ایران فقط یک درصد با صدر جدول آب شرب منطقه فاصله دارد؛ ۹۴ درصد مردم به آب ایمن دسترسی دارند

طبق داده‌های رسمی SDG 6 برای سال ۲۰۲۴، ۹۵ درصد جمعیت قطر از خدمات آب شرب ایمن مدیریت‌شده برخوردارند و پس از آن ایران با ۹۴ درصد قرار دارد. عمان با ۹۱ درصد، ارمنستان با ۸۲ درصد و مصر با ۷۹ درصد در رتبه‌های پایین‌تری از این مقایسه قرار گرفته‌اند.

بنابراین در میان این پنج کشور، ایران با فاصله‌ای بسیار اندک از قطر، در جایگاه دوم قرار می‌گیرد.

کشور جمعیت برخوردار از آب شرب ایمن مدیریت‌ شده

این اعداد مربوط به شاخص SDG 6.1.1 است و داده‌های قابل مقایسه بین‌المللی آن توسط سازوکار پایش مشترک سازمان جهانی بهداشت و یونیسف (WHO/UNICEF JMP) تهیه می‌شود.

ایران ۲۰ واحد درصد بالاتر از میانگین جهانی

اهمیت جایگاه ایران زمانی بیشتر مشخص می‌شود که این کشور را نه فقط با همسایگان، بلکه با وضعیت جهان مقایسه کنیم.

طبق گزارش سال ۲۰۲۵ WHO و UNICEF که آخرین برآوردهای سال ۲۰۲۴ را ارائه می‌کند، ۷۴ درصد جمعیت جهان از خدمات آب شرب ایمن مدیریت‌شده برخوردارند. با این حساب، رقم ۹۴ درصدی ایران حدود ۲۰ واحد درصد بالاتر از سطح جهانی است.

به بیان ساده‌تر، ایران در شاخص دسترسی به آب شرب ایمن مدیریت‌شده، در نقطه‌ای بالاتر از متوسط جهانی قرار گرفته است؛ موضوعی که با توجه به وسعت کشور، جمعیت بیش از ۹۱ میلیون نفری و تنوع جغرافیایی آن، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

داده‌های سازمان ملل نشان می‌دهد جمعیت ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۹۱.۶ میلیون نفر بوده است؛ بنابراین این شاخص درباره پوشش خدمات در مقیاسی بسیار بزرگ سخن می‌گوید.

«آب شرب ایمن مدیریت‌شده» یعنی چه؟

یک نکته مهم در خواندن این آمار وجود دارد: عدد ۹۴ درصد به معنای صرفاً «دسترسی به آب» نیست.

در تعریف WHO و UNICEF، آب شرب «ایمن مدیریت‌شده» باید از منبعی تأمین شود که در محل زندگی در دسترس باشد، هنگام نیاز قابل استفاده باشد و از نظر آلودگی ایمن باشد. بنابراین این شاخص سطح بالاتری از صرفاً داشتن یک منبع آب یا دسترسی اولیه به آب را اندازه‌گیری می‌کند.

همین موضوع باعث می‌شود فاصله یک‌درصدی ایران و قطر در این شاخص قابل توجه باشد.

۹۴ درصد یعنی ایران دقیقاً کجای منطقه ایستاده است؟

اگر پنج کشور حاضر در این مقایسه را کنار هم قرار دهیم، تصویر کاملاً روشن است:

قطر ۹۵ درصد، ایران ۹۴ درصد، عمان ۹۱ درصد، ارمنستان ۸۲ درصد و مصر ۷۹ درصد.

ایران در مقایسه با عمان ۳ واحد درصد، در مقایسه با ارمنستان ۱۲ واحد درصد و در مقایسه با مصر ۱۵ واحد درصد بالاتر قرار دارد.

از سوی دیگر، فاصله ایران با قطر تنها یک واحد درصد است.

این یعنی در این مقایسه، ایران عملاً در گروه بالای کشورهای منطقه از نظر دسترسی به آب شرب ایمن مدیریت‌شده قرار دارد.

یک نکته مهم‌تر؛ ایران فقط «آب دارد» نیست، بلکه زیرساخت هم توسعه داده است

آمار تصویر دوم نیز این روایت را تکمیل می‌کند.

بر اساس اینفوگرافی مربوط به رشد زیرساخت‌های جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب در ایران، جمعیت تحت پوشش تأسیسات جمع‌آوری فاضلاب از حدود ۲.۴ میلیون نفر در سال ۱۳۶۸ به بیش از ۴۱ میلیون نفر در سال ۱۴۰۴ رسیده است.

همزمان، تعداد تصفیه‌خانه‌های فاضلاب نیز از ۱۵ واحد به ۳۲۹ واحد افزایش یافته است.

به این ترتیب، دو تصویر یک روایت مشترک را شکل می‌دهند: از یک طرف، ایران در شاخص بین‌المللی دسترسی به آب شرب ایمن در سطح ۹۴ درصد قرار دارد و از طرف دیگر، طی چند دهه گذشته توسعه قابل توجهی در زیرساخت‌های جمع‌آوری و تصفیه فاضلاب داشته است.

دستاورد مهم است؛ اما پایان راه نیست

البته انتشار این آمار نباید به معنای نادیده گرفتن چالش‌های آبی کشور تلقی شود.

برعکس، وقتی ۹۴ درصد به دست آمده است، ۶ درصد باقی‌مانده نیز اهمیت پیدا می‌کند؛ به‌خصوص در کشوری که با خشکسالی، تغییرات اقلیمی، افت منابع آب زیرزمینی و افزایش فشار بر منابع آبی مواجه است.

از سوی دیگر، داده‌های SDG 6 نشان می‌دهد تنها ۲۶ درصد از فاضلاب خانگی ایران در سال ۲۰۲۴ به‌صورت ایمن تصفیه شده است. این عدد نشان می‌دهد در کنار موفقیت قابل توجه در حوزه آب شرب، بخش فاضلاب همچنان ظرفیت زیادی برای توسعه دارد.

بنابراین پیام این آمار را می‌توان این‌گونه خلاصه کرد: ایران در رساندن آب شرب ایمن به مردم عملکرد قابل توجهی داشته، اما برای حفظ این جایگاه و تبدیل آن به یک دستاورد پایدار، باید همزمان روی حفاظت از منابع آب، کاهش هدررفت، بازچرخانی آب و توسعه تصفیه فاضلاب سرمایه‌گذاری شود.

یک خبر خوب که باید دیده شود

در شرایطی که اخبار مربوط به بحران آب، کمبود بارش و تنش آبی بخش قابل توجهی از فضای رسانه‌ای را به خود اختصاص داده، انتشار یک شاخص بین‌المللی که نشان می‌دهد ۹۴ درصد جمعیت ایران از خدمات آب شرب ایمن مدیریت‌شده برخوردارند و ایران تنها یک درصد با قطر فاصله دارد، می‌تواند تصویری متفاوت از توان زیرساختی کشور ارائه کند.

این عدد به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که بدانیم سطح جهانی این شاخص ۷۴ درصد است؛ یعنی ایران در این معیار، حدود ۲۰ واحد درصد بالاتر از میانگین جهان قرار گرفته است.

در واقع، در میان اعدادی که شاید کمتر در اخبار روزمره دیده شوند، «۹۴ درصد» یکی از اعداد مهم در روایت زیرساخت آب ایران است؛ عددی که نشان می‌دهد کشور در تأمین آب شرب ایمن برای جمعیت خود، در مقایسه با بسیاری از کشورهای منطقه جایگاه بالایی دارد.