هشدار گازی برای زمستان؛ احتمال قطعی گاز در شمال کشور و ادعای سرقت ۳ درصد از تولید ایران / آقای توکلی؛ زمستان را فقط با توصیه به مردم نمی‌توان پشت سر گذاشت!

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، با نزدیک شدن به فصل سرما، بار دیگر مسئله ناترازی گاز به یکی از دغدغه‌های اصلی حوزه انرژی تبدیل شده است؛ موضوعی که بنا بر اظهارات مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، از یک‌سو تحت تأثیر محدودیت‌های تولید و کسری انباشته سال‌های گذشته قرار دارد و از سوی دیگر، با مصرف بالا، انشعابات غیرمجاز و تجهیزات گرمایشی کم‌بازده تشدید می‌شود.

سعید توکلی، معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، در یک گفت‌وگوی تلویزیونی اعلام کرد که با وجود برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده برای عبور از زمستان، احتمال قطعی گاز وجود دارد؛ هرچند شرکت ملی گاز مدعی است برای سناریوهای مختلف، از شرایط واقع‌بینانه تا وضعیت بحرانی، تمهیدات لازم را در نظر گرفته است.

احتمال قطعی گاز در شمال کشور؛ کدام استان‌ها در اولویت‌اند؟

توکلی با اشاره به آسیب واردشده به چهار پالایشگاه عسلویه در ۲۷ اسفندماه، گفت این اتفاق ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید کشور را از مدار خارج کرده است. به گفته وی، تاکنون ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت بازیابی شده و ۱۳۰ میلیون مترمکعب همچنان به کسری گاز کشور اضافه می‌کند.

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران همچنین از ناترازی سنواتی خبر داد که در روزهای اوج مصرف به ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب می‌رسد. به این ترتیب، جبران ظرفیت ازدست‌رفته به‌تنهایی برای رفع مشکل کافی نیست و مدیریت تقاضا و تأمین سوخت جایگزین نیروگاه‌ها نیز اهمیت پیدا می‌کند.

وی با اشاره به وضعیت استان‌های شمالی، خراسان شمالی، مازندران و گلستان را از مناطق نیازمند توجه ویژه دانست؛ استان‌هایی که به گفته او، بیشتر در معرض تنش گازی قرار دارند.

توکلی احتمال قطعی گاز را منتفی ندانست و تأکید کرد که برای شرایط مختلف برنامه‌ریزی شده است. با این حال، جزئیات دقیق این سناریوها، میزان آمادگی هر استان و شاخص‌های تعیین‌کننده برای اعمال محدودیت، در اظهارات نقل‌شده مشخص نشده است.

یک درجه کاهش دما؛ صرفه‌جویی معادل یک فاز پارس جنوبی

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، مدیریت مصرف خانگی را یکی از راهکارهای عبور از اوج تقاضا معرفی کرد و گفت ۷۰ تا ۸۰ درصد گاز مصرفی بخش خانگی صرف گرمایش محیط می‌شود.

به گفته توکلی، کاهش تنها یک درجه سانتی‌گراد دمای محیط در اوج مصرف، می‌تواند روزانه حدود ۲۵ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی ایجاد کند؛ رقمی که وی آن را معادل ظرفیت تولید یک فاز پالایشگاه عسلویه دانست.

او دمای ۱۸ تا ۲۱ درجه سانتی‌گراد را محدوده پیشنهادی برای آسایش حرارتی عنوان کرد و استفاده از پنجره‌های دوجداره، درزگیر، پرده‌های ضخیم، تجهیزات پربازده و تنظیم دمای پکیج بین ۵۵ تا ۶۰ درجه را از اقدامات مؤثر در کاهش مصرف برشمرد.

با وجود اهمیت صرفه‌جویی، مسئله فقط به رفتار مصرف‌کنندگان محدود نمی‌شود. میزان تحقق این هدف به کیفیت ساختمان‌ها، راندمان تجهیزات، توان مالی خانوارها برای بهسازی منازل و دسترسی به وسایل گرمایشی استاندارد نیز وابسته است؛ عواملی که در سیاست‌گذاری کاهش مصرف باید هم‌زمان مورد توجه قرار گیرند.

ادعای سرقت ۳ درصد از تولید گاز کشور

یکی از نکات قابل‌توجه در اظهارات مدیرعامل شرکت ملی گاز، برآورد سرقت دست‌کم ۳ درصد از تولید گاز کشور از طریق انشعابات غیرمجاز است.

توکلی گفت بخش قابل‌توجهی از موارد شناسایی‌شده مربوط به مناطق خارج از محدوده‌های رسمی شهری و روستایی، از جمله برخی مناطق اطراف دماوند، فیروزکوه و ملارد و نقاطی از استان البرز است.

به گفته وی، بخشی از این تخلفات با تحلیل داده‌های تزریق و مصرف گاز در استان‌ها شناسایی می‌شود؛ به این معنا که اختلاف میان گاز ورودی به شبکه و مصرف ثبت‌شده می‌تواند نشانه‌ای برای بررسی برداشت‌های غیرمجاز باشد.

وی همچنین به استفاده غیرمجاز از زیرساخت‌های انرژی برای استخراج رمزارز اشاره کرد و از کشف مزرعه‌ای در اشتهارد با ۳۶۲ دستگاه ماینر خبر داد که به گفته او، از شبکه توزیع گاز تغذیه می‌کرد.

توکلی تأکید کرد که برخورد با این تخلفات شامل جمع‌آوری تأسیسات غیرمجاز و تشکیل پرونده قضایی است و از مردم خواست موارد مشکوک را از طریق شماره امداد گاز، ۱۹۴، اطلاع دهند.

البته رقم ۳ درصد، بنا بر تصریح خود مدیرعامل شرکت ملی گاز، یک برآورد است و در اظهارات منتشرشده جزئیات روش محاسبه، دوره زمانی و میزان قطعی گاز کشف‌شده ارائه نشده است. بنابراین، برای ارزیابی دقیق سهم سرقت از تولید کشور، انتشار داده‌های مستند و قابل بررسی اهمیت دارد.

۲۰ میلیون بخاری کم‌بازده؛ گلوگاه نوسازی تجهیزات

توکلی از وجود حدود ۲۰ میلیون دستگاه بخاری کم‌بازده در کشور خبر داد و گفت تاکنون ۷۱ هزار بخاری با راندمان بالا جایگزین شده‌اند.

بر اساس اظهارات وی، هر بخاری دارای برچسب انرژی A می‌تواند سالانه ۴۶۶ مترمکعب گاز صرفه‌جویی کند. این بخاری‌ها طبق مصوبه شورای اقتصاد، برای برخی گروه‌ها و مراکز از جمله مددجویان کمیته امداد، مساجد، مدارس و مراکز تحت پوشش سازمان بهزیستی در نظر گرفته شده‌اند.

با این حال، مدیرعامل شرکت ملی گاز محدودیت تولید را مانع تأمین سریع همه تجهیزات موردنیاز دانست. به گفته او، ظرفیت مصوب طرح تعویض ۴ میلیون و ۱۰۰ هزار بخاری است، اما امکان تأمین این تعداد پیش از آغاز فصل سرد وجود ندارد و برنامه افزایش حداقل ۱۵۰ هزار دستگاه به ظرفیت تولید ماهانه دنبال می‌شود.

فاصله میان تعداد بخاری‌های کم‌بازده و تجهیزات جایگزین‌شده نشان می‌دهد که نوسازی ناوگان گرمایشی به برنامه‌ای مستمر، منابع مالی کافی و ظرفیت تولید بالاتر نیاز دارد. از سوی دیگر، اعلام ظرفیت مصوب به‌تنهایی نشان‌دهنده میزان تحقق طرح نیست و ارائه آمار زمان‌بندی‌شده از تولید، توزیع و نصب تجهیزات می‌تواند ارزیابی عملکرد این برنامه را روشن‌تر کند.

بهینه‌سازی موتورخانه مدارس؛ صرفه‌جویی ۱۳ تا ۲۵ درصدی

مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران همچنین از اصلاح و بهینه‌سازی یک‌هزار و ۴۵۰ موتورخانه در کشور خبر داد و گفت اقداماتی مانند اصلاح عایق‌کاری، تنظیم مشعل و نصب رسوب‌گیر می‌تواند مصرف گاز هر واحد را بین ۱۳ تا ۲۵ درصد کاهش دهد.

به گفته وی، تعویض بخاری‌های کم‌بازده مدارس نیز در دستور کار قرار دارد و مدارس استان‌های تهران، البرز و سمنان در اولویت اجرای این برنامه هستند.

در بخش دیگری از اظهارات، توکلی به بازار بهینه‌سازی انرژی و معامله گواهی‌های صرفه‌جویی در بورس انرژی اشاره کرد و گفت این گواهی‌ها طی دو تا سه روز گذشته با قیمت ۸۵ هزار تومان به ازای هر مترمکعب معامله شده‌اند.

زمستان گاز فقط با توصیه به مصرف‌کنندگان مدیریت نمی‌شود

اظهارات مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران تصویری از چند چالش هم‌زمان در صنعت گاز کشور ارائه می‌کند: کسری عرضه، ظرفیت تولید بازیابی‌نشده، مصرف بالای گرمایشی، انشعابات غیرمجاز و تجهیزات کم‌بازده.

کاهش دمای محیط و اصلاح الگوی مصرف می‌تواند در مدیریت اوج تقاضا مؤثر باشد؛ با این حال، احتمال قطعی گاز و فاصله قابل‌توجه میان نیاز نوسازی تجهیزات و میزان جایگزینی انجام‌شده، ضرورت توجه به اقدامات ساختاری را نیز برجسته می‌کند.

انتشار آمار شفاف درباره میزان واقعی سرقت گاز، روند بازسازی ظرفیت تولید، برنامه زمان‌بندی نوسازی بخاری‌ها و وضعیت آمادگی استان‌های در معرض تنش می‌تواند مشخص کند که برنامه‌های اعلام‌شده تا چه اندازه توان عبور از زمستان پیش‌رو را دارند.

در نهایت، مدیریت پایدار ناترازی گاز به ترکیبی از اصلاح مصرف، افزایش بهره‌وری، کاهش هدررفت، توسعه ظرفیت عرضه و پاسخ‌گویی شفاف درباره نتایج اقدامات اجرایی نیاز دارد.