین‌شده را کاهش دهد.

محب از چه زمانی وارد مسیر اجرا شد؟

بر اساس توضیحات ارائه‌شده، تکالیف مرتبط با یکپارچه‌سازی نظام مالی دولت از حدود سال ۱۳۹۹ در قوانین بودجه مطرح شده و با آغاز اجرای برنامه هفتم توسعه، الزامات روشن‌تری در این زمینه در نظر گرفته شده است.

پس از آن، طراحی سکوی یکپارچه مدیریت مالی دولت و سامانه محب به‌عنوان یکی از زیرسامانه‌های اصلی این سکو دنبال شد. این سامانه قرار است با برقراری ارتباط میان سامانه‌های مختلف، خلأهای اطلاعاتی را کاهش دهد و امکان کنترل‌ها و استعلام‌های برخط را فراهم کند.

آیا سامانه محب به شفافیت بیشتر هزینه‌های دولت منجر می‌شود؟

هدف نهایی این طرح، ایجاد نظامی یکپارچه برای مدیریت منابع و مصارف دولت، افزایش اطمینان از صحت پرداخت‌ها و فراهم کردن زمینه تخصیص اعتبارات بر اساس عملکرد و اطلاعات قابل اتکاست.

با این حال، حضور بیش از ۵۰۰ دستگاه اجرایی در سامانه به معنای تکمیل یکپارچه‌سازی تمام پرداخت‌های دولت نیست؛ چراکه توسعه دامنه پرداخت‌ها، اتصال سامانه‌های مرتبط و همکاری دستگاه‌های اجرایی همچنان از الزامات اجرای کامل طرح به شمار می‌رود.

در صورت تحقق اهداف اعلام‌شده، سامانه محب می‌تواند مسیر پرداخت منابع عمومی را شفاف‌تر کند، امکان نظارت بر هزینه‌کرد اعتبارات را افزایش دهد و زمینه تصمیم‌گیری دقیق‌تر درباره منابع و مصارف دولت را فراهم سازد.