بررسی عوامل ناترازی در سازمان تامین اجتماعی و راهکارهای اصلاح آن

تشریح عوامل ناترازی در سازمان تامین اجتماعی

سومین جلسه از مجموعه نشست های «نظام نوین تامین اجتماعی، چیستی، چرایی و چگونگی» با حضور مهدی کرباسیان، مدیرعامل پیشین سازمان تامین اجتماعی، رئیس موسسه کار و تامین اجتماعی، سرپرست موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی، معاون درمان سازمان تامین اجتماعی و گروهی از مدیران، کارشناسان، پژوهشگران و صاحب نظران این حوزه برگزار شد.

کرباسیان در این نشست با تشریح ریشه های ناترازی مالی سازمان تامین اجتماعی

برداشت نادرست از جایگاه تامین اجتماعی

مدیرعامل پیشین سازمان تامین اجتماعی با اشاره به تجربه مدیریتی خود گفت در زمان پذیرش مسئولیت، دو مسئله اساسی وجود داشت. نخست اینکه برخی مسئولان شناخت دقیقی از این سازمان نداشتند و آن را با نهادهای حمایتی یکسان می دانستند.

او افزود برطرف کردن مشکلات تامین اجتماعی به حمایت جدی حاکمیت نیاز دارد. به گفته وی، مسئولان باید اهمیت این نهاد را درک کنند و بدانند که تامین اجتماعی بخشی از زیرساخت آینده کشور است.

عوامل شکل گیری ناترازی مالی

کرباسیان تاکید کرد ناترازی سازمان به صورت ناگهانی ایجاد نشده و در طول سال های فعالیت آن، عوامل مختلفی در شکل گیری این وضعیت نقش داشته اند. او لغو قانون جرایم تامین اجتماعی را یکی از نخستین عوامل موثر دانست.

وی توضیح داد که از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۷۲، به دلیل لغو این قانون، ابزار اصلی سازمان برای دریافت حق بیمه به تمدید نکردن دفترچه های درمان محدود شده بود. در آن دوره، از درج مهر در دفترچه ها برای جلوگیری از تمدید آنها استفاده می شد که نارضایتی کارگران را به دنبال داشت.

کرباسیان ادامه داد برای بازگرداندن قانون جرایم تامین اجتماعی تلاش های زیادی انجام شد و در نهایت موافقت شورای نگهبان نیز به دست آمد.

به گفته او، دومین عامل ناترازی

او همچنین بازنشستگی پیش از موعد و گسترش مشاغل سخت و زیان آور را از دیگر عوامل افزایش فشار مالی بر سازمان برشمرد.

کاهش درآمدهای بیمه ای

مدیرعامل پیشین سازمان تامین اجتماعی کاهش درآمدهای حاصل از حق بیمه را عامل مهم دیگری در ایجاد ناترازی دانست. حق بیمه، اصلی ترین منبع درآمد سازمان است و میزان آن بر اساس حقوق و دستمزد شاغلان تعیین می شود.

کرباسیان گفت در سال های مختلف، افزایش حقوق و دستمزد در موارد زیادی کمتر از نرخ تورم بوده است؛ به گونه ای که گاهی تورم به ۴۰ درصد می رسید، اما دستمزدها تنها ۲۰ درصد افزایش پیدا می کرد. این روند، منابع درآمدی سازمان را کاهش داده است.

تضعیف سه جانبه گرایی

وی از فاصله گرفتن سازمان از اصل سه جانبه گرایی

او افزود تصمیم های متعددی در حوزه بیمه اتخاذ شده که بدون تامین منابع لازم، هزینه های جدیدی را به سازمان تحمیل کرده و ناترازی منابع و مصارف را افزایش داده است.

کرباسیان ادامه داد تضعیف سه جانبه گرایی حتی بر روابط سازمان با وزارت بهداشت نیز اثر گذاشته است؛ به طوری که برخی تصمیم ها بدون توجه کافی به آثار مالی آنها برای تامین اجتماعی گرفته شده اند.

ضرورت اصلاح قوانین و پارامترها

این مدیر پیشین تامین اجتماعی، اصلاح نشدن پارامترهای نظام بازنشستگی را از دیگر دلایل ناترازی دانست. او گفت در سال های نخست پس از انقلاب، امید به زندگی زنان حدود ۶۰ سال و مردان نزدیک به ۵۷ سال بود، اما این شاخص اکنون برای زنان به ۷۹ سال و برای مردان به ۷۶ سال رسیده است.

به گفته کرباسیان، افزایش امید به زندگی باعث شده مدت پرداخت مستمری ها حدود ۲۰ سال بیشتر شود. در کنار آن، قوانین دیگری مانند پرداخت مستمری به زنان مطلقه نیز تعهدات مالی تازه ای برای سازمان ایجاد کرده است.

وی گرانی شدید و کاهش قدرت مالی سازمان را از دیگر عواملی دانست که ضرورت اجرای اصلاحات پارامتریک

کرباسیان همچنین میانگین سنی حدود ۵۰ سال برای بازنشستگان سازمان را یک چالش مهم خواند و گفت پایین بودن سن بازنشستگی، درآمدهای سازمان را کاهش و دوره پرداخت مستمری را طولانی می کند.

جایگاه بانک رفاه

او نوسان های مربوط به مالکیت بانک رفاه را نیز از عوامل موثر بر وضعیت سازمان دانست و اظهار کرد در سال های ابتدایی انقلاب، این بانک ملی اعلام شد، اما مدیران سازمان پس از پیگیری های فراوان توانستند آن را بازپس بگیرند.

مدیرعامل پیشین سازمان تامین اجتماعی افزود در یکی دو سال اخیر نیز بار دیگر موضوع مالکیت بانک رفاه مطرح شد و مدیران سازمان موفق شدند بانک را حفظ کنند. به گفته وی، بانک رفاه یکی از ابزارهای مهم تامین اجتماعی در فعالیت های اقتصادی بوده است.

راهکارهای پیشنهادی برای عبور از بحران

کرباسیان در پایان، دو راهکار برای خروج تامین اجتماعی از ناترازی مالی پیشنهاد کرد. نخست آنکه حاکمیت باید بپذیرد سازمان تامین اجتماعی و صندوق های بازنشستگی با چالشی جدی روبرو هستند و برای حل آن تصمیم های اساسی بگیرد.

راهکار دوم، حرکت به سمت نظام سه لایه تامین اجتماعی

مجموعه نشست های «نظام نوین تامین اجتماعی، چیستی، چرایی و چگونگی» با هدف بررسی مسائل این حوزه و با مشارکت موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی، مدیران و کارشناسان سازمانی و بیرون سازمانی، پژوهشگران و صاحب نظران برگزار می شود.