استانداردهای ۱۲۲گانه تولید خودرو الزامی می‌شود / کدام خودروها در آستانه حذف از خط تولید هستند؟

به گزارش رکنا، صنعت خودروی ایران از مهرماه ۱۴۰۶ با یکی از مهم‌ترین تغییرات استانداردی سال‌های اخیر روبه‌رو خواهد شد؛ زمانی که الزامات جدید ۱۲۲گانه جایگزین استانداردهای ۸۵گانه فعلی می‌شوند. تغییری که برخلاف تصور اولیه، صرفاً به اضافه شدن چند آپشن جدید مانند دوربین، رادار یا سامانه‌های کمک‌راننده محدود نیست و در برخی موارد می‌تواند خودروسازان را به سمت بازطراحی پلتفرم، تغییر معماری خودرو و حتی توقف تولید برخی محصولات قدیمی سوق دهد.

به گفته رئیس سازمان ملی استاندارد، اجرای استانداردهای ۱۲۲گانه به دلیل ماهیت برخی الزامات جدید، یکباره انجام نخواهد شد و اجرای کامل آن براساس یک جدول زمان‌بندی چندساله صورت می‌گیرد. دلیل اصلی این زمان‌بندی نیز آن است که بخشی از الزامات جدید تنها با افزودن تجهیزات قابل اجرا نیستند و به تغییرات اساسی در ساختار و پلتفرم خودرو نیاز دارند.

استانداردهای اجباری خودرو در ایران طی سال‌های گذشته به‌تدریج افزایش پیدا کرده‌اند. این مسیر از استانداردهای ۵۱گانه آغاز شد و در ادامه به استانداردهای ۸۵گانه رسید؛ مجموعه‌ای که امروز تقریباً تمام خودروهای تولید داخل برای دریافت مجوز تولید باید آن را پاس کنند.

اکنون سازمان ملی استاندارد از اجرای بسته جدیدی شامل ۱۲۲ الزام خبر داده است. این بسته که در اواخر سال گذشته بازنگری شده، حدود ۳۷ تا ۳۸ مورد تفاوت و الزام جدید نسبت به استانداردهای قبلی دارد.

بر مبنای استاندارد ملی INSO 6924:2025 در حوزه الزامات تأیید خودرو، موضوع فقط به تجهیزات رفاهی و ایمنی اضافه‌شده به خودرو محدود نمی‌شود؛ بلکه آزمون‌های تصادف، حفاظت از سرنشین و عابر، الزامات دید، سامانه‌های کمک‌راننده، معماری نرم‌افزاری و حتی الزامات مرتبط با امنیت سایبری نیز وارد فرآیند تأیید خودرو خواهند شد.

مشکل فقط نصب رادار و دوربین نیست

یکی از مهم‌ترین نکات درباره استانداردهای جدید این است که نمی‌توان با اضافه کردن چند قطعه، تمام خودروها را به‌سادگی با الزامات جدید منطبق کرد.

برای نمونه، برخی آزمون‌های تصادف و حفاظت از سرنشین به ساختار بدنه و معماری پلتفرم وابسته هستند. آزمون‌هایی مانند برخورد با ستون، برخورد تمام‌عرض و الزامات مربوط به حفاظت از عابر پیاده می‌توانند نقاط ضعف ساختاری خودرو را آشکار کنند؛ ضعف‌هایی که با نصب یک دوربین یا رادار قابل برطرف شدن نیستند.

در نتیجه، برای برخی خودروهای قدیمی ممکن است فیس‌لیفت، اضافه کردن تجهیزات و تغییرات محدود، از نظر اقتصادی توجیه نداشته باشد. در چنین شرایطی، خودروساز باید میان سرمایه‌گذاری سنگین برای بازطراحی پلتفرم و توقف تولید محصول تصمیم بگیرد.

ری‌را، تارا و شاهین در یک طرف؛ X200 در طرف دیگر

البته اثر استانداردهای ۱۲۲گانه بر تمام خودروهای داخلی یکسان نخواهد بود. محصولاتی مانند ری‌را، تارا و شاهین به دلیل جدیدتر بودن معماری و ظرفیت بیشتر برای ارتقا، از نظر فنی شانس بالاتری برای انطباق با الزامات جدید دارند؛ هرچند نتیجه نهایی تنها پس از انجام آزمون‌های رسمی مشخص خواهد شد.

در مقابل، خانواده X200 شامل کوییک، اطلس و سهند و همچنین برخی پلتفرم‌های قدیمی ایران‌خودرو با چالش جدی‌تری مواجه هستند. سؤال اصلی درباره این محصولات آن است که آیا می‌توان با تغییرات فنی و تجهیزاتی، ساختار آن‌ها را به سطح مورد نیاز رساند یا هزینه این تغییرات به اندازه‌ای بالا خواهد رفت که ادامه تولید اقتصادی نباشد.

به همین دلیل، استانداردهای ۱۲۲گانه را می‌توان تا حدی آزمونی برای مشخص شدن عمر واقعی پلتفرم‌های قدیمی صنعت خودروی ایران دانست.

مونتاژی‌ها هم مصون نیستند

خودروهای مونتاژی نیز از این فرآیند مستثنی نخواهند بود. برخورداری یک مدل از سامانه‌هایی مانند ترمز اضطراری، هشدار خروج از خط، کروز کنترل تطبیقی یا سایر تجهیزات ADAS به‌تنهایی به معنای انطباق با استانداردهای جدید ایران نیست.

نسخه‌ای که در ایران تولید یا عرضه می‌شود باید الزامات و آزمون‌های مورد تأیید کشور را پاس کند. بنابراین حتی در مورد خودروهای جدیدتر مونتاژی نیز باید دید نسخه نهایی تولیدشده در ایران در آزمون‌های استاندارد چه عملکردی خواهد داشت.

هزینه استانداردها به قیمت خودرو می‌رسد؟

اجرای استانداردهای جدید بدون تردید هزینه تولید خودرو را افزایش خواهد داد. نصب تجهیزات جدید، توسعه نرم‌افزار، انجام آزمون‌های مجدد، تغییر خطوط تولید و در مواردی بازطراحی پلتفرم، همگی نیازمند سرمایه‌گذاری هستند.

مسئله مهم این است که صنعت خودرو در شرایطی با این الزامات روبه‌رو می‌شود که خودروسازان با مشکلاتی مانند کمبود نقدینگی، قیمت‌گذاری، هزینه بالای تولید و فرسودگی بخشی از زیرساخت‌های تولید دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

در چنین شرایطی این نگرانی وجود دارد که هزینه اجرای استانداردهای جدید در نهایت به قیمت خودرو منتقل شود. اگر افزایش قیمت تنها به دلیل اضافه شدن تجهیزات و ارتقای واقعی ایمنی باشد، می‌توان آن را بخشی از هزینه نوسازی خودرو دانست؛ اما اگر استانداردها بدون ارتقای محسوس کیفیت و ایمنی اجرا شوند، بار اصلی این تغییر بار دیگر بر دوش مصرف‌کننده خواهد بود.

تأخیر چندساله؛ فرصت یا عقب‌انداختن مسئله؟

تصمیم سازمان ملی استاندارد و وزارت صمت برای اجرای مرحله‌ای استانداردهای ۱۲۲گانه از یک منظر قابل دفاع است. نمی‌توان انتظار داشت پلتفرم‌هایی که طی سال‌ها با معماری قدیمی توسعه یافته‌اند، در مدت چند ماه به‌طور کامل با مجموعه‌ای از الزامات جدید تطبیق پیدا کنند.

با این حال، اجرای چندساله تنها زمانی می‌تواند نتیجه مطلوب داشته باشد که جدول زمان‌بندی، شاخص‌های ارزیابی و پیامدهای عدم انطباق کاملاً شفاف باشد. در غیر این صورت، تجربه صنعت خودرو نشان داده است که تمدید مهلت‌ها می‌تواند به جای ایجاد فرصت برای نوسازی، صرفاً زمان خروج محصولات قدیمی از خط تولید را عقب بیندازد.

مهر ۱۴۰۶؛ آزمون عمر پلتفرم‌ها

استانداردهای ۱۲۲گانه می‌توانند یکی از جدی‌ترین آزمون‌های صنعت خودروی ایران در سال‌های آینده باشند. این استانداردها قرار نیست فقط تعداد آپشن‌های خودرو را افزایش دهند؛ بلکه قرار است ساختار ایمنی، عملکرد سامانه‌های کمک‌راننده، الزامات نرم‌افزاری و سایبری و توان خودرو در آزمون‌های مختلف را نیز مورد ارزیابی قرار دهند.

از این منظر، مهر ۱۴۰۶ می‌تواند نقطه آغاز مشخص شدن سرنوشت بخشی از خودروهای قدیمی بازار باشد؛ محصولاتی که اگر نتوانند با هزینه منطقی خود را با الزامات جدید تطبیق دهند، ممکن است برای همیشه از خطوط تولید کنار گذاشته شوند.

در نهایت، موفقیت این طرح به یک شرط اساسی وابسته است: استاندارد ۱۲۲گانه نباید صرفاً به افزایش هزینه و قیمت خودرو منجر شود. اگر قرار است پلتفرم‌های قدیمی کنار گذاشته شوند، سرمایه‌گذاری برای توسعه نسل جدید خودروها باید از همین امروز آغاز شود. در غیر این صورت، احتمال دارد تغییر استاندارد از ۸۵ به ۱۲۲، بیش از آن‌که به معنای تحول واقعی صنعت خودرو باشد، تنها به یک هزینه جدید برای خودروساز و مصرف‌کننده تبدیل شود.