درآمد خانوار ایرانی زیر سایه تورم / فاصله با ترکیه به ۱۲ برابر رسید

افزایش درآمد ریالی خانوارهای ایرانی در سال ۱۴۰۴، در نگاه اول خبر خوبی به نظر می‌رسد؛ اما وقتی این رشد در کنار تورم و افت ارزش پول ملی قرار می‌گیرد، تصویر متفاوتی شکل می‌گیرد. طبق گزارش مرکز آمار ایران، متوسط درآمد سالانه یک خانوار شهری در سال گذشته به حدود ۴۸۴ میلیون و ۶۱۰ هزار تومان رسیده است؛ یعنی به‌طور میانگین ماهانه بیش از ۴۰ میلیون تومان.

این رقم نسبت به سال ۱۴۰۳ حدود ۴۱.۲ درصد افزایش داشته است. با این حال، تورم نقطه‌به‌نقطه در اسفند ۱۴۰۴ به حدود ۷۱ درصد رسیده و همین مسئله نشان می‌دهد رشد درآمد اسمی خانوارها الزاماً به معنای افزایش قدرت خرید آنها نبوده است.

درآمد خانوار ایرانی در سال ۱۴۰۴ چقدر بود؟

براساس نتایج طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوار، متوسط درآمد سالانه خانوار شهری در سال ۱۴۰۴ به ۴۸۴ میلیون و ۶۱۰ هزار تومان رسید. این رقم برای خانوارهای روستایی حدود ۲۹۷ میلیون و ۱۰۷ هزار تومان گزارش شده است.

اگر درآمد خانوار شهری را بر تعداد ماه‌های سال تقسیم کنیم، متوسط درآمد ماهانه به حدود ۴۰.۴ میلیون تومان می‌رسد.

اما مقایسه درآمد با سال قبل تنها زمانی تصویر کاملی ارائه می‌دهد که تغییر سطح قیمت‌ها نیز در نظر گرفته شود. رشد ۴۱ درصدی درآمد در شرایطی رخ داده که نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در پایان سال به حدود ۷۱ درصد رسیده بود. بنابراین افزایش درآمد ریالی، به‌تنهایی نمی‌تواند نشان‌دهنده بهبود وضعیت اقتصادی خانوار باشد.

۴۵۲۴ دلار؛ درآمد سالانه خانوار ایرانی

برای مقایسه درآمد ایران با سایر کشورها، تبدیل درآمد ریالی به دلار اهمیت زیادی پیدا می‌کند؛ البته نتیجه این محاسبه به نرخ ارز مورد استفاده وابسته است.

در سال ۱۴۰۴ نرخ دلار در بازار آزاد نوسان قابل‌توجهی داشت و از محدوده ۸۲ هزار تومان در مقاطعی از سال به محدوده ۱۶۳ هزار تومان در ماه‌های پایانی رسید. اگر میانگین نرخ دلار در طول سال حدود ۱۰۷ هزار تومان در نظر گرفته شود، درآمد ماهانه ۴۰.۴ میلیون تومانی خانوار شهری معادل حدود ۳۷۷ دلار خواهد بود.

به این ترتیب، درآمد سالانه یک خانوار شهری ایرانی حدود ۴۵۲۴ دلار برآورد می‌شود.

این عدد البته یک تبدیل اسمی بر اساس نرخ ارز است و نباید آن را با شاخص‌های قدرت خرید یا درآمد سرانه کشورها یکی دانست؛ چراکه سطح قیمت کالاها و خدمات در کشورهای مختلف متفاوت است.

ترکیه؛ درآمدی چند برابر ایران

در مقایسه‌ای که در گزارش مورد اشاره قرار گرفته، متوسط درآمد سالانه ترکیه در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۷ هزار و ۲۷۵ دلار اعلام شده است.

بر این مبنا، درآمد دلاری سالانه خانوار ایرانی حدود یک‌دوازدهم رقم مورد اشاره برای ترکیه است؛ به بیان دیگر، رقم ترکیه بیش از ۱۲ برابر درآمد دلاری محاسبه‌شده برای خانوار شهری ایران است.

این فاصله تنها به ترکیه محدود نمی‌شود و در مقایسه با بسیاری از اقتصادهای منطقه و جهان نیز مشاهده می‌شود.

فاصله درآمدی ایران با کشورهای دیگر

در برخی کشورها، متوسط درآمد سالانه در سطوح بسیار بالاتری قرار دارد. برای نمونه، در داده‌های مورد استناد گزارش، درآمد سالانه در قطر حدود ۸۲ هزار دلار، در کره‌جنوبی حدود ۶۱ هزار دلار، در امارات متحده عربی حدود ۵۱ هزار دلار و در ژاپن حدود ۵۰ هزار دلار عنوان شده است.

در کشورهای عربستان سعودی، کویت و یونان نیز رقم متوسط درآمد سالانه حدود ۳۲ هزار دلار گزارش شده است.

در سوی دیگر، لوکزامبورگ و ایسلند با ارقام نزدیک به ۱۰۰ هزار دلار در سال قرار دارند.

مسئله فقط «درآمد» نیست

مقایسه این اعداد یک نکته مهم را نشان می‌دهد: برای ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوار، رشد درآمد اسمی به‌تنهایی کافی نیست.

در ایران، افزایش ۴۱.۲ درصدی درآمد خانوار شهری در سال ۱۴۰۴ در شرایطی اتفاق افتاده که تورم نقطه‌به‌نقطه به حدود ۷۱ درصد رسیده است. از سوی دیگر، افت ارزش پول ملی باعث شده تبدیل درآمد ریالی به دلار نیز رقم بسیار پایین‌تری نسبت به بسیاری از کشورهای منطقه نشان دهد.

بنابراین فاصله درآمدی ایران با کشورهایی مانند ترکیه را باید در کنار تورم، نرخ ارز، سطح قیمت‌ها، قدرت خرید و تفاوت روش محاسبه درآمد در هر کشور بررسی کرد.

آنچه داده‌های سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد این است که افزایش درآمد ریالی خانوارهای ایرانی، به‌تنهایی نتوانسته فاصله میان رشد دستمزد و افزایش هزینه‌های زندگی را جبران کند؛ مسئله‌ای که در نهایت خود را در قدرت خرید خانوار نشان می‌دهد.