چرا کیفیت بنزین به دغدغه این روزهای رانندگان تبدیل شده است؟ / از جستجوی بنزین یورو 4 در جایگاه های تهران تا نگرانی درباره سلامت موتور خودرو

به گزارش خبرنگار اقتصادی رکنا، کیفیت بنزین بار دیگر به یکی از مهم ترین موضوعات مورد بحث میان مالکان خودرو تبدیل شده است. در هفته های اخیر، بسیاری از صاحبان خودروهای وارداتی، توربوشارژ و حتی برخی خودروهای داخلی از تغییر رفتار خودروهای خود پس از سوخت گیری سخن می گویند؛ موضوعی که موجب شده بخشی از رانندگان برای یافتن بنزین یورو 4 حتی به گروه های مجازی روی بیاورند و تجربه خود از جایگاه های عرضه سوخت را با یکدیگر به اشتراک بگذارند.

در این میان، برخی رانندگان معتقدند عملکرد خودروهایشان نسبت به گذشته تغییر کرده است. افزایش صدای موتور، کاهش شتاب، افزایش مصرف سوخت و بروز پدیده «ناک» از جمله مواردی است که از سوی تعدادی از مالکان خودرو مطرح می شود. این در حالی است که کارشناسان حوزه نفت و انرژی، بخش مهمی از این نگرانی ها را ناشی از برداشت های نادرست درباره نحوه توزیع و تشخیص کیفیت بنزین می دانند و تاکید می کنند قضاوت درباره کیفیت سوخت تنها با انجام آزمایش های تخصصی امکان پذیر است.

جست وجوی بنزین یورو 4؛ دغدغه ای که به شبکه های اجتماعی کشیده شد

آنچه این روزها در میان برخی رانندگان به چشم می خورد، تلاش برای یافتن جایگاه هایی است که به گفته آنها بنزین یورو 4 عرضه می کنند. این موضوع تا جایی پیش رفته که گروه هایی در شبکه های اجتماعی و پیام رسان ها شکل گرفته و رانندگان تجربه خود از جایگاه های مختلف را با یکدیگر به اشتراک می گذارند.

برخی از اعضای این گروه ها پس از سوخت گیری، نمونه ای از بنزین را در بطری های شفاف نگهداری کرده و بر اساس رنگ آن، سایر رانندگان را از وضعیت جایگاه مطلع می کنند. به اعتقاد آنها، اگر رنگ سوخت سبز باشد، احتمال عرضه بنزین یورو 4 بیشتر است و در نتیجه سایر اعضا نیز برای سوخت گیری به همان جایگاه مراجعه می کنند.

در مقابل، برخی رانندگان می گویند اگر چند ساعت از تخلیه سوخت در جایگاه بگذرد، ممکن است تانکر جدیدی وارد شده و سوخت متفاوتی تخلیه شود؛ موضوعی که به باور آنان می تواند باعث مخلوط شدن انواع مختلف بنزین در مخازن جایگاه شود. البته این برداشت از سوی کارشناسان صنعت نفت مورد تایید قرار نمی گیرد و آنان توضیح دیگری درباره نحوه توزیع سوخت ارائه می کنند.

رانندگان از چه چیزی نگران هستند؟

بخش قابل توجهی از نگرانی های مطرح شده از سوی مالکان خودرو به عملکرد موتور مربوط می شود. برخی رانندگان می گویند خودروهایشان نسبت به گذشته صدای بیشتری تولید می کند، شتاب اولیه کاهش یافته و در برخی خودروهای مجهز به موتور توربوشارژ نیز پدیده ناک زدن مشاهده می شود.

همچنین تعدادی از رانندگان معتقدند مصرف سوخت خودروهایشان افزایش یافته است. برخی از آنها از افزایش حدود 2 لیتر مصرف سوخت در هر 100 کیلومتر نسبت به سال های گذشته سخن می گویند و حتی مالکان برخی خودروهای هیبریدی نیز مدعی هستند که مصرف سوخت خودروهایشان نسبت به گذشته بیشتر شده است.

با این حال، کارشناسان خودرو معتقدند نمی توان تنها بر اساس تجربه رانندگان درباره کیفیت سوخت قضاوت کرد؛ زیرا عواملی مانند شرایط فنی خودرو، وضعیت شمع ها، فیلترها، سیستم سوخت رسانی، شرایط آب و هوایی، ترافیک و نحوه رانندگی نیز می توانند بر مصرف سوخت و عملکرد موتور تاثیرگذار باشند.

آیا کمبود بنزین بر کیفیت آن اثر گذاشته است؟

همزمان با افزایش مصرف بنزین و مطرح شدن بحث ناترازی تولید و مصرف، برخی رانندگان این پرسش را مطرح می کنند که آیا ممکن است برای جبران کمبود بنزین، ترکیب سوخت تولیدی نیز تغییر کرده باشد.

برخی از آنان این احتمال را مطرح می کنند که افزایش سهم برخی برش های نفتی یا کاهش عدد اکتان بتواند بر عملکرد خودروها تاثیر بگذارد و موجب افزایش ناک، کاهش راندمان موتور یا افزایش مصرف سوخت شود.

البته تاکنون هیچ گزارش رسمی یا مستندی از سوی نهادهای مسئول درباره کاهش کیفیت بنزین توزیعی منتشر نشده و این موضوع همچنان در حد پرسش و مطالبه بخشی از مصرف کنندگان باقی مانده است.

نکته مشترک در میان بسیاری از رانندگان، درخواست برای شفاف سازی درباره کیفیت بنزین توزیعی است. به اعتقاد آنان، اگر نتایج آزمایش های مربوط به عدد اکتان، استانداردهای کیفی و ترکیبات بنزین به صورت مستمر منتشر شود، بخش زیادی از ابهام ها و نگرانی های موجود برطرف خواهد شد.

از نگاه این گروه، مسئله اصلی استفاده از بنزین سوپر نیست؛ زیرا بسیاری از خودروهای موجود در کشور بر اساس مشخصات فنی خود به بنزین با عدد اکتان 92 نیاز دارند و استفاده از بنزین با اکتان 95 الزاما ضرورتی ندارد. مطالبه آنها، دسترسی به سوختی است که مطابق استاندارد اعلام شده عرضه شود.

برخی کارشناسان نیز معتقدند عرضه بنزین با چند سطح مختلف عدد اکتان، مشابه آنچه در بسیاری از کشورهای جهان انجام می شود، می تواند امکان انتخاب بیشتری را در اختیار مصرف کنندگان قرار دهد؛ موضوعی که علاوه بر افزایش حق انتخاب، می تواند به مدیریت بهتر مصرف سوخت نیز کمک کند.

کیفیت سوخت چه تاثیری بر عملکرد خودرو دارد؟

کارشناسان حوزه خودرو معتقدند کیفیت بنزین یکی از عوامل موثر بر عملکرد موتور، به ویژه در خودروهای مجهز به موتورهای توربوشارژ و سیستم پاشش مستقیم سوخت (GDI) است. به گفته این کارشناسان، موتورهای جدید با نسبت تراکم بالاتر طراحی شده اند و به همین دلیل نسبت به عدد اکتان سوخت حساسیت بیشتری دارند. در صورتی که عدد اکتان بنزین کمتر از میزان توصیه شده توسط سازنده خودرو باشد، احتمال بروز پدیده «ناک» یا احتراق زودهنگام افزایش پیدا می کند؛ پدیده ای که در صورت تداوم، می تواند موجب کاهش راندمان موتور و در برخی شرایط، افزایش استهلاک قطعات شود.

کارشناسان خودرو همچنین می گویند کیفیت سوخت می تواند بر عملکرد بخش هایی مانند شمع ها، سوپاپ ها، انژکتورها و سامانه احتراق تاثیرگذار باشد. با این حال تاکید می کنند که بروز هرگونه ایراد فنی را نمی توان صرفا به کیفیت بنزین نسبت داد و بررسی دقیق خودرو نیز ضروری است.

یکی دیگر از موضوعاتی که از سوی کارشناسان خودرو مطرح می شود، ارتباط کیفیت سوخت با خدمات گارانتی است. به گفته آنها، بسیاری از شرکت های خودروساز یا واردکنندگان خودرو، خسارت هایی را که ناشی از استفاده از سوخت غیر استاندارد باشد، مشمول تعهدات گارانتی نمی دانند. از این رو، در صورت تشخیص آسیب ناشی از کیفیت سوخت، ممکن است هزینه تعمیر موتور یا قطعات مرتبط بر عهده مالک خودرو باشد.

همین موضوع موجب شده است بخشی از مالکان خودروهای داخلی و وارداتی نسبت به کیفیت بنزین عرضه شده حساسیت بیشتری نشان دهند.

برخی مالکان خودرو نیز مدعی هستند که حتی خودروهای داخلی مجهز به موتورهای توربوشارژ، از جمله دنا پلاس توربو، شاهین اتوماتیک و برخی مدل های پژو 207، در ماه های اخیر با پدیده ناک زدن یا کاهش کیفیت عملکرد موتور مواجه شده اند؛ ادعایی که تاکنون آمار رسمی یا مطالعه مستقلی برای تایید یا رد آن منتشر نشده است.

آیا رنگ بنزین نشانه کیفیت آن است؟

یکی از باورهای رایج میان بخشی از رانندگان این است که رنگ سبز بنزین، نشانه یورو 4 بودن و کیفیت بالاتر آن است. همین موضوع باعث شده برخی رانندگان هنگام سوخت گیری، رنگ بنزین را ملاک انتخاب جایگاه قرار دهند اما کارشناسان حوزه نفت و انرژی این برداشت را رد می کنند.

به گفته آنان، بنزین به طور طبیعی مایعی شفاف و بی رنگ است و رنگ های سبز، قرمز یا آبی که گاهی در فرآورده های نفتی مشاهده می شود، صرفا «رنگ معرف» هستند؛ موادی که در شبکه توزیع برای تفکیک انواع سوخت به آنها افزوده می شود تا اپراتورها و مسئولان انبارها بتوانند فرآورده های مختلف را از یکدیگر تشخیص دهند.

این کارشناسان تاکید می کنند که رنگ هیچ ارتباط مستقیمی با کیفیت، عدد اکتان یا استاندارد زیست محیطی بنزین ندارد و حتی از نظر فنی امکان آن وجود دارد که هر رنگی به هر نوع فرآورده نفتی افزوده شود.

بر اساس توضیحات ارائه شده، در شبکه توزیع سوخت معمولا رنگ سبز برای بنزین یورو 4، رنگ قرمز برای بنزین معمولی و رنگ آبی برای بنزین سوپر استفاده می شود، اما این رنگ ها صرفا نقش شناسایی دارند و معیار علمی برای تشخیص کیفیت بنزین محسوب نمی شوند.

کارشناسان حوزه نفت و انرژی می گویند بخش قابل توجهی از بنزین استاندارد یورو 4 در پالایشگاه هایی مانند اراک، اصفهان و ستاره خلیج فارس تولید می شود و پس از انتقال به انبارهای نفت، در مخازن ذخیره سازی نگهداری می شود. به گفته آنان، تانکرهای حمل سوخت از همین مخازن بارگیری کرده و بنزین را به جایگاه های مختلف منتقل می کنند.

بر همین اساس، این کارشناسان معتقدند امکان اینکه به صورت گسترده برای یک منطقه از تهران بنزین یورو 4 و برای منطقه ای دیگر بنزین معمولی ارسال شود، با توجه به ساختار فعلی ذخیره سازی و توزیع، چندان محتمل نیست؛ زیرا بخش عمده جایگاه ها سوخت خود را از مخازن مشترک دریافت می کنند.

آیا کاهش عدد اکتان می تواند باعث ناک شود؟ / آیا مصرف کننده می تواند کیفیت بنزین را تشخیص دهد؟

کارشناسان انرژی در پاسخ به این پرسش می گویند اگر عدد اکتان بنزین کمتر از میزان مورد نیاز موتور باشد، احتمال احتراق زودهنگام مخلوط سوخت و هوا افزایش پیدا می کند؛ اتفاقی که از آن با عنوان «ناک» یاد می شود. به گفته آنان، این پدیده بیشتر در موتورهایی مشاهده می شود که نسبت تراکم بالاتر یا سامانه توربوشارژ دارند؛ زیرا این موتورها برای دستیابی به حداکثر راندمان، به سوختی با عدد اکتان بالاتر نیاز دارند.

البته این کارشناسان تاکید می کنند استفاده از بنزین معمولی به خودی خود به معنای خرابی موتور نیست و در بسیاری از خودروها، سامانه مدیریت موتور می تواند با تنظیم زمان جرقه، از بروز آسیب جدی جلوگیری کند؛ هرچند ممکن است این موضوع با کاهش توان موتور یا افزایش مصرف سوخت همراه باشد.

یکی از مهم ترین پرسش هایی که این روزها در میان رانندگان مطرح می شود، این است که آیا راهی برای تشخیص کیفیت بنزین بدون انجام آزمایش های تخصصی وجود دارد؟ پاسخ کارشناسان حوزه نفت و انرژی به این پرسش منفی است.

به گفته آنان، عدد اکتان، میزان ترکیبات گوگرد، آروماتیک ها، بنزن و سایر شاخص های کیفی بنزین تنها از طریق آزمایش های تخصصی در آزمایشگاه های معتبر قابل اندازه گیری است و هیچ روش ظاهری برای تشخیص این مشخصات وجود ندارد.

بر همین اساس، کارشناسان تاکید می کنند رنگ، بو یا ظاهر بنزین نمی تواند معیار علمی برای تشخیص کیفیت آن باشد و قضاوت درباره استاندارد بودن یا نبودن سوخت، تنها بر اساس نتایج آزمایشگاهی امکان پذیر است.

تجربه سایر کشورها چیست؟ / آیا رنگ بنزین ملاک کیفیت است؟

موضوع تنوع بنزین تنها به ایران محدود نمی شود. در بسیاری از کشورها، جایگاه های عرضه سوخت چند نوع بنزین با اعداد اکتان مختلف را در اختیار مصرف کنندگان قرار می دهند. به عنوان نمونه، در بسیاری از کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی، بنزین با اکتان های 87، 91، 93 یا 95 عرضه می شود و مالکان خودرو متناسب با مشخصات فنی موتور، سوخت مورد نیاز خود را انتخاب می کنند.

کارشناسان معتقدند چنین مدلی، ضمن افزایش حق انتخاب مصرف کننده، می تواند از پرداخت هزینه اضافی برای خودروهایی که به بنزین با اکتان بالا نیاز ندارند نیز جلوگیری کند. برخی کارشناسان نیز معتقدند در صورت فراهم شدن زیرساخت های لازم، عرضه بنزین با چند سطح مختلف اکتان در ایران نیز می تواند به شفافیت بازار سوخت و رضایت بیشتر مصرف کنندگان کمک کند.

آنچه از مجموع دیدگاه های مطرح شده از سوی مالکان خودرو و کارشناسان برمی آید، مطالبه ای مشترک برای شفافیت بیشتر در حوزه کیفیت سوخت است. رانندگان خواستار انتشار منظم نتایج آزمون های کیفی بنزین، اعلام عدد اکتان سوخت توزیعی و اطلاع رسانی دقیق درباره استانداردهای بنزین عرضه شده هستند. در مقابل، کارشناسان حوزه نفت نیز معتقدند بسیاری از نگرانی های موجود با اطلاع رسانی دقیق، انتشار مستمر نتایج آزمون های آزمایشگاهی و آگاهی بخشی درباره فرآیند تولید و توزیع سوخت قابل رفع خواهد بود.

گفتنی است، کیفیت بنزین، موضوعی است که هم برای مصرف کننده و هم برای متولیان حوزه انرژی اهمیت دارد. از یک سو، مالکان خودرو از تغییر عملکرد موتور، افزایش مصرف سوخت و بروز پدیده ناک سخن می گویند و نگران هزینه های احتمالی تعمیرات در آینده هستند. از سوی دیگر، کارشناسان حوزه نفت تاکید می کنند که بسیاری از برداشت های رایج درباره رنگ بنزین یا نحوه توزیع آن مبنای علمی ندارد و تشخیص کیفیت سوخت تنها با انجام آزمایش های تخصصی امکان پذیر است.

با این حال، یک نکته مورد اتفاق هر دو طرف است؛ اینکه شفافیت بیشتر در انتشار نتایج آزمون های کیفی، دسترسی عمومی به اطلاعات مربوط به استاندارد بنزین و انجام پایش های مستمر می تواند بسیاری از ابهام های موجود را برطرف کند. شاید امروز مهم ترین پرسش افکار عمومی این نباشد که بنزین سبز است یا قرمز؛ بلکه این باشد که سوختی که وارد باک خودرو می شود، آیا همان مشخصاتی را دارد که در استانداردهای رسمی برای آن اعلام شده است؟

پاسخ دقیق به این پرسش، نه از طریق رنگ بنزین و نه بر اساس تجربه رانندگان، بلکه تنها با انتشار نتایج آزمایش های معتبر و قابل راستی آزمایی امکان پذیر خواهد بود.