چرا سفره مردم هنوز کوچک تر می شود؟ + اینفوگرافیک

به گزارش رکنا، بازار مواد غذایی پس از ماه ها نوسان، این روزها شرایط آرام تری را تجربه می کند؛ موضوعی که در نگاه نخست می تواند خبر خوبی برای مصرف کنندگان باشد. کاهش قیمت کالاهایی مانند مرغ، تخم مرغ، برنج، گوشت، شکر و برخی محصولات لبنی این تصور را ایجاد کرده که بازار به ثبات رسیده است، اما بررسی گزارش راهبردی پایش بازار گروه های کالایی منتخب نشان می دهد واقعیت، پیچیده تر از آن چیزی است که از ظاهر قیمت ها برداشت می شود.

بر اساس این گزارش، کاهش قیمت ها حاصل همزمان سه عامل مهم یعنی افزایش عرضه، اجرای سیاست های تنظیم بازار و کاهش تقاضای موثر خانوارهاست. به عبارت دیگر، بخشی از افت قیمت ها نه به دلیل افزایش رفاه مردم، بلکه به دلیل کاهش توان خرید آنها اتفاق افتاده است.

در بخش عرضه، شرایط نسبت به ماه های گذشته بهبود یافته است. افزایش تولید برخی محصولات پروتئینی، استفاده از ذخایر موجود و بهبود روند توزیع باعث شده فشار ناشی از کمبود کالا کاهش پیدا کند. بازار مرغ و تخم مرغ نمونه ای از این وضعیت است؛ جایی که افزایش تولید، قیمت ها را متعادل کرده و بازار را به سمت آرامش برده است. همچنین ورود تدریجی برنج به شبکه توزیع، از شدت نوسانات این کالا کاسته و شرایط باثبات تری ایجاد کرده است.

اما در سمت تقاضا، شرایط چندان امیدوارکننده نیست. گزارش نشان می دهد کاهش قیمت برخی کالاها، به ویژه گوشت قرمز، بیشتر از آنکه نتیجه افزایش مصرف باشد، ناشی از افت قدرت خرید خانوارهاست. به همین دلیل، با وجود کاهش نسبی قیمت ها، میزان مصرف همچنان پایین تر از سال های گذشته باقی مانده و سفره بسیاری از خانواده ها همچنان کوچک تر شده است.

همین موضوع باعث شده کارشناسان از وضعیت فعلی بازار با عنوان «تعادل نسبی اما شکننده» یاد کنند. تعادلی که ادامه آن وابسته به تامین پایدار نهاده های تولید، کنترل هزینه های تولید، استمرار عرضه و عملکرد مناسب شبکه توزیع است. تجربه سال های اخیر نیز نشان داده هرگونه اختلال در این زنجیره، می تواند بازار را در مدت کوتاهی دوباره با نوسانات قیمتی روبه رو کند.

یکی از مهم ترین نکات این گزارش، تغییر نگاه از مدیریت قیمت به مدیریت زنجیره تامین است. در این رویکرد، کنترل بازار تنها با کاهش یا تثبیت قیمت ها امکان پذیر نیست، بلکه باید تمام حلقه های زنجیره از تامین نهاده های کشاورزی و دامی تا تولید، حمل و نقل، نگهداری، توزیع و خرده فروشی به صورت هماهنگ فعالیت کنند. زیرا اختلال در هر یک از این بخش ها، مستقیما بر قیمت نهایی کالاها اثر می گذارد.

این گزارش همچنین تاکید می کند که موفقیت سیاست های تنظیم بازار نباید فقط با شاخص قیمت سنجیده شود. اگر کاهش قیمت ها حاصل افزایش بهره وری، کاهش هزینه های تولید و تقویت عرضه باشد، می تواند نشانه ای مثبت تلقی شود. اما اگر افت قیمت ها ناشی از کاهش تقاضا یا کاهش سود تولیدکنندگان باشد، در میان مدت انگیزه تولید کاهش یافته و احتمال بازگشت تورم افزایش خواهد یافت.

بر همین اساس، شاخص هایی مانند حجم تولید، سودآوری تولیدکنندگان، موجودی انبارها و پایداری عرضه باید در کنار قیمت ها مورد ارزیابی قرار گیرند تا تصویر دقیق تری از وضعیت بازار به دست آید.

در این میان، نقش اصناف بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. عمده فروشان، خرده فروشان و واحدهای صنفی نخستین گروه هایی هستند که تغییر رفتار مصرف کنندگان، کمبود کالا، اختلال در توزیع یا نوسانات قیمت را مشاهده می کنند. به همین دلیل، استفاده از ظرفیت اتحادیه های صنفی می تواند به ایجاد یک نظام هشدار زودهنگام کمک کند؛ نظامی که تصمیم گیری های اقتصادی را بر پایه داده های واقعی بازار انجام دهد.

در این گزارش، شش عامل اصلی اثرگذار بر آینده بازار مواد غذایی نیز معرفی شده است؛ تامین پایدار نهاده های تولید، قدرت خرید خانوارها، هزینه های تولید و حمل و نقل، مدیریت ذخایر راهبردی، کارایی شبکه توزیع و نظام هوشمند پایش بازار. کارشناسان معتقدند آینده بازار بیش از هر چیز به وضعیت این متغیرها بستگی دارد.

در سناریوی خوش بینانه، تداوم عرضه مناسب، تامین پایدار نهاده ها و ثبات هزینه های تولید می تواند آرامش نسبی بازار را حفظ کند. سناریوی محتمل نیز ادامه وضعیت فعلی همراه با نوسانات محدود را پیش بینی می کند. اما در سناریوی بدبینانه، هرگونه اختلال در تامین نهاده ها، افزایش هزینه های تولید یا شوک در شبکه توزیع، می تواند دوباره موجی از افزایش قیمت ها را به بازار بازگرداند.

در نهایت، آنچه از این گزارش برمی آید این است که مسئله اصلی بازار مواد غذایی دیگر فقط گرانی یا ارزانی کالاها نیست؛ بلکه حفظ تعادل میان تولید، توزیع و مصرف اهمیت بیشتری پیدا کرده است. تا زمانی که قدرت خرید خانوارها ترمیم نشود و زنجیره تامین به صورت پایدار و بدون اختلال فعالیت نکند، کاهش مقطعی قیمت ها نمی تواند به معنای بزرگ تر شدن سفره مردم باشد. بلکه این آرامش، بیش از هر چیز بر پایه کاهش تقاضا شکل گرفته و همچنان در معرض تهدید قرار دارد.