نفت ایران در خط مقدم جنگ؛ افزایش تولید یا حفظ امنیت تاسیسات نفتی؟

نفت ایران در خط مقدم جنگ؛ افزایش تولید یا امنیت تاسیسات؟

صنعت نفت ایران در شرایط جنگی با وضعیتی دو وجهی روبه رو است. از یک سو، شرکت ملی نفت از افزایش بیش از ۲۰۰ هزار بشکه ای تولید

حمید بورد نیز از رسیدن تولید گاز به حدود یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز

رشد تولید نفت؛ دستاوردی که به زنجیره کامل نیاز دارد

افزایش ۲۰۰ هزار بشکه ای تولید، آن هم در شرایط تحریم و محدودیت سرمایه گذاری خارجی، از نظر عملیاتی قابل توجه است. بازگرداندن چاه های کم بازده به مدار، تعمیر تجهیزات، تکمیل طرح های نیمه تمام و افزایش برداشت از میدان ها، همگی به منابع مالی، تجهیزات تخصصی و فعالیت مستمر نیاز دارند. با این حال، ظرفیت تولید با عرضه واقعی تفاوت دارد

مطالب مرتبط:

نقشه نفت خلیج فارس در حال تغییر است

بحران بازار انرژی تا سال ۲۰۲۷ ادامه دارد

هر بشکه نفت پس از استخراج باید از ایستگاه های جمع آوری و تقویت فشار، خطوط انتقال، واحدهای فرآورش، مخازن ذخیره سازی، پایانه های صادراتی و ناوگان حمل عبور کند تا به محصولی قابل فروش تبدیل شود. اختلال در هر بخش می تواند توان بخش های دیگر را نیز بلااستفاده کند.

این موضوع برای ایران اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا قسمت عمده زیرساخت های نفت و گاز در جنوب کشور متمرکز شده و بخش مهمی از صادرات نفت خام از پایانه خارگ انجام می شود. تحولات اخیر منطقه نشان داده است که حتی کشورهای برخوردار از ظرفیت بالای تولید نیز برای ادامه صادرات، گاهی به مسیرهای پیچیده تر و پرهزینه تر نیاز پیدا می کنند.

افزایش انتقال کشتی به کشتی نفت در اطراف عمان و رشد چشمگیر هزینه جابه جایی نفتکش ها، اهمیت انعطاف در مسیرهای صادراتی را بیشتر کرده است. بنابراین، رقم تولید زمانی ارزش اقتصادی خود را به طور کامل نشان می دهد که همه حلقه های زنجیره بتوانند نفت را به صادرات یا فرآورده تبدیل کنند.

پارس جنوبی؛ محک اصلی پایداری انرژی

اهمیت پیوستگی این زنجیره در پارس جنوبی آشکارتر است؛ منطقه ای که چند پالایشگاه آسیب دیده آن اکنون در مرحله بازسازی قرار دارند. بر اساس اطلاعات موجود، تعمیر پالایشگاه فاز ۱۴ و پالایشگاه های فازهای ۴ و ۵ و ۹ و ۱۰ در دستور کار است و مدیران نفت بر تسریع این عملیات پیش از آغاز فصل سرد تاکید کرده اند.

در پارس جنوبی، میدان، سکوهای دریایی، خطوط انتقال، پالایشگاه های خشکی، واحدهای فرآورش و شبکه انتقال گاز به یک سامانه به هم پیوسته تبدیل شده اند. به همین دلیل، آسیب دیدن یک واحد فرآورشی می تواند پیامدهایی فراتر از همان مجتمع داشته باشد و عملکرد بخش های دیگر را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

با نزدیک شدن زمستان، اهمیت این موضوع افزایش می یابد. کاهش توان فرآورش گاز هم زمان با رشد مصرف خانگی می تواند فشار بیشتری بر نیروگاه ها و صنایع وارد کند و نیاز به استفاده از سوخت مایع در نیروگاه ها را بالا ببرد. بنابراین، سرعت بازگشت تاسیسات به مدار تنها یک شاخص عمرانی نیست و مستقیما با امنیت عرضه گاز در ماه های سرد

این شرایط بار دیگر یکی از ضعف های قدیمی صنعت انرژی ایران را نمایان کرده است: تمرکز زیاد زیرساخت ها موجب می شود حادثه یا حمله به یک نقطه مهم، آثار خود را به بخش های دیگری از شبکه منتقل کند. افزایش تولید، بدون ایجاد مسیرهای جایگزین، ذخیره سازی کافی و امکان تعمیر سریع تجهیزات، لزوما به افزایش امنیت عرضه منجر نمی شود.

افزایش تولید گاز و ضرورت مدیریت مصرف

تولید گاز ایران در یک سال گذشته رشد کرده و به حدود یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز رسیده است. با این حال، از مردم خواسته شده مصرف انرژی خود را ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش دهند. این دو موضوع در ظاهر متناقض نیستند؛ زیرا مصرف داخلی در سال های اخیر افزایش یافته و در دوره های اوج تقاضا، رشد تولید الزاما حاشیه امن کافی برای شبکه ایجاد نمی کند. گازی که در زمستان به مصرف خانگی می رسد، در صورت افزایش مصرف می تواند سهم نیروگاه ها و صنایع را کاهش دهد.

در چنین شرایطی، صرفه جویی نقش تولید مجازی

در صنعت نفت و گاز، کیفیت شبکه، ظرفیت انتقال، امکان تعمیر، دسترسی به تجهیزات و شیوه مدیریت مصرف تعیین می کنند چه میزان از انرژی تولید شده در نهایت به مصرف کننده برسد. از این رو، افزایش تولید گاز همراه با درخواست برای صرفه جویی، نشانه فاصله میان ظرفیت تولید و حاشیه اطمینان شبکه

جنگ؛ معیارهای ارزیابی صنعت نفت را تغییر داده است

در گذشته، عملکرد صنعت نفت بیشتر با شاخص هایی مانند میزان تولید، حجم صادرات، افزایش ظرفیت پالایش و توسعه میدان ها سنجیده می شد. شرایط جنگی معیارهای تازه ای را به این ارزیابی افزوده است. اکنون سرعت بازگشت پالایشگاه آسیب دیده به مدار، امکان تداوم فعالیت خطوط انتقال، دسترسی به تجهیزات حیاتی و انعطاف در مسیرهای صادراتی نیز بخشی از عملکرد واقعی صنعت به شمار می روند.

با این نگاه، بازسازی تاسیسات آسیب دیده پارس جنوبی فقط یک پروژه تعمیراتی نیست. هر روز ادامه خروج یک واحد فرآورشی از مدار، ظرفیت قابل استفاده را کاهش می دهد و فشار بیشتری بر سایر بخش های شبکه وارد می کند. در مقابل، بازگشت سریع تاسیسات نشان می دهد که صنعت توانسته بخشی از شوک وارد شده را مهار و ظرفیت از دست رفته را احیا کند.

ضرورت انعطاف در مسیر صادرات

همین منطق درباره نفت خام نیز صدق می کند. افزایش تولید زمانی به درآمد بیشتر تبدیل می شود که امکان انتقال و صادرات آن فراهم باشد. در شرایطی که مسیرهای دریایی منطقه از تحولات جنگی تاثیر گرفته اند، هزینه بیمه و حمل افزایش یافته و انتقال کشتی به کشتی گسترش پیدا کرده است، انعطاف در زنجیره صادرات به یک مزیت مهم اقتصادی تبدیل می شود.

صنعت نفت ایران باید به صورت هم زمان تولید را حفظ کند، تاسیسات آسیب دیده را به مدار بازگرداند و گلوگاه های زنجیره را کاهش دهد. رشد ۲۰۰ هزار بشکه ای تولید، یک موفقیت عملیاتی محسوب می شود، اما ارزش نهایی آن به میزان پایداری این ظرفیت و توان انتقال آن تا بازار وابسته است.

کارنامه صنعت نفت را نمی توان فقط با تعداد بشکه های نفت یا مترمکعب های گاز تولید شده سنجید. توان حفظ تولید، سرعت بازسازی، انعطاف صادرات و آمادگی برای مقابله با شوک های ناگهانی